Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

ПрадмоваСкарачэнні

усхо́д¹, -у, М -дзе, м.

1. Паяўленне, час, а таксама месца паяўлення свяціла над гарызонтам.

Устаць да ўсходу сонца.

2. Адзін з чатырох напрамкаў свету, процілеглы захаду, і напрамак прасторы, процілеглы захаду; частка гарызонту, дзе ўсходзіць Сонца.

3. (з вялікай літары). Краіны, размешчаныя ў гэтым напрамку і супрацьпастаўленыя Заходняй Еўропе і Амерыцы.

Падарожжа на У.

Блізкі У.

Далёкі У.

Паўднёвы ўсход — напрамак паміж поўднем і ўсходам.

Паўночны ўсход — напрамак паміж поўначчу і ўсходам.

|| прым. усхо́дні, -яя, -яе.

усхо́д², -у, М -дзе, м.

Верхняя больш высокая частка ступні, пад’ём.

Боты ціснуць на ўсходзе.

усходазна́вец, -на́ўца, мн.а́ўцы, -на́ўцаў, м.

Вучоны, спецыяліст па ўсходазнаўстве.

усходазна́ўства, -а, н.

Сукупнасць навук пра краіны Усходу.

|| прым. усходазна́ўчы, -ая, -ае.

усхо́джвацца гл. усходзіцца.

усхо́джы, -ая, -ае.

Пра насенне: здольны прарастаць, даваць усходы.

Усходжае насенне.

|| наз. усхо́джасць, -і, ж.

Праверыць насенне на ў.

усхо́дзіць гл. узысці.

усхо́дкі, -аў.

Прыступкі, па якіх паднімаюцца ўгору.

усхо́ды¹, -аў.

Першыя парасткі пасеваў.

Яравыя ў.

усхо́ды², -аў.

Прыступкі лесвіцы.

Спускацца па ўсходах.