Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні

душок, , м. (разм.).

  1. Пах ад чаго-н., што пачынае загнівацца.

    • Рыба з душком.
  2. перан. Ледзь прыметнае праяўленне чаго-н. у поглядах, настроях.

    • Газета з ліберальным душком.

душыцель, , м.

  1. Той, хто душыць фізічна, сціскаючы горла; забойца.

  2. перан. Рэакцыянер, цемрашал.

    • Д. свабоды.
    • Д. асветы.

|| прым. душыцельскі, .

душыць1, ; незак.

  1. Пазбаўляць жыцця, моцна сціскаючы горла.

    • Д. вяроўкай.
  2. каго. Не даваць магчымасці дыхаць.

    • Душыць злосць (перан.).
  3. перан. Прыгнятаць.

    • Д. свабоду.

|| зак. задушыць, .

|| звар. душыцца, .

|| зак. задушыцца, .

душыць2, ; незак.

Абпырскваць духамі, адэкалонам.

  • Д. насоўку.

|| зак. надушыць, .

|| звар. душыцца, .

|| зак. надушыцца, .

душэўны, .

  1. гл. душа.

  2. Поўны шчырай прыязнасці.

    • Д. чалавек.
    • Душэўна (прысл.) гутарылі цэлы вечар

|| наз. душэўнасць, .

дуэліст, , м.

Тое, што і дуэлянт.

дуэль, , ж.

  1. Паядынак дзвюх асоб пры секунданце з выкарыстаннем зброі як спосаб адстойвання чэсці і асабістага гонару.

    • Выклікаць на д.
    • Забіты на дуэлі.
  2. перан. Барацьба, спаборніцтва двух бакоў.

    • Шахматная д.
    • Артылерыйская д. (перастрэлка).

|| прым. дуальны, .

дуэлянт, , м.

Удзельнік дуэлі, дуэлей (у 1 знач.).

дуэт, , м.

  1. Музычны твор для двух выканаўцаў (музыкантаў, спевакоў, танцораў) з самастойнымі партыямі для кожнага.

    • Дуэты з опер.
  2. Выканаўцы такіх твораў.

    • Спяваць дуэтам.
    • Эстрадны д.
    • Танцавальны д.

|| прым. дуэтны, .

ды1, злуч.

  1. спалучальны. Ужыв. для сувязі аднародных членаў сказа і цэлых сказаў; адпавядае па значэнню злучніку «і».

    • Дзень ды ноч.
    • Журботна гудзелі правады ды стукалі вароты.
  2. далучальны. Далучае сказы і члены сказа, якія дапаўняюць, развіваюць ці паясняюць раней выказаную думку.

    • Пайшоў снег, ды які яшчэ снег.
  3. супраціўны. Ужыв. для далучэння сказаў або асобных членаў сказа са значэннем супрацьпастаўлення; блізкі па значэнню да злучнікаў «але», «аднак».

    • Людзі паміралі, ды не спынялі барацьбы.