Verbum

анлайнавы слоўнік

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК АХО́ВЫ ЗДАРО́ЎЯ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца ўрачам. навук. супрацоўнікам, сярэдняму і малодшаму мед. персаналу, правізарам, фармацэўтам, інж.-тэхн. работнікам, абслуговаму персаналу лячэбна-прафілактычных, санітарна-прафілактычных, санаторна-курортных, аптэчных устаноў, органаў аховы здароўя, н.-д., мед. і фармацэўтычных ін-таў, прадпрыемстваў, арг-цый, устаноў і аб’яднанняў незалежна ад ведамаснай падпарадкаванасці, якія працуюць у галіне аховы здароўя 15 і больш гадоў, за заслугі ў ахове здароўя насельніцтва, павышэнні якасці мед. дапамогі і лек. забеспячэння. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 29.10.1971 існавала званне засл. работніка аховы здароўя БССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі аховы здароўя Рэспублікі Беларусь

1972. Л.Дз.Атрадных, А.А.Барынава, В.А.Галушка, Л.І.Голікава, Г.Л.Грабянцова, А.М.Грахоўскі, А.Р.Ешукоў, І.І.Імянінская, П.А.Кавецкая, Л.А.Катрук, Г.А.Клімоўская, Г.С.Котава, М.С.Курыленка, В.П.Лабкоў, Л.У.Лук’янская, А.Ф.Любецкі, С.Дз.Ляхоўскі, М.Дз.Манкевіч, Т.В.Марынкіна, К.А.Мельнікава, З.І.Міхайлава, В.П.Паўлаў, Н.А.Паўловіч, А.Я.Савянкоў, Р.С.Самахвалава, В.П.Серафімовіч, М.І.Харламава, С.Ф.Харламава, Я.П.Цітова, У.К.Янцэвіч, А.П.Ярашэвіч.

1974. М.Р.Арлоў, Г.І.Арцымовіч, А.І.Астроўская, Л.Т.Гуляева, Л.Б.Каламійцава, Н.М.Карабко, З.В.Красавіна, В.В.Крашчанка, І.С.Ладуцька, В.В.Макарчанка, М.Ц.Сідарэнка, Г.Ц.Фёдарава, В.М.Ціхун, К.Ф.Чартарыцкая, Г.І.Шастакова, С.І.Шпілеўскі.

1975. Г.І.Аверчыкава, М.А.Амяльчук, Г.І.Арцёмчык, А.З.Баркоўская, Л.Ю.Дабрынеўская, М.В.Зацава, Т.І.Зіневіч, Л.Г.Прыходзька, М.К.Раманава, А.М.Рыбалка, Ю.Г.Сакалкоў, К.Р.Ферапонтава, Л.С.Фёдарава, Л.Н.Чайка, М.І.Чугункін.

1976. Л.Ц.Амбросава, І.У.Верамчук, В.П.Герасіменка, Н.С.Дубіна, К.П.Казуціна, Г.К.Кастрыца, С.Р.Каўтун, Г.В.Крайнова, Г.І.Мартысевіч, М.М.Паньшына, П.С.Сакалова, Н.Л.Сакольчык, Н.С.Сафронава, М.Б.Станавенка, П.І.Учуватаў.

1978. А.Ф.Акуліч, Е.І.Алешчанка, М.А.Бандарук, З.Р.Баравец, В.Ф.Бойка, Г.В.Бугаева, Н.М.Важнік, В.У.Ганчар, Н.Дз.Дзятлава, М.К.Жаркевіч, М.І.Корбут, С.А.Крэпская, Н.В.Маркава, Е.П.Мірановіч, І.А.Сашко, З.Р.Хадкевіч, А.Ц.Ціханава, С.М.Ціханчук, Н.С.Шульга.

1979. Н.М.Акулік, Т.І.Байкачова, В.А.Восіпава, М.С.Галалобава, М.А.Генералава, Г.І.Дашкевіч, А.Ф.Дуброўская, Т.І.Жыгунова, Т.І.Зайко, З.Я.Зайцава, С.І.Іванькова, В.Я.Кавальчук, Т.С.Калугіна, Ю.П.Касач, Г.Д.Коршунава, Р.І.Красянкова, М.Д.Кужалева, М.Н.Кушнерава, Л.І.Львова, М.М.Майсейкіна, Н.В.Малкова, А.П.Манкевіч, Г.М.Некрашэвіч, М.С.Новік, Р.І.Панчанка, Л.К.Пузянкова, В.М.Пулькіна, І.П.Скакун, С.Дз.Чаркасава, В.Т.Чорная, Б.В.Шалькевіч, І.М.Шастакоў.

1980. А.Д.Дрызгаловіч, Г.Ц.Крукава, Н.І.Ліпавецкая, В.С.Макоўская, А.Я.Маркава, В.М.Худніцкая.

1981. Р.І.Багдановіч, Г.З.Галавецкая, Т.І.Ганчарук, М.І.Гапінская, Т.В.Грынько, М.А.Даманская, Н.Р.Дзедунова, Н.В.Ільяшук, М.П.Кандрашоў, К.Дз.Кібенка, В.В.Крупец, М.А.Лінкевіч, З.М.Ляцецкая, М.І.Міцкевіч, К.А.Пратасевіч, Р.П.Пятрова, В.М.Сарока, В.С.Сушчэня, А.С.Танкель, Ф.С.Хурсан.

1982. В.Э.Бароўская, Т.В.Гаўрыленка, В.І.Закіс, В.А.Камына, С.Дз.Кошаль, В.С.Мікуліч, В.М.Сучкова, А.К.Чмыроў, Л.І.Чыж, Г.Р.Шаўчук.

1983. А.Т.Вялюга.

1984. К.І.Асмалоўская.

1985. Е.М.Кузьмінава, Н.У.Масанская, А.Дз.Міхайлава.

