ТЭЗА́ЎРУС (ад грэч. thēsauros скарб. скарбніца). 1) у мовазнаўстве: максімальна поўны слоўнік слоў пэўнай мовы з вычарпальнымі тэкставымі ілюстрацыямі. Ажыццявімы пераважна для мёртвых моў, на якіх тэксты гістарычна абмежаваныя ў колькасных адносінах. Напр., укладанне «Тэзаўруса лацінскай мовы» (з 1900). Т. наз. таксама слоўнік, які пабудаваны па сістэме прадметна-тэмат. груп, згодна з загадзя вызначанай іерархічнай сістэмай паняццяў (напр., лінгвістычны Т., статыстычны Т. і інш.).
2) Т. у інфарматыцы — слоўнік, які змяшчае лексічныя адзінкі (дэскрыптары) інфарм.-пошукавай мовы, а таксама сістэму семантычных суадносін, неабходную для арганізацыі найб. поўнага і дакладнага пошуку. Асн. тыпы семантычных суадносін паміж гэтымі дэскрыптарамі — род — від, частка — цэлае, мэта — сродкі і інш.
Адрозніваюцца Т. прынцыпам іх арганізацыі (алфавітны, іерархічны, фасетны — група аднародных тэрмінаў, звязаных якой-н. агульнай прыкметай), спосабам выкарыстання (машынны ці безмашынны), тэматыкай і паўнатой ахопу лексікай Т. пэўнай галіны (базавы, рабочы, вузкатэматычны, шматгаліновы і інш.). Т. у праграмным забеспячэнні — файл з сінонімамі, які захоўваецца ў памяці ЭВМ ці інш. носьбіце разам з праграмай (напр., транслятарам), што выкарыстоўвае гэты файл.
Літ.:
Никитина С.Е. Тезаурус по теоретической и прикладной лингвистике. М., 1978;
Караулов Ю.Н. Лингвистическое конструирование и тезаурус литературного языка М., 1981;
Русский семантический словарь: Опыт автоматич построения тезауруса: от понятия к слову. М., 1982 Шемакин Ю.И. Тезаурус з автоматизированных системах управления и обработки информации. М., 1974.
А.Я.Міхневіч (мовазнаўства), М.П.Савік (інфарматыка).
т. 16, с. 105