Verbum

ва́рта​¹, безас. у знач. вык.

1. з інф. Неабходна, трэба, мае сэнс.

   • Гэты фільм в. паглядзець.
   • Над гэтым в. добра падумаць.

2. Па заслугах, так і трэба.

   • Яму в., не трэба было так рабіць.

3. з інф. У саставе складаных сказаў абазначае ўмову хуткага з’яўлення наступных падзей.

   • В. задумацца, як нахлынуць успаміны.

◊

• Гэта нікуды не варта, куды гэта варта — вельмі дрэнна, непрыстойна.

ва́рта​², ✂, ж.

1. Група людзей, прызначаная ахоўваць каго-, што-н.

   • Паставіць варту.

2. Вартаванне, абавязкі па ахове чаго-н.

   • Заступіць на варту.

3. Пункт вартавання, пост.

   • Паставіць на варту.

◊

• Быць на варце — ахоўваць, абараняць што-н.

• На варце чаго (быць або стаяць; высок.) — ахоўваючы і абараняючы што-н.

• На варту чаго (высок.) — на абарону.

• Узяць над варту — арыштаваць.

|| прым. вартавы, ✂.

• Вартавыя пункты.
• Пад аховай вартавых (наз.).

вартава́ць, ✂; незак.

1. Ахоўваць, сцерагчы каго-, што-н.

   • В. грамадскае дабро.

2. Падсцерагаць, чакаць паяўлення каго-, чаго-н.

   • В. ліс.

ва́ртасць, ✂, ж.

1. Каштоўнасць, цана грашовага знака.

   • Аблігацыя вартасцю ў дзесяць рублёў.

2. Кошт чаго-н. у грашовых адзінках.

   • Вызначыць в. рэчы.

3. Колькасць грамадска неабходнай працы, затрачанай на вытворчасць тавару і ўвасобленай у гэтым тавары (спец.).

   • Прыбавачная в.
   • Спажывецкая в.
   • Менавая в.
   • Закон вартасці.

|| прым. вартасны, ✂.

• Вартасныя паказчыкі.

вартаўні́к, ✂, м.

Чалавек, які ахоўвае, вартуе што-н.

• Начны в.

|| ж. вартаўніца, ✂.

|| прым. вартаўніцкі, ✂.

вартаўні́чы, ✂.

Прызначаны для вартаўніка.

• Вартаўнічая будка.

ва́рты, ✂.

Які заслугоўвае чаго-н. або мае каштоўнасць.

• В. ўвагі.
• В. пахвалы.
• Вопыт, варты пераймання.

◊

• Адзін другога варты (разм.) — пра людзей, якія ў аднолькавай ступені маюць адмоўныя якасці, рысы.

• Гроша ломанага не варты (разм.) — не мае ніякай вартасці, ніякага значэння.

• Не варты выедзенага яйца (разм.) — пра што-н. вельмі дробязнае, нікчэмнае.

• Нікуды не варты (разм.) — вельмі дрэнны.

варушы́цца, ✂; незак.

1. Ледзь прыкметна рухацца.

   • Ледзь варушылася лісце.

2. Кішэць, знаходзіцца ў хаатычным руху (пра вялікую колькасць каго-н.).

   • Каля пня варушыліся мурашкі.

3. перан. Займацца чым-н., актыўна дзейнічаць (разм.).

   • Каб усё паспяваць зрабіць, трэба добра в.

4. перан. Праяўляцца, прабуджацца (разм.).

   • Думкі пачынаюць в.

5. варушы(це)ся. Ужыв. пры пабуджэнні да дзеяння (разм.).

   • Но-о, гняды, варушыся!

|| зак. паварушыцца, ✂.

|| аднакр. варухнуцца, ✂, зварухнуцца, ✂ і паварухнуцца, ✂.

|| наз. варушэнне, ✂.

варушы́ць, ✂; незак.

1. Дакранаючыся да чаго-н., прыводзіць у рух.

   • Вецер варушыць траву.

2. чым. Рухаць павольна, злёгку.

   • В. губамі.
   • В. мазгамі (перан. разважаць, думаць; разм. жарт.).

3. Злёгку разграбаць, пераварочваць.

   • В. сена.

|| зак. разварушыць, ✂ і паварушыць, ✂.

|| аднакр. варухнуць, ✂, зварухнуць, ✂ і паварухнуць, ✂.

• Вухам не варухнуць (перан. не звярнуць ніякай увагі на чые-н. словы, дзеянні і пад. і разм.).

|| наз. варушэнне, ✂.

варшта́т, ✂, м.

1. Спецыяльна абсталяваны стол для ручной сталярнай, слясарнай і інш. работы.

   • Слясарны в.

2. Стан для красён (разм.).

|| прым. варштатны, ✂.