1987. М.І.Еўхач, Л.Р.Лукашэвіч, Ч.Ю.Макрыцкая, Т.В.Пазняк, В.Дз.Паўлоўская, А.К.Саўко, Н.П.Скараходава.

1989. В.І.Сазонаў, У.М.Цэбрыкаў, В.І.Шляпо, Я.К.Шчэрба.

1990. А.А.Аверчанка, В.Дз.Баклагін, А.П.Бедрак, Э.М.Булучэўскі, В.В.Зюзянкоў, В.П.Ласы, В.В.Назарэвіч, У.Я.Уранюк.

1991. І.І.Архіпчык, П.І.Ашурка, Н.Г.Бучумава, М.С.Бялевіч, У.С.Варабей, Н.Ц.Дзеблік, М.З.Івашкевіч, А.М.Каваленка, А.С.Кавалёў, Л.П.Кісялёва, Н.Я.Кошаль, В.М.Краіла, І.В.Лесечка, І.І.Місюкевіч, П.Л.Новікаў, С.А.Папоў, В.А.Ражко, І.Н.Усаў, Т.Р.Федарэнка, У.М.Шкурко.

1992. М.Дз.Абозны, М.М.Дзятлаў, Н.Ф.Федарук.

1993. Ф.М.Гайдук, І.І.Тарашкевіч.

1994. М.А.Абрамаў, З.М.Багдановіч, У.М.Белазёрцаў, С.Ф.Блажко, В.П.Буевіч, В.К.Зневяроўская, С.М.Котаў, І.М.Музычка, В.І.Разанскі, Г.В.Раманоўскі, І.В.Ржэўскі, В.А.Ржауцкі, У.С.Рускевіч, Ц.С.Хейлік, А.С.Хомчык, У.У.Шваронак.

1995. Я.А.Сацішур.

1997. Р.В.Ануфрыева, М.Г.Гардзеенка, Р.В.Леўчык, Л.У.Чэрнікава.

т. 6, с. 561

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Сон ₁ ‘спанне’, ‘тое, што сніцца’ (ТСБМ, Ласт., Байк. і Некр., Бяльк., Сл. ПЗБ). Параўн. укр., рус. сон, польск., чэш., славац. sen, в.-луж. són, н.-луж. són, славен. sën, серб.-харв. са̏н, балг. сън, макед. сон, ст.-слав. сънъ. Прасл. *sъnъ з *sъpnъ, роднаснага спаць (гл.). Роднасныя: літ. sãpnas ‘сон; тое, што сніцца’, лат. sapnis ‘тое, што сніцца’, ст.-інд. svápnas ‘сон; тое, што сніцца’, лац. somnus ‘сон’. Гл. Фасмер, 3, 716–713 з літ-рай; Махэк₂, 541; Шустар-Шэўц (1334); Глухак, 540.

Сон ₂ ‘травяністая расліна з вялікімі ліловымі кветкамі-званкамі, якая цвіце рана ўвесну’ (ТСБМ, Бяльк., Сцяшк., Мат. Гом., Жыв. сл., Сл. ПЗБ, ТС), ‘розныя віды расліны Pulsatilla L.’ (Кіс., Меер Крыч.), сон-трава ‘расліна сон’ (Байк. і Некр., Касп., Нар. лекс., Кіс.), сонь ‘тс’ (Сл. ПЗБ), со́нчык ‘тс’ (гродз., Кіс., Сл. ПЗБ), сасо́ннік ‘тс’ (Шат.), бабі́н сон ‘расліна Crocus Heuffelianus Herb.’ (Бейл.). Укр. сон, сон‑зі́лля, сон-трава́ ‘расліны Anemone pulsatilla L. і Anemone pratensis L.’, рус. сон, сон‑дре́ма ‘расліна Pulsatilla palena, сон’, таксама сон, сон-трава́ ‘расліна Atrapa belladonna’. Назвы раслін у іншых славянскіх мовах: польск. sasanka, ст.-польск. sesenki, sasenki, sesanki, чэш., славац. sasanka ‘анемона’, серб.-харв. са́са ‘тс’, балг. са́са́н, съ́сън ‘анемона’ і ‘пралеска, Hepatica triloba’, дыял. съса́нка, саса́нка ‘анемона’. Этымалогія няпэўная. Дурыданаў (Зб. Лер-Сплавінскаму, 81 і наст.) славянскія словы лічыць звязанымі з ст.-егіп. s‑šš‑n ‘лотас’, араб. susan ‘лілія’, тат. susan ‘касач’. Яны былі запазычаны з ст.-грэч. σουσον ‘лілія’ і ў праславянскай набылі формы *sъsъnъ, *sъsьnъ або *sъsenъ. Пасля вакалізацыі ераў паводле народнай этымалогіі былі звязаны з *sъnъ ‘сон’, што не беспадстаўна, таму што некаторыя віды раслін, напрыклад Pulsatilla patens L., у беларускай народнай медыцыне ўжываюцца як заспакаяльны і снатворны сродак (гл. Лекарственные растения и их применение. Минск, 1976, 482), а ў Сафійскім краі ў Балгарыі кветкі расліны кладуць у калыску дзецям. Іншая версія звязана з тым, што расліны роду Anemone у час дажджу і ноччу закрываюць кветкі, што звешваюцца ўніз (нібы спяць), гл. Краўчук, БЛ, 6, 66–67. Ва ўсходнеславянскіх мовах слова, відаць, было поўнасцю атаясамлена з сон ₁. Гл. яшчэ Махэк₂, 537–538; ЕСУМ, 5, 352.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

