ХАЎТУ́РЫ (ад сярэднелац. chartularium памінальны спіс нябожчыкаў),
цыкл сямейных звычаяў і абрадаў, звязаных з ушанаваннем памяці нябожчыка праводзінамі яго ў апошні шлях; тое, што і пахаванне. Х. наз. таксама жалобны стол пасля пахавання.
вёска ў Барысаўскім р-не Мінскай вобл. Цэнтр сельсавета і калгаса. За 25 км на ПнЗ ад горада і 30 км ад чыг. ст. Барысаў, 100 км ад Мінска. 492 ж., 145 двароў (2002). Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, амбулаторыя, камбінат быт. абслугоўвання, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў, партызан і ахвяр фашызму. Помнік землякам, якія загінулі ў Вял.Айч. вайну.
рака ў Германіі, правы прыток р. Эльба. Даўж. 341 км, пл.бас. 24,4 тыс.км². Пачынаецца на Мекленбургскім паазер’і, цячэ па Паўн.-Германскай нізіне цераз шэраг рэк і вадасховішчаў. Асн. прыток — р. Шпрэе (злева). Сярэдні расход вады каля 80 м³/с. Злучана каналамі з рэкамі Одэр і Эльба. Суднаходная пры дапамозе каналаў і шлюзаў. На Х. — гарады Берлін, Патсдам, Брандэнбург.
Хафез (сапр.Шамседдзін Махамед; каля 1325, г. Шыраз, Іран — 1389 ці 1390),
персідскі і таджыкскі паэт. Атрымаў багаслоўскую адукацыю і праславіўся як «хафіз» (чалавек, які ведае на памяць Каран). Вершы пачаў пісаць рана. Асн. жанр — газелі (больш за 400), у якім дасягнуў дасканаласці. Яго лірыка простая, перадае розныя адценні чалавечых пачуццяў, вызначаецца гармоніяй зместу і формы, зліццём думкі, жывапісу і музыкі. Апяваў каханне, віно, зямное шчасце. Выказваў незадаволенасць рэчаіснасцю, асуджаў духавенства. Зведаў уплыў суфізму і містыцызму.
рускі нар.маст. промысел размалёўкі па дрэве. Узнік у 2-й пал. 17 ст. на тэр. сучаснага Кавернінскага р-на Ніжагародскай вобл. Назва ад с. Хахлама — цэнтра збыту вырабаў. Х.р. ўласціва арыгінальная тэхніка афарбоўкі дрэва пад залацісты колер без выкарыстання золата. Вытачаныя прадметы (пераважна посуд) грунтавалі растворам гліны, сырым ільняным алеем і парашком волава (у сучасных вырабах алюмінію), па слоі якога выконваўся расл. ўзор. Потым посуд пакрывалі лакам з ільнянога алею і загартоўвалі пры высокай тэмпературы ў печы. Каларыту Х.р. ўласціва спалучэнне чырвонага і чорнага колераў з залацістым. Пашыраныя тыпы размалёўкі — «верхавая» (чырвоным і чорным на залацістым фоне) і «пад фон» (залацісты сілуэтны малюнак на каляровым фоне). З 1960-х г. вырабляюцца на Сёмінскай ф-цы маст. вырабаў «Хахламскі мастак» (на радзіме промыслу) і Вытворчым маст. аб’яднанні «Хахламская размалёўка» ў г. Сямёнаў.
ХАХЛО́Ў Аляксей Гаўрылавіч (н. 24.11.1917, р.п. Ртутны Руднік Данецкай вобл., Украіна),
бел. гісторык. Д-ргіст.н. (1988), праф. (1990). Скончыў БДУ (1953). У 1935—38 настаўнік, на культ.-асв. рабоце ў Курскай і Арлоўскай абл. Удзельнік Вял.Айч. вайны. З 1952 рэферэнт, з 1953 вучоны сакратар Савета па каардынацыі навук. дзейнасці Прэзідыума АНБССР. З 1964 у політэхн. ін-це (з 2002 Бел.нац.тэхн.ун-т). Даследуе гісторыю Беларусі 1917—25.
