Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні

бе́дны, ✂.

  1. Небагаты, незаможны.

    • Б. чалавек.
  2. Аднастайны, мізэрны; які мае недахоп у чым-н.

    • Бедная расліннасць.
    • Б. слоўнікавы запас.
  3. Нешчаслівы, які выклікае спачуванне да сябе.

    • Беднае дзіця.
  4. Танны, просты.

    • Б. гардэроб.
    • Бедная вопратка.

|| наз. беднасць, ✂.

бе́дства, ✂, н.

Вялікае няшчасце з цяжкімі вынікамі.

  • Стыхійнае б.

бедуі́н, ✂, м.

Качавыя і паўкачавыя арабы-жывёлаводы.

|| ж. бедуінка, ✂.

|| прым. бедуінскі, ✂.

бе́жанец, ✂, м.

Чалавек, які пакінуў месца свайго жыхарства з прычыны вайны або якога-н. бедства.

|| ж. бежанка, ✂.

|| прым. бежанскі, ✂.

  • Бежанскія фурманкі.

без, прыназ.

  1. Указвае на адсутнасць каго-, чаго-н.

    • Б. праўды веку не пражывеш (прыказка).
  2. Паказвае, што дзеянне адбываецца без удзелу каго-н., чаго-н.

    • Працаваць б. памочніка.
  3. Ужыв. пры словах, што абазначаюць меру, час, колькасць.

    • Б. 20 сантыметраў 3 метры.
    • Б. чвэрці гадзіна.
  4. З некаторымі назоўнікамі утварае прыслоўныя спалучэнні, якія выражаюць спосаб дзеяння.

    • Працаваць б. адпачынку.
    • Бегчы б. аглядкі.

◊

  • Без жартаў (разм.) — сур’ёзна, не жартуючы.

  • Не без гэтага (разм.) — і гэта бывае.

  • Не без таго (разм.) — бывае і так.

без... (без’..., бес... ✂), прыстаўка.

Служыць для ўтварэння:

  1. прыметнікаў ад назоўнікаў у знач. пазбаўлены чаго-н., які не мае чаго-н., напр. беззямельны, без’языкі, беспрытульны; бяздымны, бяз’ядзерны, бяссэнсавы;

  2. назоўнікі з канчаткамі -е, -а, або суфіксамі -асць-, -іца-, якія азначаюць адсутнасць або недахоп чаго-н., напр. беззямелле, бездарожжа, бяссмерце, бясчынства; безадказнасць, бяскарнасць; бяссонніца, бясхлебіца.

безабаро́нны, ✂.

Няздольны абараніць сябе, пастаяць за сябе.

  • Б. чалавек.

|| наз. безабароннасць, ✂.

безаблі́чны, ✂.

Пазбаўлены індывідуальнасці, своеасаблівасці, характарных прыкмет.

  • Б. артыст.

|| наз. безаблічнасць, ✂.

безавары́йны, ✂.

Які не меў аварый, крушэнняў.

  • Б. рух.

|| наз. безаварыйнасць, ✂.

безагаво́рачны, ✂.

Безумоўны, не абмежаваны ніякімі ўмовамі.

  • Безагаворачная капітуляцыя.

|| наз. безагаворачнасць, ✂.