САМАДЗЕ́ЙНАЕ МУЗЫ́ЧНАЕ МАСТА́ЦТВА,

аматарская творчасць у галіне музыкі. Уключае індывід. і калект. выкананне вак. і інстр. музыкі, стварэнне аматарамі муз. твораў. Вытокі бел. муз. самадзейнасці ў быт. і абрадавых карагодах і гульнях, у валачобных, калядных і вясельных гуртах, якія рыхтаваліся загадзя. З 1830—40-х г. у гар. асяроддзі Беларусі пашыралася аматарскае музіцыраванне, ставіліся муз. спектаклі, у т. л. па першых вадэвілях і муз. камедыях С.Манюшкі, камерныя вечары і інш. У 2-й пал. 19 ст. яно набыло арганізаваныя формы (хары настаўніцкіх семінарый з 1864, музычныя таварыствы з 1880-х г.). Этапам у развіцці С.м.м. былі беларускія вечарынкі (з 1905), што наладжваліся муз.-драм. гурткамі. Найб. развіццё маст. самадзейнасць набыла з 1920-х г. У стварэнні рэпертуару для калектываў муз. самадзейнасці ўдзельнічалі прафес. кампазітары М.Анцаў, М.Чуркін, Я.Цікоцкі, М.Мацісон. У 1930-я г. для кіраўніцтва маст. самадзейнасцю ствараліся рэспубліканскія (1937) і абласныя (1939) дамы нар. творчасці. Актывізацыі самадз. калектываў, росту майстэрства іх удзельнікаў спрыялі рэсп. алімпіяды і агляды самадз. мастацтва. У шэрагу яркіх калектываў вылучаліся Азершчынскі, Падлескі, Прысынкаўскі, Тураўскі, Юравіцкі нар. хары.

У Вял. Айч. вайну амаль ва ўсіх партыз. фарміраваннях Беларусі існавалі ансамблі і агітбрыгады (гл. Партызанская мастацкая самадзейнасць, Партызанскія песні). Пасляваен. перыяд адзначаны разнастайнасцю тыпаў калектываў, ростам іх маст. ўзроўню. Побач з харамі і ансамблямі песні і танца з’явіліся аркестры, інстр. ансамблі, оперныя студыі. Для метадычнай і практычнай дапамогі самадз. калектывам побач з дамамі нар. творчасці (з 1979 навук.-метадычныя цэнтры нар. творчасці і культ.-асв. работы) ствараліся рэсп. (1968) і абл. дамы маст. самадзейнасці (з 1978 дамы самадз. творчасці). Кансультуюць калектывы, а часам і непасрэдна кіруюць імі прафес. музыканты. Абнаўляць і ўзбагачаць рэпертуар дапамагаюць рэгулярнае выданне зборнікаў, агляды цэнтрамі нар. творчасці. Вял. ролю ў павышэнні майстэрства калектываў і выканаўцаў С.м.м. адыгрываюць рэсп. і абласныя агляды, конкурсы, фестывалі, святы духавой, нар. музыкі, песні і інш. Лепшым самадз. муз. калектывам прысвойваецца ганаровае найменне «народны» (з 1960), дзіцячым — «узорны» (з 1978; гл. Народныя хары, ансамблі, аркестры). Сярод нар. (узорных) самадз. калектываў вылучаюцца: нар. хар. капэла настаўнікаў Брэсцкай вобл., нар. вак. ансамбль «Мілавіца» Брэсцкага гар. Дома культуры (ДК), узорная капэла хлопчыкаў і юнакоў Брэсцкага абл. Палаца культуры (ПК) прафсаюзаў, нар. гурт вандроўных музыкаў «Фэст» Баранавіцкага гар. ДК, нар. ансамбль старадаўняй музыкі «Кантраданс» Баранавіцкай дзіцячай муз. школы №3, нар. ансамбль нар. музыкі і песні «Палешукі» Іванаўскага раённага цэнтра культуры і нар. традыцый, нар. хор Лёзненскага раённага ДК Віцебскай вобл., нар. фалькл. ансамбль «Паазер’е» Пастаўскай дзіцячай муз. школы, нар. духавы аркестр Наваполацкага ПК вытв. аб’яднання «Нафтан», узорны ансамбль нар. музыкі «Жалейка» Віцебскага цэнтра нар. рамёстваў і мастацтваў «Задзьвінне», нар. хор Тураўскага сельскага ДК Жыткавіцкага р-на, нар. хор «Вязанка» Брылёўскага сельскага ДК Гомельскага р-на, Жлобінскі нар. духавы аркестр ПК рэсп. унітарнага прадпрыемства «Беларускі металургічны завод», нар. ансамбль нар. інструментаў Гомельскага абл. Дома тэхнічнай і маст. творчасці, нар. ансамбль нар. музыкі і песні «Радуніца» Мазырскага раённага ДК, нар. фалькл. ансамбль «Сваякі» ПК рэсп. унітарнага прадпрыемства «Мазырскі нафтаперапрацоўчы завод», нар. ансамбль нар. музыкі і песні «Цырынскія музыкі» Цырынскага ДК Карэліцкага р-на, нар. ансамбль песні і танца «Ніва» Верцялішкаўскага цэнтр. ДК Гродзенскага р-на, нар. ансамбль нар. музыкі «Лявоны» Воранаўскага раённага ДК, нар. хар. ансамбль «Спадчына» Магілёўскага гар. цэнтра культуры і вольнага часу, нар. ансамбль нар. песні «Мілавіца» Мышкавіцкага сельскага ДК Кіраўскага р-на, нар. цымбальны аркестр Асіповіцкага раённага ДК, нар. хар. капэла Магілёўскага ДК аўтазавода імя С.Кірава, ансамбль нар. музыкі «Скарбніца» г. Магілёў, нар. фалькл. ансамбль «Крупіцкія музыкі» Крупіцкага цэнтра культуры Мінскага р-на, нар. ансамбль нар. музыкі «Спадчына» Дзяржынскага гар. ДК, нар. фалькл. ансамбль «Лаўнічанка» Лаўніцкага сельскага ДК Барысаўскага р-на, нар. ансамбль нар. песні «Ярыцы» Любанскага раённага цэнтра культуры, узорны фальклорны ансамбль «Калыханка» Міханавіцкага сельскага ДК Мінскага р-на, узорны духавы аркестр Вілейскай дзіцячай муз. школы, нар. духавы аркестр Жодзінскага ПК рэсп. унітарнага прадпрыемства «БелАЗ», нар. ансамбль бел. песні «Церніца» ПК і спорту чыгуначнікаў г. Мінск, нар. аркестр нар. інструментаў БДУ, нар. аркестр нар. інструментаў Бел. пед. ун-та, нар. цымбальны ансамбль «Ведрыца» Рэсп. цэнтра маст. творчасці навучэнскай моладзі, нар. ансамбль камернай музыкі «Рычэркар» Рэсп. ПК прафсаюзаў, нар. вак. ансамбль ветэранаў вайны, працы і Узброеных Сіл «Памяць сэрца» Рэсп. ПК ветэранаў, нар. мужчынскі хор ПК «Аўтазаводзец», фалькл. ансамбль «Дударыкі» Мінскай нац. гімназіі №111 (з 2001 № 14) і інш. Сярод аўтараў песень і інстр. твораў: М.Вайцяхоўскі, Р.Галавасцікаў, В.Гарбатоўскі, У.Журовіч, П.Касач, М.Коньшын, М.Пятрэнка, М.Сірата, І.Сушко, Я.Ціхановіч, П.Шаўко, М.Шумілін, А.Шыдлоўскі, П.Шыдлоўскі, М.Шынкевіч, Л.Ячнеў і інш. З самадзейнасці пачалі свой творчы шлях нар. арт. СССР Л.Александроўская, Я.Глебаў, І.Жыновіч, нар. арт. Беларусі І.Балоцін, М.Дзянісаў, Ю.Семяняка, засл. арт. Беларусі С.Навіцкі, Х.Шмелькін, В.Шутава, засл. дз. маст. Беларусі І.Кузняцоў і інш. Лепшыя прадстаўнікі самадз. мастацтва ўвайшлі ў склад Дзярж. нар. хору Беларусі і Дзярж. нар. аркестра Беларусі. На 1.1.2001 у дзярж. установах культуры Беларусі 8043 вак.-хар. калектывы (у т. л. 2686 дзіцячых), 1059 інстр. (у т. л. 350 дзіцячых): у Брэсцкай 2057 (у т. л. 310 дзіцячых), у Віцебскай 1118 (у т. л. 144 дзіцячыя), у Гомельскай 1166 (у т. л. 153 дзіцячыя), у Гродзенскай 1100 (у т. л. 100 дзіцячых), у Магілёўскай 1263 (у т. л. 118 дзіцячых), у Мінскай 1329 (у т. л. 234 дзіцячыя). Павышэнню маст. ўзроўню рэпертуару і выканаўчага майстэрства садзейнічаюць фестывалі і конкурсы. Сярод сучасных буйных фестываляў на Беларусі: Міжнар. фестывалі нар. музыкі «Звіняць цымбалы і гармонік» (з 1991, г. Паставы Віцебскай вобл.) і фестываль правасл. песнапенняў (з 1995, Мінск), рэсп. фестываль духавой музыкі «Беларускія фанфары» (з 1996, г. Баранавічы Брэсцкай вобл.), у т. л. рэгіянальныя «Дняпроўскія галасы» (г. Дуброўна Віцебскай вобл.), «Берагіня» (з 1999, г.п. Акцябрскі Гомельскай вобл.). Сярод навуч. устаноў, якія рыхтуюць кіраўнікоў калектывамі: муз. і маст. вучылішчы рэспублікі, Бел. ун-т культуры, Бел. АМ, Бел. пед. ун-т.

