Verbum

чуткі, ✂.

1. Які лёгка і добра ўспрымае што-н. слыхам, нюхам.

   • Чуткія сабакі.

2. Уражлівы, успрыімлівы.

   • Чуткая душа.

3. Неглыбокі, лёгкі.

   • Ч. сон.

|| наз. чуткасць, ✂.

чутна, ✂ і чутно, безас. у знач. вык., ✂.

1. Можна чуць. Не ч. песень.

2. Ёсць звесткі. Пра яго нічога не ч.

   • Што ч. на свеце?

3. пабочн. сл. Кажуць, як кажуць, нібыта (разм.).

   • Ён, ч., добра зарабляе.

чутнасць, ✂, ж.

1. Ступень выразнасці гучання.

   • Дрэнная ч. радыёперадачы.

2. Магчымасць чуць, слухаць каго-, што-н.

   • Зона чутнасці.  

чутны, ✂.

1. Такі, што можна чуць.

   • Ледзь ч. шэпт старога бору.

2. вык. Чуецца, гучыць, адчуваецца.

   • У кнізе ч. подых гераічнай гісторыі Беларусі.

чуты, ✂.

Вядомы, аб якім ужо чулі.

• Чутае здарэнне.

◊

• Дай бог чутае бачыць (разм.) — пра пажаданне здзяйснення абяцанага.

чухацца, ✂; незак.

1. Чухаць, скрэбці сваё цела ці якую-н. частку цела.

   • Сабака чухаецца.

2. перан. Рабіць што-н. марудна, без жадання (разм.).

   • Хопіць ч., пара справамі займацца.

|| зак. пачухацца, ✂.

|| наз. чуханне, ✂.

чухаць, ✂; незак.

1. Скрэбці, драпаць, каб пазбавіцца свербу.

   • Ч. спіну.

2. перан. Трывожыць, турбаваць каго-н. (разм.).

◊

• Чухаць патыліцу (разм.) — быць заклапочаным чым-н.

|| зак. пачухаць, ✂.

|| наз. чуханне, ✂.

чуцца, ✂; незак.

1. Быць чутным, успрымацца на слых.

   • Чулася музыка.
   • Чуўся смех.

2. Адчувацца, успрымацца органамі пачуццяў.

   • Чуецца пах кветак.
   • У песні чуўся смутак і жальба.

3. у знач. пабочн. сл. чуецца, чулася. Адчувацца, думацца.

   • Яна ківала галавой, але, чулася, была занята сваімі думкамі.

4. Адчуваць сябе, быць у пэўным стане.

   • Добра чулася нам у лесе.
   • Як табе чуецца ў лузе?

|| зак. пачуцца, ✂.

чуццё, ✂, н.

1. У жывёл: здольнасць адшукваць, заўважаць што-н. органамі пачуццяў, пераважна нюхам.

2. перан. Здольнасць чалавека разумець, угадваць, заўважаць што-н.

   • Прафесійнае ч.

чуць​¹, ✂; незак.

1. Успрымаць што-н. на слых, пры дапамозе органаў слыху.

   • Ч. птушыны спеў.
   • Ч. музыку.

2. Мець слых.

   • Ён дрэнна чуе.

3. Атрымліваць якія-н. звесткі, даведвацца.

   • Ці чулі навіну?
   • Я чуў, што ў вас былі госці.

4. Успрымаць, пазнаваць шляхам адчування; адчуваць.

   • Птушкі чуюць пахаладанне.
   • Ты чуеш, што пахне дымам?

5. (са словам «сябе»). Мець пэўныя (фізічныя, псіхічныя) адчуванні; адчуваць.

   • Ён чуў сябе тут як дома.

6. чуеш (чуеце). Ужыв. для пацвярджэння сказанага, як настойлівае ўказанне, патрабаванне чаго-н. (разм.).

   • Толькі не спазніся, чуеш!
   • Прыязджай абавязкова, чуеш!

◊

• Чуць краем вуха (разм.) — часткова, няпоўнасцю чуць што-н.

• І чуць не чуў (разм.) — поўны адказ ад чаго-н.

• На свае (уласныя) вушы чуць; сваімі вушамі чуць — непасрэдна самому чуць што-н.

• Не чуць душы ў кім (разм.) — вельмі моцна, бязмежна любіць каго-н.

• Не чуць зямлі пад сабой (разм.) — адчуваць вялікую радасць, захапленне.

• Не чуць ног пад сабой (разм.) — вельмі стаміцца ад бегу, доўгай хадзьбы і пад.

• Дух чуць чый (разм.) — адчуваць чыю-н. строгасць, баяцца каго-н.

  • Дзеці павінны бацькаў дух чуць.

• Чуць з трэціх вуснаў — чуць што-н. не непасрэдна, а праз каго-н.

|| зак. пачуць, ✂.