Тв.:
Коммунистические части особого назначения в Белоруссии. Мн., 1974;
Крах.антисоветского бандитизма в Белоруссии в 1918—1925 гг.Мн., 1981.
ХАХЛО́Ў Васіль Сідаравіч (26.1.1900, г. Даўгаўпілс, Латвія — 22.8.1956),
генерал-палкоўнік артылерыі (1944), правадз.чл. Акадэміі артыл.н. (1946), прафесар. Беларус. Скончыў ваен. акадэміі імя Дзяржынскага (1933) і імя Фрунзе (1938). З кастр. 1917 у Чырв. гвардыі, потым у Чырв. Арміі. Удзельнік грамадз. вайны 1918—20, баёў на Зах. фронце, падаўлення антыбальшавіцкіх яраслаўскага і кранштацкага паўстанняў. З 1935 на ваен. выкладчыцкай і н.-д. рабоце. У Вял.Айч. вайну арганізатар і кіраўнік канструктарскіх бюро. З 1945 нач. акадэміі імя Дзяржынскага, да 1952 у Сав. Арміі.
ХАХЛО́Ў Канстанцін Паўлавіч (1.11.1885, Масква — 1.1.1956),
расійскі акцёр, рэжысёр, педагог. Нар.арт.СССР (1944). Скончыў Маскоўскае тэатр. вучылішча (1908). З 1908 акцёр Малога Маст.т-ра, з 1921 акцёр, гал. рэжысёр ( з 1954) Вял.драм.т-ра ў Ленінградзе, з 1925 рэжысёр Ленінградскага акад.т-ра драмы, з 1931 — Малога т-ра. У 1938—54 маст. кіраўнік, гал. рэжысёр Кіеўскага рус.т-ра імя Л.Украінкі. З 1922 выкладаў у Тэатр. вучылішчы імя Шчэпкіна, Кіеўскім і Ленінградскім (з 1946 праф.) тэатр. ін-тах. Сярод роляў: Карэнін («Жывы труп» Л.Талстога), Гарацыо, Марк Антоній («Гамлет», «Юлій Цэзар» У.Шэкспіра), Ялецкі («Нахлебнік» І.Тургенева) і інш. Паставіў: «Блізняты» Плаўта (1923), «Настаўнік Бубус» А.Файко (1925), «Даходнае месца» (1928) і «Ваўкі і авечкі» (1935) А.Астроўскага, «Гора ад розуму» А.Грыбаедава (1928), «Ворагі» (1933, 1951) і «Зыкавы» (1940) М.Горкага, «Каменны ўладар» Л.Украінкі (1939, 1946), «Нашэсце» Л.Лявонава (1943, 1944), «Пігмаліён» Б.Шоу (1945), «Вішнёвы сад» А.Чэхава (1946), «Перад захадам сонца» Г.Гаўптмана (1955) і інш. Яго рэжысёрскія работы адметныя жыццёвай праўдай, дакладнай перадачай задумы аўтара. З 1916 здымаўся ў кіно: «Кастусь Каліноўскі», «Вялікі суцяшальнік», «Падарожжа на Арзрум».
ХАХЛО́Ў Павел Акінфавіч (2.8.1854, с. Вусце Пензенскай вобл., Расія — 20.9.1919),
рускі спявак (барытон); прадстаўнік рус. класічнай школы. Скончыў Маскоўскі ун-т (1878). Займаўся ў А.Аляксандравай-Кочатавай, Ф.Ранконі і інш. У 1879—1900 у Вял. т-ры ў Маскве, адначасова ў 1881 і 1887—88 у Марыінскім т-ры. Сярод лепшых партый: Анегін («Яўген Анегін» П.Чайкоўскага), Дэман («Дэман» А.Рубінштэйна). Інш. партыі: Святлейшы, Ялецкі («Чаравічкі», «Пікавая дама» Чайкоўскага), Князь Ігар («Князь Ігар» А.Барадзіна).