Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Прадмова ∙ Скарачэнні ∙ Кніга ў PDF/DjVu

ТУ́РАЎСКІ РАЁН,

адм.-тэр. адзінка ў БССР у 1924—62. Утвораны 17.7.1924 у Мазырскай акр. Цэнтр — г.п. Тураў. 20.8.1924 падзелены на 7 сельсаветаў. З 20.2.1938 у Палескай, з 8.1.1954 — Гомельскай абл. 17.4.1962 скасаваны, тэрыторыя перададзена ў Лельчыцкі і Жыткавіцкі р-ны.

т. 16, с. 38

ТУРБАБУДАВА́ННЕ,

гл. ў арт. Энергетычнае машынабудаванне.

т. 16, с. 38

ТУРБАБУ́Р,

забойны гідраўлічны турбінны рухавік для свідравання глыбокіх і звышглыбокіх нафтавых ці газавых шчылін. Гл. Турбіннае бурэнне.

Турбабур.

т. 16, с. 38

ТУРБАВІНТАВЫ́ РУХАВІ́К,

авіяцыйны газатурбінны рухавік, у якога цяга ствараецца ў асн. паветраным вінтом, а дадатковая (8—12%) — рэакцыяй патоку газаў, што выцякаюць з рэактыўнага сапла; тып кампрэсарнага паветрана-рэактыўнага рухавіка.

Адна з асн. частак Т.р. — камера згарання, у якую паступае сціснутае (у паветразаборніку і кампрэсары) атм. паветра і ўпырскваецца хім. паліва (авіяц. газа). Энергет. характарыстыкай Т.р. з’яўляецца эквівалентная магутнасць, роўная суме магутнасцей паветранага вінта і рэактыўнага струменя. Шырока выкарыстоўваюцца на дагукавых пасажырскіх і грузавых самалётах. Разнавіднасць Т.р. — турбавінтавентылятарны рухавік, у якім выкарыстаны паветраны вінт памешанага дыяметра (вінтавентылятар) з вял. колькасцю шырокіх тонкіх шаблепадобных лопасцей.

Схема турбавінтавога рухавіка: 1 — паветразаборнік; 2 — паветраны вінт; 3 — рэдуктар; 4 — кампрэсар; 5 — камера згарання; 6 — турбіна; 7 — рэактыўнае сапло.

т. 16, с. 38

ТУРБАВО́З,

аўтаномны лакаматыў, першасным рухавіком якога служыць турбіна. Выкарыстоўваюцца Т. з газавымі турбінамі — газатурбавозы. Энергія ад турбіны да колаў перадаецца эл. машынамі (у турбаэлектравозаў) ці гідрамех. перадачай.

т. 16, с. 39

ТУРБАГЕНЕРА́ТАР,

генератар пераменнага (часам пастаяннага) току, які прыводзіцца ў дзеянне паравой або газавай турбінай. Выкарыстоўваецца для генерыравання эл. энергіі пераважна на цеплавых электрастанцыях.

Звычайна Т. — сінхронны генератар, вал якога непасрэдна злучаны з валам турбіны. Мае неяўнаполюсны ротар (індуктар), частату вярчэння 1500 або 3000 аб/мін. Магутнасць прамысл. Т. да 1200 МВт. У Т. невял. магутнасці паветранае ахаладжэнне, вялікай — вадароднае, масленае ці вадародна-вадзяное. У краінах СНД каля 80% электраэнергіі вырабляецца Т.

т. 16, с. 39

ТУРБАКАМПРЭ́САР цэнтрабежны ці восевы лапатачны кампрэсар, што прыводзіцца ў дзеянне газавай турбінай. Выкарыстоўваецца ў турбакампрэсарных, газатурбінных і інш. рухавіках.

т. 16, с. 39

ТУРБАЛЁТ,

лятальны апарат, у якога неабходная для палёту пад’ёмная сіла ствараецца турбарэактыўным рухавіком, а аэрадынамічныя паверхні адсутнічаюць. Цяга рухавіка забяспечвае яго ўзлёт і пасадку, а гарыз. цяга ствараецца за кошт кіравання вектарам цягі (нахілу Т.). Устойлівасць і кіравальнасць Т. забяспечваюць струменныя і газавыя рулі кіравання.

т. 16, с. 39

ТУРБАРЭАКТЫ́ЎНЫ РУХАВІ́К,

кампрэсарны паветрана-рэактыўны рухавік, у якім для павышэння ціску рабочага цела выкарыстоўваецца турбакампрэсар.

Прадукты згарання паліва паступаюць на турбіну, мучаную валам з кампрэсарам, расшыраюцца і выконваюць работу, неабходную для сціскання паветра ў кампрэсары. Патэнцыяльная энергія газаў за турбінай забяспечвае стварэнне рэактыўнай цягі пры выцяканні газаў з рэактыўнага сапла. Выкарыстоўваюцца (на звышгукавых самалётах) Т.р. з фарсажнай камерай згарання, якая павялічвае цягу на 50%.

Схема турбарэактыўнага рухавіка: 1 — уваходная адтуліна; 2 — кампрэсар; 3 — камера згарання; 4 — турбіна; 5 — фарсажная камера; 6 — сапло.

т. 16, с. 39

ТУРБАХО́Д,

самаходнае судна, рухачы якога прыводзяцца ў дзеянне паравой (паратурбаход) або газавай турбінай. Першы паратурбаход пабудаваны ў Вялікабрытаніі ў 1894 (у Расіі ў 1904). У трансп. флоце газатурбаходы з’явіліся ў 1951.

т. 16, с. 39