Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

я

займеннік

  1. Служыць для абазначэння тым, хто гаворыць, самога сябе.

    • Я не я і кабыла не мая (прыказка: нічога не ведаю, ні да чаш не маю дачынення).
  2. у знач. назоўнік нескланяльнае, н. Ужыв. для абазначэння сябе самога як асобы.

    • Маё чалавечае «я».
    • Паказаць свае «я» - 1) поўнасцю выявіць свае якасці, магчымасці, здольнасці; 2) настаяць на сваім.
    • Вось я цябе (яго, яе, вас, іх)! (размоўнае) — пагражальны вокрык ці заўвага.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

яблык

назоўнік | мужчынскі род

Плод яблыні.

  • Летні сорт яблыкаў.
  • Яблыку няма дзе ўпасці (пераноснае значэнне: надта цесна).
  • Я. ад яблыні недалёка адкочваецца (прыказка пра тага, хто атрымаў у спадчыну дрэнныя звычкі ад бацькі, маці).
  • Адамаў яблык — кадык.
  • Вочны яблык — шарападобнае цела вока.
  • У яблыкі — з цёмнымі круглымі плямамі на поўсці (пра коней).
  • Яблык разладу (кніжнае) — прычына, прадмет спрэчкі, сваркі, разладу [паводле старажытнага грэчаскага міфа пра кінуты багіняй разладу Эрыдай яблык з надпісам «найпрыгажэйшай» і як з-за гэтага ўзнікла спрэчка паміж багінямі Герай, Афінай і Афрадытай].

|| памяншальная форма: яблычак.

|| прыметнік: яблычны.

  • Я. сок (з яблыкаў).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

яблыня

назоўнік | жаночы род

Пладовае дрэва сямейства ружакветных з ядомымі круглымі салодкімі або кісла-салодкімі пладамі.

|| памяншальная форма: яблынька.

|| прыметнік: яблыневы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

яблычак

назоўнік | мужчынскі род

  1. гл. яблык.

  2. Цэнтр мішэні (у 1 знач.) у выглядзе чорнага круга.

    • Папасці (пацэліць, трапіць) у самы я. (таксама пераноснае значэнне: дакладна, правільна ўгадаць, сказаць і пад.; размоўнае).
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

ява

назоўнік | жаночы род

Тое, што сапраўды існуе або існавала; рэальнасць, рэчаіснасць, а не сон ці мара.

  • Мара стала явай.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

явар

назоўнік | мужчынскі род

  1. Дрэва сямейства кляновых; белы клён.

  2. толькі Драўніна гэтага дрэва.

|| прыметнік: яваравы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

явачны

прыметнік

  1. Які мае адносіны да яўкі (у 1 знач.).

    • Явачныя дні.
  2. Які мае адносіны да яўкі (у 2 знач.).

    • Явачная кватэра.
  3. Явачным парадкам — без папярэдняй згоды, дазволу.

    • Усяліцца ў дом явачным парадкам.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

явіцца

дзеяслоў | размоўнае | закончанае трыванне

Прыйсці куды-н., з’явіцца дзе-н.

  • Я. ў суд.

|| незакончанае трыванне: яўляцца.

|| назоўнік: яўка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

яга

назоўнік | жаночы род

У казках: баба-яга.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)

ягада

назоўнік | жаночы род

Невялікі сакавіты плод кустовых і травяністых раслін.

  • Ягады малін.
  • Аднаго поля ягады (пераноснае значэнне: зусім свой па духу, паводзінах чалавек; размоўнае, звычайна неадабральнае).

|| памяншальная форма: ягадка.

|| прыметнік: ягадны.

  • Я. год.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (rv-blr.com)