Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

Прадмова Скарачэнні Кніга ў PDF/DjVu

спрага́льнасць, ‑і, ж.

Здольнасць (дзеяслова) спрагацца.

спрага́льны, ‑ая, ‑ае.

У граматыцы — такі, што можа спрагацца; які мае формы спражэння. Такім чынам, сістэма форм дзеяслова складаецца з інфінітыва .., спрагальных форм абвеснага, загаднага і ўмоўнага ладу, неспрагальных форм — дзеепрыметніка і дзеепрыслоўя. Граматыка.

спрага́цца 1, ‑аецца; ‑аемся, ‑аецеся, ‑аюцца; незак.

1. Незак. да спрэгчыся ​1 (у 2 знач.).

2. Зал. да спрагаць ​1.

спрага́цца 2, ‑аецца; незак.

1. Мець формы спражэння.

2. Зал. да спрагаць ​2.

спрага́ць 1, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.

Незак. да спрэгчы ​1.

спрага́ць 2, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак., што.

У граматыцы — змяняць дзеяслоў па асобах, ліках і часах.

спрадава́ць, ‑даю, ‑даеш, ‑дае; ‑даём, ‑даяце, ‑даюць.

Незак. да спрадаць ​1.

спрада́цца, ‑дамся, ‑дасіся, ‑дасца; ‑дадзімся, ‑дасцеся, ‑дадуцца; пр. спрадаўся, ‑далася, ‑лося; зак.

Разм. Прадаць усю сваю маёмасць, усе свае тавары. Жонка Усцінава, Ганна, хуценька спрадалася, за сваіх хлапчукоў ды таксама — туды. Ракітны.

спрада́ць 1, ‑дам, ‑дасі, ‑дасць; ‑дадзім, ‑дасце, ‑дадуць; пр. спрадаў, ‑дала, ‑ло; зак., каго-што.

Прадаць усю маёмасць дарэшты (звычайна па частках). Раней у .. [Якава] была свая хата, зямля, гаспадарка неблагая, але ўсё гэта ён спрадаў, калі жонка захварэла на сухоты. Каліна.

спрада́ць 2, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.

Незак. да спрасці.

спрадве́ку, прысл.

З незапамятных часоў, здаўна; заўсёды. [Жанчына:] — Пётру? Ай, дык яго ж тут ведаюць, мы ж тут спрадвеку жывём, нашай жа тут радні паўсяла. Быкаў. Зямля сыноў! Зямля бацькоў! Што даражэй для чалавека!.. З усіх вышынь, З усіх бакоў Яна мілейшая спрадвеку. Тармола.

спрадве́чна, прысл.

Тое, што і спрадвеку. Бацькоўскі кут, як любы ты спрадвечна! Бялевіч.

спрадве́чнасць, ‑і, ж.

1. Уласцівасць спрадвечнага.

2. Быццё. Злівайся зноў з сям’ёю рыб лятучых, З хмар навальнічных дажджавой вадой. Плыві і падначальвайся парадку Спрадвечнасці — пірогі без грабца — Дзе ўжо, здаецца, і табе пачатку Няма і не прадбачыцца канца. Куляшоў. // Тое, што існуе здаўна. І вось робіцца цуд. Раптам сярод гэтай спрадвечнасці вы бачыце новенькі дах дома, што высіцца над макаўкамі лістоўніц і сосен. Скрыган.