Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Прадмова ∙ Скарачэнні ∙ Кніга ў PDF/DjVu

ТРУ́ХАН Іван Іванавіч (11.12.1915, в. Каменка Бабруйскага р-на Магілёўскай вобл. — 16.6.2000),

бел. вучоны ў галіне эканам. геаграфіі. Канд. геагр. н. (1949), праф. (1977). Скончыў Бел. ін-т нар. гаспадаркі (1938), Вышэйшую парт. школу (1946). У 1950—53 прарэктар, у 1962—65 рэктар Бел. ін-та нар. гаспадаркі. У 1965—67 дырэктар НДІ эканомікі і эканам.-матэм. метадаў. У 1953—62 і 1967—84 у БДУ. Навук. працы па геаграфіі сельскай гаспадаркі Беларусі. Аўтар падручнікаў і дапаможнікаў для ВНУ.

Тв.:

География Белоруссии. Мн., 1965 (у сааўт.);

Экономическая география Белоруссии. 2 изд., Мн., 1973.

т. 15, с. 540

ТРУХА́НАЎ Пётр Сцяпанавіч (16.6.1910, Рыга — 14.8.1992),

Герой Сав. Саюза (1945). Беларус. У Вял. Айч. вайну з 1943 на 2-м Бел. фронце. Старшы сяржант Т. вызначыўся 27.6.1944 у баі каля в. Стайкі Магілёўскага р-на, дзе адным з першых фарсіраваў Дняпро, агнём з кулямёта забяспечыў пераправу роты, у крытычны момант бою закрыў сваім кулямётам амбразуру варожага дзота. Пасля вайны працаваў на чыгунцы.

П.С.Труханаў.

т. 15, с. 540

ТРУХА́НАЎ Юрый Уладзіміравіч (8.12.1929, С.-Пецярбург — 2.2.1999),

бел. акцёр.

Засл. арт. Беларусі (1980). Вучыўся ў Ленінградскім тэатр. ін-це (1953—55). З 1955 працаваў у рас. т-рах. У 1962—80 акцёр Магілёўскага абл. драм. т-ра. Выканаўца пераважна драм. і камед. роляў. Імкнуўся выявіць шматграннасць характараў, перадаць унутр. склад душы і своеасаблівасць знешняга аблічча. Сярод роляў у Магілёўскім т-ры: Каравай («Таблетку пад язык» А.​Макаёнка), Хлынаў («Гарачае сэрца» А.​Астроўскага), Ягор Булычоў («Ягор Булычоў і іншыя» М.​Горкага), Прысыпкін («Клоп» У.​Маякоўскага), Гадун («Разлом» Б.​Лаўранёва), Віктар («Варшаўская мелодыя» Л.​Зорына), Сцяпан Судакоў («Гняздо глушца» В.​Розава), Лейстэр («Марыя Сцюарт» Ф.​Шылера), Сагамор («Мільянерка» Б.​Шоу) і інш.

Г.​Р.​Герштэйн.

т. 15, с. 540

ТРУХІ́ЛЬЁ (Trujillo),

горад на З Перу. Адм. ц. дэпартамента Лібертад. Засн. ў 1534. Каля 600 тыс. ж. (2001). На Панамерыканскай шашы, вузел аўтадарог. Аэрапорт. Буйны цэнтр перапрацоўкі цукр. трыснягу, бавоўны, рысу, кавы. Прам-сць: харч., хім., гарбарная; вытв-сць эл.-абсталявання, буд. матэрыялаў. Ун-т. Тэатры, музеі, у т. л. археалагічны. Арх. Помнікі 17—18 ст. Пацярпеў ад землетрасення ў 1970.

т. 15, с. 540

ТРУХЛЯКІ́ (Pythidae),

сямейства жукоў падатр. разнаедных. Каля 300 відаў. Пашыраны ўсюды, акрамя Антарктыды. Жывуць пад карой пераважна хвойных дрэў. На Беларусі 2 віды, найб. трапляецца Т. плоскі (Pytho depressus).

Даўж. да 20 мм. Цела плоскае, чорнае з метал. зялёным, фіялетавым або чырв. бляскам; брушка, вусікі і ногі чырв.-карычневыя. Вусікі 11-членікавыя, ніткападобныя, патоўшчаныя на верхавінцы. Галава выцягнута ў галаватрубку. Кормяцца гніючым лубам, некат. драпежнікі. Лічынкі (даўж. да 30 мм) прадаўгаватыя, плоскія, карычняватыя або жоўтыя, з 2 вырастамі на заднім канцы цела. Развіццё. ад яйца да імага некалькі гадоў.

С.​Л.​Максімава.

т. 15, с. 540

ТРУХНО́Ў Рыгор Маркавіч (15.10.1908, в. Шамкі Крупскага р-на Мінскай вобл. — 26.11.1986),

бел. гісторык. Д-р гіст. н. (1966), праф. (1967). Засл. работнік вышэйшай школы Беларусі (1982). Удзельнік Вял. Айч. вайны. Скончыў Мінскі пед. ін-т (1934). У 1934—38 настаўнічаў у Барысаве. З 1946 -выкладаў у БДУ. Даследаваў гісторыю Германіі і сав.герм. адносіны ў 1-й пал. 20 ст.

