Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (2002, правапіс да 2008 г.)

Скарачэнні

песціць, ; незак.

  1. Любоўна даглядаць, пялегаваць; патураць усім жаданням, балаваць.

    • П. дзяцей.
  2. Лашчыць, галубіць.

    • П. дзіця.
  3. перан. Выклікаць прыемныя адчуванні (пра вецер, сонца і пад.).

    • Вецер песціць твар.
  4. перан. Жадаць здзяйснення чаго-н. прыемнага.

    • П. надзею.

|| зак. выпесціць, і спесціць, .

петарда, , ж.

  1. Старадаўні разрыўны снарад у выглядзе металічнай пасудзіны, напоўненай порахам.

  2. Сігнальны разрыўны снарад, што кладзецца на рэйкі, каб спыніць поезд у выпадку небяспекі.

  3. У піратэхніцы: снарад з парахавым зарадам, які выкарыстоўваецца для феерверку.

|| прым. петардавы, і петардны, .

петраграфія, , ж.

Раздзел геалогіі, які вывучае горныя пароды, іх састаў і структуру.

|| прым. петраграфічны, .

петыт, , м.

Дробны друкарскі шрыфт з вышынёй літар 3 мм.

|| прым. петытны, .

петыцыя, , ж.

Калектыўная пісьмовая просьба, накіраваная да ўлад.

|| прым. петыцыйны, .

пеўчы, .

  1. Надзелены прыродай здольнасцямі спяваць або меладычна свістаць.

    • Пеўчая капэла.
    • Пеўчыя птушкі.
  2. пеўчы, -ага, -ыя, -ых, м. Спявак хору, звычайна царкоўнага.

    • Хор пеўчых.

пехатой і пехатою, прысл.

Рухацца сваімі нагамі, пяшком.

  • Ісці п.

пехацінец, , м.

Ваеннаслужачы пяхоты.

|| прым. пехацінскі, .

пець, ; незак.

  1. Утвараць голасам музычныя гукі, выконваць вакальны твор.

    • П. раманс.
  2. Пра пеўчых і некаторых іншых птушак: абзывацца галасамі.

    • Жаваранак пяе.
  3. што і пра што. Складаць вершы пра што-н., апяваць што-н. (высок.).

    • Паэт пяе пра жыццё народа.

  • Лазара пець (разм. неадабр.) — скардзіцца на лёс, прыкідвацца няшчасным.

|| зак. прапець, і спець, .

печ, , ж.

  1. Цаглянае, каменнае або металічнае збудаванне, дзе разводзяць агонь, каб нагрэць памяшканне, згатаваць ежу.

    • Кафляная п.
    • Паліць у печы.
  2. Спецыяльнае збудаванне для апрацоўкі чаго-н. награваннем.

    • Сушыльная п.
    • Доменная п.

  • Ні да печы ні да рэчы (разм.) — неўпапад, не да месца.

  • Ад печы (разм.) — пачынаць рабіць што-н. з самага простага, з самага пачатку.

|| прым. пячны, .

  • Пячная засланка.
  • Пячное ацяпленне.