ХАЧА́ВА Аляксей Іларыёнавіч (н. 17.2.1927, г. Ачамчыра, Абхазія, Грузія),
бел. і груз. вучоны ў галіне інфекц. хвароб. Д-рмед.н., праф. (1972). Скончыў Тбіліскі мед.ін-т (1948). У 1948—72 у Гродзенскім мед. ун-це (з 1962 заг. кафедры). З 1973 у Тбіліскім мед. ін-це. Навук. працы па пытаннях патагенезу. клінікі, дыягностыкі і лячэння інфекц. хвароб.
Тв.:
Неспецифическая реактивность организма при вирусном гепатите. Мн., 1975.
ХАЧАТРА́Н Юрый Мкртычавіч (н. 1.6.1931, г. Гарыс, Арменія),
бел. фізік, адзін з пачынальнікаў даследаванняў па фізіцы высокіх ціскаў на Беларусі. Канд.фіз.-матэм.н. (1964), дац. (1975). Скончыў Маскоўскі ун-т (1955). З 1959 у Ін-це фізікі цвёрдага цела і паўправаднікоў. З 1970 у Бел. ін-це інфарматыкі і радыёэлектронікі, з 1994 у Мінскім вышэйшым радыётэхн. каледжы Навук. працы па фізіцы цвёрдага цела, фізіцы магнетызму і вывучэнні ўздзеяння ўсебаковых высокіх ціскаў на магн. матэрыялы. Устанавіў заканамернасці змены магн. уласцівасцей ферытаў і металаў ад прыкладзеных мех. напружанняў, што знайшло выкарыстанне ў выліч. тэхніцы.
Тв.:
Избранные задачи по физике твердого тела. Мн., 1969 (разам з В.М.Варыкашам);
Влияние давления на температуру Кюри ферритов // Физика твердого тела. 1971. Т. 13, вып. 4;
Макроволнистость петли гистерезиса и расщепление линий максимума дифференциальной магнитной проницаемости сплава 42НХТЮА при растяжении после волочения с ультразвуком и в обычных условиях (у сааўт.) // Докл.АНСССР. Технич. физика. 1978. Т. 238, №2.
армянскі і рас. кампазітар. Нар.арт.СССР (1954). Герой Сац. Працы (1973). Акад.АН Арменіі (1963), ганаровы чл.Італьян.муз. акадэміі «Санта-Чэчылія» (1960). Д-р мастацтвазнаўства (1965). Скончыў Маскоўскую кансерваторыю (1934, кл. М.Мяскоўскага), з 1952 яе праф. і Муз.-пед. ін-та імя Гнесіных. Выступаў і як дырыжор. У меладычна шчырых, рытмічна імпульсіўных творах Х. танальная сістэма еўрап. музыкі арганічна злілася з усх. ладавасцю. Сярод твораў: балеты «Шчасце» (паст. 1939), «Гаянэ» (паст. 1942, новая рэд. 1971), «Спартак» (паст. 1956; у Бел. т-ры оперы і балета 1964), сімф. паэма для хору і арк. (1938); 3 сімфоніі (1934, 1943, 1947), канцэрты для фп. (1936), скрыпкі (1940), віяланчэлі (1946) з арк., канцэрты-рапсодыі для скрыпкі (1961), фп. (1968), віяланчэлі (1963) з арк.; тэатр. музыка, у т. л. да драмы «Маскарад» М.Лермантава (1941) і інш. Аўтар музыкі Дзярж. гімна Арм. ССР (1944). Дзярж. прэміі СССР 1941, 1943, 1946, 1950, 1971. Дзярж. прэмія Арменіі 1965.
ХАЧАТУ́РАЎ Тыгран Сяргеевіч (6.10.1906, Масква — 1989),
расійскі эканаміст. Акад.АНСССР (1966, чл.-кар. 1943), Ганаровы чл. Венгерскай АН (1970). У 1945—49 дырэктар Усесаюзнага НДІчыг. транспарту, у 1954—59 — Ін-та комплексных трансп. праблем АНСССР. З 1966 гал. рэдактар час. «Вопросы экономики». Навук. працы па тэорыі сацыяліст. ўзнаўлення, эканам. эфектыўнасці капітальных укладанняў, эканоміцы капітальнага буд-ва, транспарту, размяшчэння прадукц. сіл.
Тв.: Экономика транспорта. М., 1959; Экономическая эффективность капитальных вложений. М., 1964; Советская экономика на современном этапе. М., 1975.