Г.І.Цітовіч, А.А.Скарына.

Да арт. **Самадзейнае музычнае мастацтва**. Фальклорны ансамбль «Дударыкі» Мінскай нацыянальнай гімназіі № 14.

Да арт. **Самадзейнае музычнае мастацтва**. Народны ансамбль беларускай песні «Церніца» Палаца культуры і спорту чыгуначнікаў г. Мінск.

Да арт. **Самадзейнае музычнае мастацтва**. Ансамбль народнай музыкі «Скарбніца» г. Магілёў.

т. 14, с. 126

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НАРО́ДНАЯ МУ́ЗЫКА, музычны фальклор,

песенная і інстр. творчасць народа. Вядома ўсім народам. Творы Н.м. ўзнікаюць на аснове маст. традыцый і адлюстроўваюць калектыўна выпрацаваныя эстэт. прынцыпы. Абагульняючы і зберагаючы вопыт многіх пакаленняў, Н.м. мае вял. эстэт., пазнавальнае і выхаваўчае значэнне. Муз. фальклор — аснова нац. муз. стылю, вызначальная крыніца прафес. кампазітарскай музыкі і канцэртнай творчасці прафес. і самадз. муз. калектываў. Вытокі нар. муз. мастацтва беларусаў у культуры стараж. усх.-слав. плямён: крывічоў, дрыгавічоў, радзімічаў. Вядучае месца ў бел. муз. культуры займае песенная творчасць, якая ахоплівае некалькі вял. гіст. пластоў. Найб. даўні пласт утвараюць песні каляндарна-земляробчага і сямейна-абрадавага цыклаў.

Каляндарна-земляробчыя песні прадстаўлены на Беларусі жанрамі калядных песень і шчадроўскіх, масленічных песень, веснавых песень, валачобных песень, юраўскіх песень, купальскіх песень і пятроўскіх песень, жніўных песень, яравых і льняных, восеньскіх песень (да іх прымыкаюць зімовыя песні, веснавыя і летнія карагоды, гульнявыя песні і інш.), сямейна-абрадавыя — жанрамі радзінных песень, вясельных песень, галашэнняў (да іх далучаюцца калыханкі). Змест песень характарызуецца найперш прац. земляробчай тэматыкай, пераплеценай з тэматыкай побыту і даўніх язычніцкіх святкаванняў, з вобразамі навакольнай прыроды (часта персаніфікаванымі).

