Verbum

дзеўчаня, ✂ і дзеўчанё, ✂, н. (разм.).

Маленькая дзяўчынка.

дзеці, ✂, н.

Маладое пакаленне, бліжэйшыя патомкі.

• Бацькі і дзеці.

◊

• Гушча дзяцей не разганяе (прыказка; разм.) — густой стравай не спужаеш.

|| памянш.-ласк. дзеткі, ✂ і дзетачкі, ✂.

|| прым. дзіцячы, ✂.

• Д. тэатр (для дзяцей).
• Д. дом (выхаваўчая ўстанова для дзяцей, якія засталіся без бацькоўскай апекі).

дзецца, ✂; зак. (разм.).

1. Знікнуць, прапасці.

   • Куды ён дзеўся? Нікуды ён не дзенецца.

2. Знайсці сабе месца, прытулак.

   • У незнаёмым горадзе не ведаеш, куды д. нанач.

дзець, ✂; зак. (разм.).

1. Палажыць куды-н. так, што цяжка знайсці.

   • Куды ты дзеў ключ?
   • Дзе ж я дзену гэтую кнігу?

2. Знайсці для каго-н. месца, прытулак.

   • Кацянят трэба некуды д.

◊

• Не ведаць, куды вочы дзець (разм.) — пра адчуванне сораму.

• Дзець некуды (няма куды) (разм.) — надта многа.

• Не ведаць, куды рукі дзець (разм.) — пра адчуванне разгубленасці.

|| незак. дзяваць, ✂.

дзеючы, ✂.

Які дзейнічае, функцыяніруе.

• Дзеючыя асобы ў п’есе.
• Д. вулкан.

дзея, ✂, ж.

1. Дзейнасць, справа.

   • Там добрая д., дзе адзін арэ, а другі сее (з нар.).

2. Падзея, пра якую ідзе гаворка.

   • Д. адбываецца ў часы вайны.

3. Частка драматычнага твора або тэатральнай пастаноўкі.

   • Камедыя ў трох дзеях.

дзеяздольны, ✂.

1. Здольны да дзейнасці.

   • Д. арганізм.

2. Які мае права на ўчыненне дзеянняў юрыдычнага характару і які нясе адказнасць за свае ўчынкі.

   • Д. грамадзянін.

|| наз. дзеяздольнасць, ✂.

дзеянне, ✂, н.

1. Дзейнасць.

   • Машына ў дзеянні.
   • План дзеяння.
   • Баявыя дзеянні.

2. звычайна мн. Учынкі, паводзіны.

   • Супрацьзаконныя дзеянні.
   • Самавольныя дзеянні.

3. Падзеі, пра якія ідзе гаворка.

   • Дзеянні адбываюцца ў 15 стагоддзі.

4. Асноўны від матэматычнага вылічэння.

   • Чатыры дзеянні арыфметыкі.

○

• Каэфіцыент карыснага дзеяння — адносіны колькасці карыснай работы, выкананай якім-н. механізмам, да колькасці паглынутай ім энергіі.

дзеяслоў, ✂, м.

У граматыцы: часціна мовы, што абазначае дзеянне або стан прадмета і змяняецца ў часе, асобах і ліках (у цяперашнім часе) і родах (у прошлым часе).

• Аднакратны д.
• Дапаможны д.
• Неазначальная форма дзеяслова.
• Безасабовыя дзеясловы.
• Рознаспрагальны д.

|| прым. дзеяслоўны, ✂.

дзеяцца, ✂; незак. (разм.).

Рабіцца, адбывацца.

• Сённяшні дзень — гэта водгулле ўсяго, што дзеецца на свеце.