Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні

змест, ✂, м.

  1. Тое, што складае сутнасць каго-, чаго-н.

    • Адзінства формы і зместу.
  2. Тэма, асноўная сутнасць выкладу, выказвання.

    • З. размовы.
    • З. твора.
  3. Пералік раздзелаў, састаўных частак кнігі з указаннем старонак, змешчаны ў канцы ці ў пачатку.

змесці, ✂; зак.

  1. Метучы, зняць, сцерці, скінуць з паверхні чаго-н.

    • З. пыл з лавы.
    • З. усё на сваім шляху.
    • З. з твару зямлі каго-, што-н. (перан. знішчыць).
  2. Метучы, згрэбці ў адно месца, у кучу.

    • З. смецце ў куток.

|| незак. змятаць, ✂.

|| наз. змятанне, ✂.

змесціва, ✂, н.

Тое, што змяшчаецца, знаходзіцца ў чым-н.

  • З. клеткі.

змешаны, ✂.

  1. Які ўтварыўся шляхам змешвання, скрыжоўвання.

    • Змешаная парода жывёлы.
  2. Які складаецца з разнародных элементаў, частак, удзельнікаў.

    • Змешаныя ўгнаенні.
    • З. лес.
    • Змешаная камісія.

|| наз. змешанасць, ✂.

змешваць, ✂; незак.

Тое, што і мяшаць (у 2 знач.).

|| наз. змешванне, ✂.

змеявік, ✂, м.

  1. Спіралепадобная трубка ў цеплаабменных апаратах.

  2. Горная парода зялёнага колеру з рознымі адценнямі.

    • Высакародны з.

|| прым. змеевіковы, ✂.

змеяня, ✂ і змеянё, ✂, н.

Дзіцяня змяі.

змёрзлы, ✂ і змерзлы, ✂.

  1. Азяблы ад холаду.

    • Змёрзлае дзіця.
  2. Пашкоджаны марозам.

    • Змёрзлыя расліны.
  3. Зацвярдзелы ад марозу.

    • Змёрзлая зямля.

змізарнелы, ✂.

Схуднелы, здрабнелы (пра твар, чалавека з пахудзелым тварам) або зачахлы, пабляклы (пра расліннасць).

  • Твар яго змізарнеў.
  • Маладое лісце змізарнела і зачахла.

|| наз. змізарнеласць, ✂.

змікіціць, ✂; зак. (разм.).

Зразумець, здагадацца.

  • Хутка з., што да чаго.