Вобразны лад песень вызначаецца маляўнічасцю (веснавыя, калядныя, вясельныя велічальныя) або элегічнасцю, псіхал. паглыбленасцю (восеньскія, вясельныя сіраце); паэт. абагульненасць спалучаецца ў іх з яркасцю быт. замалёвак (жніўныя). Вызначальная рыса песень каляндарна-земляробчага і сямейна-абрадавага цыклаў — строгая прымеркаванасць да пэўнага часу ці абставін, якая раней была абумоўлена дакладнай абрадавасцю, а ў наш час падтрымліваецца традыцыяй і асацыятыўнымі сувязямі. З гэтай рысай звязана фарміраванне т. зв. напеваў групавога прымацавання — графічна сціслых, устойлівых меладычных формул, што характэрны пэўнаму жанру і абагульняюць некалькі тэкстаў (звычайна будуюцца на варыянтным паўтарэнні адной папеўкі). Пры вонкава скупых меладычных сродках яны маюць вял. выразную сілу дзякуючы сэнсавай важкасці кожнай меладычнай дэталі, найтанчэйшаму інтанац. нюансаванню ў межах меладычнай формулы, раўназначнасці ўсіх кампанентаў муз. мовы: уласна меладычных (ладавых і рытмічных), арнаментальных, інтанацыйна-адценневых, тэмбравых. Немалаважную ролю адыгрываюць і манера выканання (гл. Народныя спевакі), якая на працягу стагоддзяў склалася ў своеасаблівую школу галаснога спеву, і так званы «рытуальны шум» — розныя пастукванні, пабразгванні, прытанцоўванні, славесныя выкрыкі (калядныя і вясельныя песні).

Паводле характару мелодыкі напевы гэтых песень падзяляюцца на 2 тыпы. Першаму ўласцівы дэкламацыйнасць, вузкі ці сярэдні гукавы дыяпазон (тэрцыя, часта з захопам ніжняй кварты, кварта, квінта) і перыядычнасць рытмічнай структуры з акрэсленым, дакладна вытрыманым рытмічным малюнкам — рытмаформулай (калядныя, валачобныя, вясельныя, радзінныя, частка веснавых, юраўскіх, купальскіх і пятроўскіх песень). Другі тып пры дыяпазоне, звычайна не большым за квінту, вылучаецца меладычнай шырынёй з прычыны доўга працягнутых апорных гукаў ладу, унутрыскладовага распеву, гібкасці меладычнай лініі з выразнай мелізматыкай і імправіз. рытмікай (напевы жніўных. значнай часткі веснавых і восеньскіх, а таксама некат. часткі купальскіх, пятроўскіх і вясельных). У сваёй аснове песні аднагалосыя, пяюцца і ва унісонна-гетэрафоннай манеры Выконваюць іх пераважна жанчыны (выключэнне — валачобныя песні і частка калядных).

Другі яркі і разгорнуты гісторыка-стылявы пласт нар. песнятворчасці складаюць песні, што ўзніклі ў эпоху фарміравання бел. народнасці (14—16 ст.) і ў часы сял. паўстанняў (16—18 ст.): мужчынская сац. лірыка і эпас (чумацкія песні, бурлацкія песні, казацкія песні, аб ваен. падзеях і важаках сял. паўстанняў, пазней рэкруцкія і салдацкія песні), а таксама песні бытавыя (гл. Бытавая музыка), жартоўныя песні, любоўна-лірычныя (гл. Песні пра каханне). Ад песень стараж. пласта яны адрозніваюцца непрымеркаванасцю выканання (іх спяваюць «абы калі»), прымацаваннем напеву да пэўнага тэксту і яркай індывідуалізацыяй муз.-паэт. вобраза. Песні сял. вольніцы адметныя энергіяй, размахам, любоўна-лірычныя — багаццем псіхал. адценняў; існуюць у мностве хар. і сольных варыянтаў. Асн. муз.-выразную ролю адыгрывае ў іх уласна меладычны пачатак. Шырока распетыя мелодыі (найчасцей у сярэднім і вял. дыяпазоне) вызначаюцца ўнутр. інтанацыйнымі кантрастамі і ладавай пераменнасцю, разнастайнай рытмічнай структурай і развітой песеннай строфікай. З песнямі другога пласта (мужчынскімі і жаночымі) звязана і развітое шматгалосае спяванне (падгалосачна-поліфанічнае, найб. пашыраная форма — спяванне з падводкай). На некат. фалькл. жанры (рэв. гімны, салдацкія і рэкруцкія, бяседна-жартоўныя песні і інш.) паўплывала стылістыка бел. канта. У 19 ст. склаўся новы пласт бел. песнятворчасці, які ўключае батрацкія песні, адыходніцкія, рабочыя, рэв. і «літаратурныя» (на словы прафес. паэтаў) песні, а таксама прыпеўкі-частушкі. Найб. значную ролю адыгрывае рэв. песня ў разнастайных жанравых праявах, у т. л. песня, для якой характэрны сац. завостранасць, дынамічная напружанасць, знітаванасць з фалькл. спадчынай эпохі сял.-казацкіх антыфеад. паўстанняў, драм. маналог-заклік, песня-плакат, патэт. гімн, песня-памфлет, балада пра рэвалюцыянера. Іх стылістыка адзначана ўплывам сял. паўстанцкай лірыкі 16—18 ст., польскай рэв. песні гімнічнага складу (пашырылася з 1863—64), укр. і рус. дэмакр. бытавога раманса.

