Матылёк ’насякомае з дзвюма парамі крылаў’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Матылёк ’насякомае з дзвюма парамі крылаў’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ста́віць, стаўлю, ставіш, ставіць;
1. Прымушаць або памагаць каму‑н. устаць, заняць дзе‑н. месца стоячы.
2. Размяшчаць, умацоўваць што‑н. вертыкальна.
3. Прызначаць на якую‑н. работу, прапаноўваць рабіць што‑н.
4. Размяшчаць на якой‑н. пазіцыі (для абароны, нагляду і пад.).
5.
6.
7. Устанаўліваць што‑н. для абслугі, для якога‑н. дзеяння.
8. Расстаўляць па пэўнае месца, у пэўным парадку.
9. Размяшчаць якім‑н. чынам, надаваць чаму‑н. патрэбную, пэўную позу.
10. Рабіць метку, знак і пад. на паверхні чаго‑н.
11. Арганізоўваць, наладжваць.
12. Будаваць, майстраваць.
13. Ажыццяўляць пастаноўку на сцэне.
14. і
15. Вучыць правільнаму валоданню (голасам, дыханнем і пад.).
16. Высоўваць, выстаўляць, прапаноўваць (для разгляду, выканання і пад.).
17. У спалучэнні з некаторымі назоўнікамі абазначае: лічыць
18. Нарыхтоўваць, складаючы якім‑н. чынам.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
какII союз;
1.
бе́лый, как снег бе́лы, як (ні́бы, бы́ццам) снег;
жгло, как огнём палі́ла, як (ні́бы, бы́ццам) агнём;
широ́кий, как мо́ре шыро́кі, як (ні́бы, бы́ццам) мо́ра;
поёт, как солове́й спява́е, як (ні́бы, бы́ццам) салаве́й;
случи́лось э́то не по́зже, как (чем) позавчера́ гэ́та зда́рылася не пазне́й, як (
2. (временной) як; (в предложениях с оттенком непосредственного следования одного действия за другим — ещё) калі́;
как уви́дишь его́, расскажи́ обо всём як (калі́) уба́чыш яго́, раскажы́ аб усі́м;
прошёл год, как мы ви́делись прайшо́ў год, як мы ба́чыліся;
3. (условный) як, калі;
к кому́ же мне обрати́ться, как не к вам да каго́ ж мне звярну́цца, як (калі́) не да вас;
4. (при вводн. сл. и выражениях) як;
как ви́дно, ты собра́лся в путь як віда́ць, ты сабра́ўся ў даро́гу;
как бы, как бу́дто як бы, як бы́ццам;
как бы не… як бы не…;
как бы там ни́ было як бы там ні было́;
как…, так и як…, так і;
как то́лько як то́лькі, ледзь то́лькі;
ме́жду тем как між тым як;
как ви́дите
как ви́дно
как наприме́р
как наро́чно
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
насі́ць, нашу, носіш, носіць;
1. Тое, што і несці 1 (у 1 знач.), але абазначае дзеянне, якое пастаянна паўтараецца, адбываецца ў розных напрамках і ў розны час.
2.
3. Перамяшчаць з месца на месца сілай свайго руху (пра вецер, ваду і пад.).
4. Адзявацца пэўным чынам, надзяваць на сябе, а таксама мець на сабе.
5. Мець якое‑н. імя, прозвішча, званне, тытул і пад.
6.
7.
8.
9.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сла́бы, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае невялікую фізічную сілу, недастаткова дужы фізічна.
2. Пазбаўлены стойкасці, цвёрдасці; які не вызначаецца цвёрдым характарам.
3. Нетрывалы, нямоцны.
4. Нізкі па якасці і колькасці, марны, мізэрны.
5. Не здольны наступаць ці абараняцца; дрэнна ўзброены.
6. Які не мае моцнай улады, аўтарытэту, не можа аказаць вялікага ўплыву на што‑н.
7. Які мае невялікую магутнасць, сілу, энергію.
8. Не здольны аказаць моцнае дзеянне на каго‑, што‑н.
