Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні

пенсіянер, , м.

Чалавек, які атрымлівае пенсію.

  • Персанальны п.

|| ж. пенсіянерка, .

|| прым. пенсіянерскі, .

пенснэ, нескл., н.

Акуляры, якія не маюць завушнікаў і трымаюцца на пераноссі пры дапамозе спружынкі.

пень, , м.

  1. Астатак спілаванага, ссечанага ці зламанага дрэва, які тырчыць з зямлі.

    • Карчаваць пні.
    • Быць на пні (быць не зрэзаным — пра лес, збожжа).
    • Стаіць як п. (перан. нерухома, нічога не разумеючы; разм.).
  2. Адно дрэва будаўнічага матэрыялу.

    • Купіць сорак пнёў лесу.
  3. перан. Пра бесталковага, абыякавага да ўсяго чалавека (разм. пагард.).

    • Што гэты п. тут можа зразумець?

|| памянш. пянёк, .

|| прым. пянёчны, і пнёвы, .

пеньюар, , м.

  1. У цырульнях: накідка з белай тканіны, якой накрываюць плечы кліентаў пры стрыжцы. (спец).

  2. Лёгкі жаночы ранішні капот.

|| прым. пеньюарны, .

пеня, , ж.

Штраф за невыкананне ў тэрмін устаноўленых законам ці дагаворам абавязацельстваў.

  • Налічэнне пеняў.

пепсін, , м. (спец.).

Неабходнае для стрававання арганічнае рэчыва, якое выпрацоўваецца залозамі страўніка, фермент страўнікавага соку.

|| прым. пепсінавы, .

пепсі-кола, , ж.

Танізуючы прахаладжальны напітак.

пера..., прыстаўка.

Абазначае:

  1. накіраванасць дзеяння з аднаго месца на другое, з аднаго боку на другі, напр. перабегчы, перавярнуць, перайсці;
  2. накіраванасць руху цераз што-н., напр. перакінуць, пераплысці, пераскочыць;
  3. змену накіраванасці дзеяння, перадачу каму-, чаму-н., напр. перадаць (у спадчыну), пераслаць;
  4. паўтарэнне дзеяння нанава, напр. перарабіць, перачытаць, перашыць;
  5. празмернасць дзеяння, а таксама давядзенне дзеяння да адмоўнага выніку, напр. пераесці, перасаліць, перахваліць;
  6. перавагу, першынство ў дзеянні, напр. перакрычаць, ператанцаваць, перахітрыць;
  7. паслядоўны ахоп дзеяннем усіх або многіх асоб, прадметаў і вычарпальнасць такога дзеяння, напр. пералавіць, перамыць (увесь посуд), перапэцкаць (рукі), перахварэць (усімі дзіцячымі хваробамі);
  8. падзел чаго-н. папалам, на часткі, напр. перакусіць (нітку); пераламаць;
  9. запоўненасць дзеяннем якога-н. прамежку часу, напр. перазімаваць, пераначаваць;
  10. пераўтварэнне ў што-н. іншае, пераход у іншы стан, від, напр. перакласці (на іншую мову), перарасці (сяброўства перарасло ў каханне), перамяніць (свой колер);
  11. спыненне якога-н. дзеяння, стану, напр. перабалець (перабалела сэрца), перабрадзіць;
  12. слабае праяўленне дзеяння або яго кароткачасовасць, напр. перадыхнуць, перакусіць;
  13. узаемнасць дзеяння (у дзеясловаў з часціцай -цца), напр. перагаворвацца, перапісвацца.

пераабсталяваць, ; зак.

Абсталяваць нанава, па-іншаму.

  • П. лабараторыю.

|| незак. пераабсталёўваць, .

|| наз. пераабсталяванне, і пераабсталёўванне, .

пераабуць, ; зак.

  1. Абуць у іншы абутак.

    • П. дзяцей у сухое.
    • П. ногі.
  2. Змяніць абутак, абуць іначай.

    • П. боты.

|| незак. пераабуваць, .

|| звар. пераабуцца, .

|| незак. пераабувацца, .

|| наз. пераабуванне, .