Песенная творчасць беларусаў адметная разнастайнасцю і багаццем мясц. традыцый. Яны выяўляюцца і ў перавазе пэўных песенных жанраў у пэўных этнагр. зонах (напр., валачобных у паўн., калядных у паўд., гульнявых песень і карагодаў ва ўсх. раёнах) і ў мясц. стылявой афарбоўцы агульнапашыраных жанраў, і ва ўласна меладычных асаблівасцях напеваў. Найб. прыкметныя адрозненні паміж песенным фальклорам паўн. і паўд. этнагр. зон. Меладычны стыль песень паўн. зоны (Паазер’е) вызначаецца лапідарнасцю, тэматычнай сціпласцю, перавагай адзіночнага спявання, а таксама хар. антыфоннага выканання. Паўд. раёнам (Палессе) уласцівы песні больш распеўнага характару, з багата арнаментаванай мелодыкай, спяванне гетэрафоннае і падгалосачнае з падводкай. У сав. час развіццё песеннага фальклору характарызавалася шматграннасцю форм, перапляценнем традыцыі і наватворчасці. Большасць новых песень мае светлы характар, падкрэслены спружыністым танц. ці маршава-гімнічным рытмам, яркасцю кульмінацый («Як крыніца цячэ», «Узышоў свецел месячык», «Вішанька»), У Зах. Беларусі ў 1920—30-я г. гурткі, арганізаваныя Бел. сялянска-рабочай грамадой і Т-вам бел. школы, прапагандавалі бел. традыц. сялянскі фальклор. З разгортваннем сац. і нац.-вызв. руху ствараліся новыя патрыят. і рэв. песні на перапрацаваныя вершы Я.Купалы («За свабоду сваю», «Гэта крык, што жыве Беларусь»), Я.Коласа («Нёман»), К.Буйло («Люблю наш край») і інш. Інтанацыйныя вытокі значнай іх часткі — у меласе міжнар. рэв. песеннай класікі. У Вял. Айч. вайну нарадзіўся багаты і спецыфічны пласт сучаснага бел. фальклору — партызанскія песні. Іх стылістыка побач са стылістыкай песень 1930-х г. моцна паўплывала на развіццё пасляваен бел. нар. песнятворчасці. Асяродкамі ўзнікнення новых патрыят. песень сталі самадз. харавыя калектывы. Многія песні створаны індывід. аўтарамі (П. і А. Шыдлоўскія, Т.Лапаціна, З.Лапаціна-Пацеенка, Р.Галавасцікаў, П.Шаўко, П.Касач, І.Мацін), а потым дапрацоўваліся, шліфаваліся ў калектывах, набліжаючыся да ўзораў безыменнай нар. творчасці.

Стылістыка сучасных напеваў абумоўлена разнастайнасцю пакладзеных у іх аснову песенных жанраў, ад стараж. хаўтурных галашэнняў (яны набылі новае асэнсаванне ў Вял. Айч. вайну і пасля катастрофы на Чарнобыльскай АЭС) да святочных велічанняў і лірычных гімнаў.

Інстр. музыка беларусаў характарызуецца багаццем жанраў, што абумоўлена разнастайнасцю яе жыццёва-сац. функцый. У нар. практыцы выкарыстоўваюць розныя тыпы музычных інструментаў. Найб. стараж. пласт — сігнальная музыка (рытмізаваныя меладычныя звароты на адным гуку ці на паслядоўнасці некалькіх гукаў натуральнага гукарада), звязаная з магічнымі абрадамі, пастухоўскім, паляўнічым і ваен. побытам. Аснова рэпертуару нар. інструменталістаў — песенныя і танц. найгрышы, вясельныя маршы. Зафіксаваны інстр. імправізацыі (паводле нар. тэрміналогіі — музыка іграе «сам па сабе»), генетычна звязаныя з песняй і танцам, а таксама п’есы, якія можна аднесці да праграмных, — гукапераймальныя («Пад салаўя», «На птушыным двары») і ілюстрацыйныя (выканаўца ілюструе расказ па ходу дзеяння; пашыраны сюжэт «Цялушачка»), Нар. інстр. выканальніцтва бытуе ў сольнай і ансамблевай формах (гл. Музыка, Народныя музыканты, Народныя інструментальныя ансамблі). У сольным выкананні песенных найгрышаў інстр. версіі песень хар. традыцыі вельмі блізкія да першакрыніцы, а тыя, што вар’іруюць адзіночныя песні (жніўныя, некат. восеньскія, уласна лірычныя), вылучаюцца больш актыўным развіццём. Імправізацыйны пачатак і фантазія музыкі найб. яскрава выяўляюцца пры сольным выкананні танц. мелодый. Ансамблевая іх трактоўка адрозніваецца пэўнай рэгламентаванасцю і спрошчанасцю выкладання.

Літ.:

Цітовіч Г.І. Анталогія беларускай народнай песні. 2 выд. Мн., 1975;

Елатов В.И. Ладовые основы белорусской народной музыки. Мн., 1964;

Яго ж. Ритмические основы белорусской народной музыки. Мн., 1966;

Яго ж. Мелодические основы белорусской народной музыки. Мн., 1970;

Беларускія народныя песні. Т. 1—4. Мн., 1959—76;

Шырма Р.Р. Песня — душа народа. Мн., 1976;

Мухаринская Л.С. Белорусская народная партизанская песня, 1941—1945. Мн., 1968;

Яе ж. Белорусская народная песня: Ист. развитие. Мн., 1977;

Мажэйка З. Песні беларускага Паазер’я. Мн., 1981;

Яе ж. Песни белорусского Полесья. Вып. 1—2. М., 1983—84;

Яе ж. Календарнопесенная культура Белоруссии. Мн., 1985;

Мухарынская Л.С., Якіменка Т.С. Беларуская народная музычная творчасць. Мн., 1993;

Варфаламеева Т.Б. Песні беларускага Панямоння. Мн., 1998;

М а жэйка З.Я., Варфаламеева Т.Б. Песні беларускага Падняпроўя. Мн., 1999;

Прывалаў Н. Народныя музычныя інструменты Беларусі. Мн., 1928;

Назіна І.Дз. Беларуская народная інструментальная музыка. Мн., 1989;

Благовещенский И.П. К истории белорусской народной инструментальной музыки // Благовещенский И.П. Некоторые вопросы музыкального искусства. Мн., 1965.