9. Нязначны па сіле праяўлення, напружанасці.
10. Недастаткова абгрунтаваны, малапераканальны.
11. Нязначны, малы.
12. Які дрэнна ведае ці выконвае сваю работу, сваю справу.
13. Не цвёрды, не тугі, не густы.
14. Нямоцна зацягнуты.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
хадзі́ць, хаджу́, хо́дзіш, хо́дзіць;
1. Мець здольнасць, магчымасць рухацца, перамяшчацца, ступаючы нагамі (пра чалавека, жывёл).
2. Тое, што і ісці (у 1
3. Тое, што і ісці (у 2
4. Тое, што і ісці (у 3
5. Тое, што і ісці (у 10
6. Рабіць ход фігурай, картай
7.
8. Перамяшчацца, рухацца патокам, масай
9. (1 і 2
10. Рухацца ўзад і ўперад або ўверх і ўніз, з боку ў бок.
11. (1 і 2
12. (1 і 2
13. за
14. за кім. Клапаціцца аб кім-,
15. Апранацца ў што
16. Быць у якім
17. Быць цяжарнай (пра жанчыну;
18. (1 і 2
19. Адпраўляць натуральную патрэбу (
20.
На галаве хадзіць (
||
||
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
не́сці¹, нясу́, нясе́ш, нясе́; нясём, несяце́, нясу́ць; нёс, не́сла і нясла́, не́сла і нясло́; нясі́; не́сены;
1. каго-што. Узяўшы ў рукі, нагрузіўшы на сябе, перамяшчаць, дастаўляць куды
2. каго-што і без
3. каго-што (толькі ў 3
4. (1 і 2
5. пераважна
6.
7.
8.
9.
10. што. Быць аснашчаным
||
||
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
кла́сці, кладу́, кладзе́ш, кладзе́; кладзём, кладзяце́, кладу́ць; клаў, кла́ла; кладзі́;
1. каго-што. Надаваць ляжачае становішча каму-, чаму
2. Змяшчаць, засоўваць куды
3. Адпраўляць на лячэнне, змяшчаць (у клініку, шпіталь
4. што. Накладваць, наносіць на паверхню чаго
5. што. Накладваць (страву, корм); дадаваць унутр чаго
6. што. Рабіць адбітак на
7. што. Узводзіць, будаваць.
8. што. Рабіць, пракладваць, укладваць.
9. (1 і 2
10.
Класці галаву (жыццё) за каго-што — паміраць, аддаваць жыццё за каго-, што
||
||
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
се́сці, ся́ду, ся́дзеш, ся́дзе; сеў, се́ла; сядзь;
1. Прыняць сядзячае становішча.
2. у што і на што. Заняць месца, размясціцца дзе
3. за што, на што і з
4. Быць пазбаўленым волі, змешчаным у турму згодна з прыгаворам суда.
5. Спыніць рух, палёт; апусціцца з вышыні.
6. (1 і 2
7. на што. Абмежаваць сябе ў
8. (1 і 2
9. (1 і 2
||
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
агу́льны, -ая, -ае.
1. Які ажыццяўляецца ўсімі, у якім усе ўдзельнічаюць.
2. Які належыць усім (пэўнай групе, калектыву); калектыўны; прызначаны для сумеснага карыстання.
3. Які аб’ядноўвае ўсіх у якую
4. Аднолькавы, уласцівы каму
5. Які ахоплівае ўсіх і ўсё, пашыраецца на ўсіх і на ўсё навокал; які распаўсюджваецца на ўвесь арганізм.
6. Які не мае спецыяльнага прызначэння.
7. Увесь, у поўным аб’ёме, сукупны.
8. Які датычыцца асноў чаго
9. Які ўспрымаецца ў цэлым, без уліку дэталей, дробязей; галоўны, вызначальны, асноўны.
10. Схематычны, павярхоўны, неканкрэтны.
Агульная мова (у каго, з кім) — поўнае ўзаемаразуменне, поўная дамоўленасць у
||
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)