Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні
абвгдеёжзійклмнопрстуфхцчшэюя
аеілнорстухчшыэюя’

праходка, ✂, ж. (спец.).

Распрацоўка горных вырабатак у пэўным напрамку.

  • П. тунэляў метро.

|| прым. праходчы, ✂.

  • Праходчая брыгада.

праходнасць, ✂, ж.

  1. Даступнасць чаго-н. для праходу.

    • П. балота.

  2. Пра органы цела: здольнасць прапускаць што-н. праз сябе.

    • П. кішак.

  3. Пра транспартныя сродкі: здольнасць пераадольваць дарожныя перашкоды.

    • Аўтамабіль павышанай праходнасці.

праходчык, ✂, м.

Рабочы па праходцы горных вырабатак.

|| ж. праходчыца, ✂.

прахожы, ✂.

Які ідзе міма, праходзіць куды-н.

  • Прахожыя людзі.
  • Запытаць у прахожага (наз.).

праца, ✂, ж.

  1. Чалавечая дзейнасць, накіраваная на стварэнне пры дапамозе прылад вытворчасці матэрыяльных і духоўных каштоўнасцей, неабходных для жыцця людзей.

    • Фізічная п.
    • Разумовая п.
    • Людзі працы (працоўныя; высок.).
    • Падзел працы.
    • Прылады працы.

  2. Работа, занятак.

    • Цяжкая сялянская п.
    • Аплаціць за працу.

  3. мн. прац. Вынік разумовай дзейнасці, твор.

    • Навуковая п.
    • Спіс друкаваных прац.

  4. Тое, што і работа (у 3 знач.).

    • Хадзіць на працу.

|| прым. працоўны, ✂.

  • Працоўная кніжка (дакумент аб працоўным стажы).

працавацца, ✂; безас.; незак.

Працуецца, працавалася каму (разм.) — пра жаданне працаваць, пра тое, як ідзе праца.

  • Сёння нам добра працавалася.
  • Нешта не працуецца.

працаваць, ✂; незак.

  1. Займацца якой-н. працай, ажыццяўляць якую-н. дзейнасць.

    • П. у полі.
    • Хто працуе, той і мае (прыказка).
    • Хто працуе, таму і шанцуе (прыказка).
    • П. здзельна.
    • П. над помнікамі старой пісьменнасці (вывучаць іх).
    • П. над сабой (удасканальваць сябе ў чым-н.).
    • П. са слоўнікам.

  2. Мець дзе-н. які-н. занятак, пасаду, служыць.

    • П. на фабрыцы.
    • П. у калгасе.
    • П.бухгалтарам.

  3. Абслугоўваць каго-, што-н. сваёй працай.

    • П. на сябе.
    • Завод працаваў на абарону.

  4. чым. Прыводзіць у дзеянне, кіраваць чым-н.

    • П. вёсламі.
    • П. рукамі і нагамі ў вадзе (плысці).

  5. Знаходзіцца ў дзеянні, выконваць свае функцыі.

    • Матор працуе без перабояў.
    • Сэрца нармальна працуе.

працавік, ✂, м. (разм.).

Вельмі старанны, працавіты чалавек, рабацяга.

працавіты, ✂.

Які многа, добра і шчыра працуе.

  • П. чалавек.

|| наз. працавітасць, ✂.

працадзень, ✂, м.

Адзінка ўліку працы калгаснікаў і размеркавання даходаў па працы ў калгасах.