З.Я.Мажэйка, Л.С.Мухарынская, І.Дз.Назіна.

т. 11, с. 172

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ЎРАЧ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафесійным урачам, што працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў ахове здароўя насельніцтва, арганізацыі і аказанні лячэбна-прафілактычнай дапамогі з выкарыстаннем у рабоце сучасных дасягненняў мед. навукі і тэхнікі. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваеца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—79 існавала ганаровае званне засл. ўрач Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя ўрачы Рэспублікі Беларусь

1941. М.Н.Анісімава, Б.А.Бароўскі, М.М.Глухоўскі, С.І.Гутман, І.П.Ермачэнка, Я.І.Іазефсон, С.Т.Ільін, М.І.Кавалёнак, Б.І.Каган, М А.Карначэнка, В.П.Лапцейка, Р.С.Левін, І.А.Лур’е, Р.М.Манесзон-Любіна, Б.В.Рыскін, Х.С.Скалабан, А.А.Стальберг, Г.І.Татарская, М.А.Тунік, А.А.Ушакевіч, Б.А.Файнштэйн, П.Я.Церашкоў, А.П.Цярпугаў, Г.П.Шаравараў, К.З.Швыркуноў.

1948. І.І.Багдановіч, Р.Ю.Берлін, Т.В.Бірыч, М.І.Бобрык, П.П.Даўголікаў, Н.М.Кавалёў, А.А.Караткевіч, П.Ц.Комаў, І.М.Літашэнка, С.С.Лукашэвіч, У.В.Марзон, М.С.Маскова, А.Я.Мітрашэнка, М.Ц.Пятроў, М.Б.Смольскі, І.М.Стальмашонак, І.М.Хмялеўскі, А.І.Шуба.

1949. І.Г.Бабіцкі, І.Г.Бахановіч, Д.С.Віткін, А.Л.Вольскі, А.Ф.Жаўрыд, М.І.Красоўскі, С.І.Ліяранцэвіч, М.Б.Майзель, А.С.Мікульскі, М.І.Намеснікаў, І.Е.Новаш, К.Дз.Паўлюкоў, А.Ф.Саламаха, І.М.Сафонаў, А.С.Сямёнаў, Л.А.Фігоўскі, І.М.Фінкевіч, Ф.А.Храпко, Л.А.Чарнышкова, Ф.Я.Шульц.

1956. К.Ф.Градзіцкі, Г.В.Кот, Д.М.Кулік, І.С.Лягенчанка, У.Ю.Мірончык, Г.І.Нядбайлік, Я.Я.Сяркова, В.В.Шушкевіч, З.А.Шымкевіч.

1958. А.А.Абановіч, М.А.Аляксеева, М.К.Арэшкава, І.І.Астапенка, С.П.Афоненкаў, В.А.Вараб’ёў, В.М.Гарыенка, І.А.Кажанкоў, Ф.Ф.Касуха, І.Г.Паляшчук, А.І.Перлаў, М.Л.Плугатар, П.М.Радкевіч, Т.Е.Савіч, Л.А.Стахоўская, М.А.Сяркова, П.М.Хлус, В.П.Шчогалева, Г.У.Якубоўскі.

1959. І.Б.Аляшкевіч, М.М.Громава, А.Р.Заводчыкава, Н.В.Клікунец, А.М.Палыгаліна.

1960. М.А.Азіміна, Н.М.Акімава, З.Г.Алікіна, В.Ф.Бабінцава, Е.Р.Брэус, А.Д.Бярговіна, Н.А.Вараб’ёва, Т.С.Гапеенка, П.Д.Гарбацэвіч, Н.К.Гарэнка, З.В.Грэчыкава, Н.П.Дабрыніна, Н.Я.Дзеравянка, А.Ф.Емяльяненка, Л.Ф.Жалахаўцова, Т.А.Ждановіч, М.А.Жыгар, С.А.Заблоцкая, Н.П.Залатарская, А.І.Іванова, М.В.Каваленка, В.Я.Каган, І.Ф.Каралёва, Н.Р.Катлоўская, Е.Р.Ківа, Л.Д.Корбут, Н.А.Корзан, Т.Я.Крывіцкая, Г.Л.Лаўрыненка, С.В.Лісоўская, А.Ф.Лойка, Г.Дз.Марчанкова, С.М.Мац, Л.А.Медраш, А.П.Меншыкава, Г.І.Меркушава, М.М.Мінайлава, В.П.Нікіфарава, З.Ф.Нікіціна, З.М.Пазняк, М.В.Папова, М.І.Пейсаховіч, В.М.Поляк, Н.М.Равяка, Е.І.Раманькова, Н.І.Рудзік, М.С.Сімановіч, Н.Л.Смірных, Н.С.Сняжко, К.М.Сянько, Т.Н.Фёдарава, А.А.Цвяткова, Л.А.Чарнуха, П.П.Шакалава. М.І.Шамко, З.Я.Шырын, Г.А.Юркаўцава, Т.І.Якаўлева, Г.М.Якубцынер, К.С.Янушкевіч, А.М.Ярошына.