Тв.:

Германский вопрос на Лондонской репарационной конференции (16 июля — 16 августа 1924 г.). Мн., 1959;

Революционный подъем в Германии (конец 1918 — середина 1921 г.). Мн., 1963;

Классовая борьба в Германии в 1922—1923 гг. Мн., 1969;

Поучительные уроки истории: Три советско-германские договора (1922—1926 гг.). Мн., 1979;

Рапалло в действии: Из истории советско-германских отношений (1926—1929 гг.). Мн., 1982.

П.​М.​Бараноўскі.

т. 15, с. 540

ТРУ́ЦЕНЬ,

мужчынская асобіна пчалы меданоснай. Гл. ў арт. Пчаліная сям’я.

т. 15, с. 540

ТРУЦЭ́ВІЧ Іаіль (7—1654),

бел. грамадскі і культ. дзеяч, друкар, пісьменнік. Дзяцінства і юнацтва, верагодна, прайшлі ў Магілёве, дзе ён мог атрымаць адукацыю. Чл. Магілёўскага богаяўленскага брацтва (2-я чвэрць 17 ст.), ігумен Куцеінскага Богаяўленскага манастыра (г, Орша). Магчыма, у Магілёве пазнаёміўся з бел. друкаром і асветнікам С.Собалем. Удзельнічаў у заснаванні Куцеінскай друкарні, з сярэдзіны 1630-х г. яе кіраўнік. Да многіх нелітургічных выданняў напісаў прадмовы на бел. і царкоўнаслав. мовах. Пад яго рэдакцыяй выйшлі «Лексіконъ славенороскій и именъ тлъкованіе» П.​Бярынды (1653), «Трефологіонъ» (1647) і інш. Прыхільнік грамадска-паліт. і культ. сувязей з Рус. дзяржавай. Памёр у час пераезду друкарні ў Іверскі манастыр пад Ноўгарадам.

Літ.:

Харлампович К.В. Малороссийское влияние на великорусскую церковную жизнь. Т. 1. Казань, 1914;

Жудро Ф. Иоиль Труцевич, первый игумен кутеинских монастырей // Могилевские епархиальные ведомости. 1891. № 8—11.

Г.​Я.​Галенчанка.

т. 15, с. 540

ТРУШ Мікалай Мікалаевіч (н. 23.2.1948, в. Мосткі Драгічынскага р-на Брэсцкай вобл.),

бел. матэматык. Д-р фіз.-матэм. н., праф. (2000). Скончыў БДУ (1972), дзе і працуе. Навук. працы па тэорыі імавернасці і матэм. статыстыцы. Распрацаваў метады пабудовы непараметрычных ацэнак мнагамерных стацыянарных выпадковых працэсаў і аднародных палёў, развіў семіінварыянтны падыход да даследаванняў стат. уласцівасцей гэтых ацэнак.

Тв.:

О́б оценке спектральных плотностей стационарных процессов (разам з І.​Г.​Журбенка) // Литовский мат. сб. 1979. Т. 19, № 1;

О скорости сходимости моментов оценок спектральных плотностей (разам з Е.​І.​Мірскай) // Весці АН Беларусі. Сер. фіз.-мат. навук. 1996. № 4;

Асимптотические методы статистического анализа временных рядов Мн., 1999.

т. 15, с. 541

ТРУШКО́ Леанід Ігнатавіч (н. 4.3.1938, г. Орша Віцебскай вобл.),

бел. акцёр. Нар. арт. Беларусі (1996). У 1967—99 акцёр Бел. т-ра імя Я.​Коласа. Мастацтва Т. адметнае глыбінёй псіхал. распрацоўкі, быт. дакладнасцю, ідэйнай мэтанакіраванасцю вобразаў. Лепшыя ролі: Гапон («Залёты» В.​Дуніна-Марцінкевіча), Дзерваед, Андрэй Буслай і Бацька («Радавыя», «Парог» А.​Дударава), Сырадоеў («Трыбунал» А.​Макаёнка), Салавейчык («Амністыя» М.​Матукоўскага), Мацей («Несцерка» В.​Вольскага), Мікіта («Улада цемры» Л.​Талстога), Шохін, Цецераў («Зыкавы», «Мяшчане» М.​Горкага), Лір («Кароль Лір» У.​Шэкспіра), Эйліф («Матухна Кураж і яе дзеці» Б.​Брэхта), Абель («Сола для гадзінніка з боем» О.​Заградніка), Похрань («Гісторыя граху» паводле С.​Жаромскага), Дзятлаў («Трэцяя патэтычная» М.​Пагодзіна), Лагуцін («Сталявары» Г.​Бокарава), Максім («Стары дом» А.​Казанцава), Пятрэнка («Зінуля» А.​Тельмана), герцаг Веронскі («Чума на вашы дзве сям’і» Р.​Горына). З інш. роляў: Дарафей («Званы Віцебска» У.​Караткевіча), Лапахін («Вішнёвы сад» А.​Чэхава), смалакур Алялюмас («Час быка» («Клеменс») К.​Саі], Міларад («Доктар філасофіі» Б.​Нушыча), Кэбат («Каханне пад вязамі» Ю.​О’Ніла).

В.​С.​Іваноўскі.

Л.І Трушко.
Л.Трушко ў ролі Дзерваеда.

т. 15, с. 541