старана́, -ы́, мн. сто́раны і (з ліч. 2, 3, 4) стараны́, старо́н, ж.
1. Напрамак, а таксама месца ў якім-н. напрамку ад каго-, чаго-н.; бок.
Хмара паднялася са стараны лесу.
У старане ад дарогі.
2. Мясцовасць, краіна; бок.
З роднай стараны.
Нясоладка жыць на чужой старане.
3. У матэматыцы: прамая лінія, якая абмяжоўвае геаметрычную фігуру.
С. прамавугольніка.
4. у знач. прысл. старано́й (-о́ю). У абход, ідучы на пэўнай адлегласці ад чаго-н.
Аб’ехаць вёску стараной.
◊
Мая (твая, яго і пад.) справа старана (разм.) — мяне (цябе і пад.) менш за ўсё датычыцца.
На старане (разм.) — не дома, на чужым месцы (жыць, працаваць і пад.).
У старане —
1) на некаторай адлегласці, воддаль;
2) асобна, не разам.
|| памянш. старо́нка, -і, ДМ -нцы, мн. -і, -нак, ж. (да 2 знач.).
стара́нне, -я, мн. -і, -яў, н.
Імкненне зрабіць, выканаць што-н. старанна, дбайна; руплівасць.
Укласці ўсё с. ў работу.
стара́нны, -ая, -ае.
Які адносіцца да справы са стараннем; дбайны, руплівы.
Старанная гаспадыня.
Старанна (прысл.) прыбраць пакой.
|| наз. стара́ннасць, -і, ж.
старарэжы́мны, -ая, -ае.
Які мае адносіны да старога рэжыму; адсталы, аджыўшы.
Старарэжымныя часы.
|| наз. старарэжы́мнасць, -і, ж.
старасве́тчына, -ы, ж.
1. Даўніна, часы, якія даўно мінулі.
2. Тое, што створана ў далёкія часы і існуе да нашых дзён.
старасве́цкі, -ая, -ае.
1. Не сучасны па спосабе жыцця, звычках.
Старасвецкія формы гаспадарання.
2. Які быў даўней і захаваўся да гэтага часу; старамодны.
Старасвецкая каплічка.
Старасвецкае адзенне.
3. Вельмі стары.
Абапал гасцінца растуць старасвецкія дубы.
|| наз. старасве́цкасць, -і, ж.
стараславя́нскі, -ая, -ае.
Які звязаны з літаратурна-пісьмовай культурай славян эпохі 9—11 стст.
Стараславянская мова.
Стараславянскае пісьменства.
ста́раста, -ы, ДМ -у, Т -ам, мн. -ы, -аў, м.
Выбарная або назначаная асоба для вядзення спраў якога-н. невялікага калектыву, групы, для нагляду за выкананнем дысцыпліны, правіл унутранага распарадку і пад.
Сельскі с. — пасада ганаровая.
С. класа.
С. групы на філфаку.
ста́расць, -і, ж.
1. Перыяд жыцця пасля сталасці, калі паступова адбываецца аслабленне дзейнасці арганізма.
С. прыгнула да зямлі.
С. — не радасць (прыказка).
2. Доўгачасовае існаванне; зношанасць.
Слуп зваліўся ад старасці.
ста́рац, -рца, мн. -рцы, -рцаў, м.
1. Тое, што і жабрак; падарожны (божы) чалавек, вястун. (уст.)
С.-лірнік.
2. Манах, вопытны падзвіжнік, які валодае духоўнай мудрасцю і жыватворнай сілай дапамагаць малітвай і парадай.
Опцінскія старцы.
Празарлівы с.
3. Паважаны стары чалавек.
Мудры с.
|| ж. старчы́ха, -і, ДМ -чы́се, мн. -і, -чы́х.