1961. В.І.Альшэўская, Н.Р.Афанасьева, Г.І.Багданава, І.В.Балычаў, Р.І.Бір, Ф.А.Брагінская, В.М.Варажэйкіна, Е.І.Віталёў, М.К.Гардон, І.К.Гарэльчык, Т.М.Гельман, Дз.Я.Гіркін, Н.А.Гуцько, А.М.Дамброўская, К.М.Дарашэнка, І.І.Дзядзюра, С.Г.Дулаеў, Е.С.Жукоўская, В.Дз.Жукоўскі, Р.П.Індзікт, Т.Н.Каваленка, У.Л.Каладоўскі, Т.Ф.Корпусава, А.Ф.Крывашчокі, М.Ц.Кудрын, А.Е.Курачкаў, М.В.Лапаткіна, Н.С.Лебедзь, Л.А.Магер, Ф.А.Марыніч, Ф.А.Марынкевіч, А.М.Маўшовіч, К.А.Мацапура, І.А.Мацвееў, М.М.Мілер, Б.К.Някрасаў, А.І.Паліенка, С.І.Прасноў, А.М.Русаковіч, Я.С.Сает, Г.А.Саўкова, М.Ю.Сіліч, Л.К.Сокалава, М.М.Спірыдонаў, В.А.Старасціна, Р.А.Сырнікаў, В.Дз.Тамілін, А.І.Тоўба, В.Р.Цішчанка, В.І.Цымбарэвіч, М.А.Цярэшчанка, Н.М.Шчацініна, Н.М.Ярмаловіч.

1963. Ю.Г.Батура, Я.Я.Бонч-Асмалоўскі, Г.У.Бурдзін. І.М.Герасімовіч, В.П.Камароў, Л.П.Навалодскі, Р.А.Шапіра.

1964. В.А.Александровіч, Я.А.Алесін, В.Ф.Арленка, А.Л.Вейнберг, Г.М.Віко, М.М.Герасіменка, І.У.Гранкоў, К.П.Грышанкова, А.Л.Дарасінскі, І.Л.Друян, І.Ю.Жалкоўскі, І.А.Інсараў, В.Л.Казлова, У.Н.Капусцянскі, І.Б.Кардаш, А.К.Касач, А.Ф.Клімава, Н.В.Красоўская-Чарнышова, К.Р.Круцько, М.Г.Кулін, К.М.Леанкова, П.Р.Любянкова, Р.І.Палей, М.В.Паўлавец, З.К.Русанава, Ф.С.Сальнікаў, Н.Я.Сямак, Я.Р.Сянюк, А.Дз.Удавенкаў, Р.Я.Цемахоў, В.В.Шырын.

1965. Г.В.Адамава, В.М.Бяспалава, К.Я.Герасімава, В.Дз.Жукоўская, М.П.Казлоў, Д.Г.Б.Кантар, А.М.Кісялёва, Ф.А.Корбут, Г.М.Лебедзева, К.А.Ледаўскіх, Н.А.Нікалаенка, В.В.Папковіч, В.І.Паралова, П.С.Ржавускі, П.А.Рудзік, К.В.Сабалеўская, А.І.Салаўёва, Е.І.Смірнова, М.П.Усевіч, М.Дз.Фёдарава, В.І.Хорава, К.П.Чэпік, П.В.Шатровіч, А.У.Шыдлоўская, І.У.Яршоў.

1966. А.Ф.Апацёнак, В.Р.Бакурына, Р.В.Бараш, А.Ю.Беленькі, Р.А.Ганкіна, М.І.Герасімовіч, А.Р.Дзем’янкоў, С.У.Дзмітрыеў, М.У.Дзянісава, Г.Е.Дубіцкая, Н.М.Запясочная, М.І.Катовіч, М.А.Кнак, К.Ш.Кугель, М.П.Курчаў, І.Е.Кутасаў, Н.М.Макавец, Б.М.Мардвінаў, С.З.Меклер, Н.І.Наздра, Л.С.Пінчук, І.Л.Пруднікава, В.Ф.Пташнік, І.А.Радзецкі, І.І.Рамашка, Т.І.Русакова, Н.І.Сахарава, А.І.Сачак, Л.А.Светачава, Д.Ф.Скарапанава, Ф.В.Старавойтаў, Н.У.Стракалава, Н.І.Сцепаненка, У.М.Талкачоў, А.І.Фятняева, Г.А.Цгоеў, Дз.П.Шавялёў, І.М.Шапіра.

1967. К.Л.Анішчанка, Л.Ф.Байцова, Н.М.Берабеня, А.А.Бокач, Дз.П.Бяляцкі, Л.В.Галенчык, Т.Ф.Гузава, Г.А.Гуць, Е.П.Драздова, В.П.Зянько, Дз.І.Каласоўскі, Е.Я.Кронава, Н.М.Кучынская, С.К.Лапацін, В.М.Матора, Л.І.Міхновіч, С.А.Мішакова, І.В.Нічыпарук, М.П.Падбярэзная, А.М.Пазняк, В.М.Прохарава, Е.А.Ржавуская, Н.У.Селіванчык, А.М.Сільдзімірава, М.В.Трусава, М.І.Харын, В.П.Цімашкова, Р.Р.Чарнова, К.Р.Чарняўскі, Ф.М.Чмель, А.М.Шаўлягін, Г.У.Шаўлякова.

1968. П.В.Аляксейчык, Г.Г.Аляхновіч, Г.П.Андрусевіч, А.Г.Антонаў, Л.М.Афоніна, А.М.Бакалаў, В.Ц.Бакун, А.К.Брагін, Г.Т.Буглак, Н.Дз.Букацкая, А.Ю.Букач, В.С.Былінская, Я.З.Бычкоўскі, А.Г.Бялевіч, Г.П.Валачковіч, В.Дз.Варанкова, Ю.І.Ваяводзін, В.М.Вейсенберг, Г.А.Векшына, Н.І.Вінаградава, В.А.Вяржбіцкая, Н.П.Галавана, М.А.Галубцоў, Г.С.Гарбацэвіч, В.А.Гаўрыленка, І.І.Голікаў, Г.І.Гроздзева, М.І.Громава, А.І.Гурскі, А.М.Дабрыянін, В.І.Давыдоўская, К.Р.Дайнека, М.І.Дашкевіч, Н.Ф.Драгун, З.А.Дувакіна, В.Г.Дунке, А.І.Жаваранкаў, У.М.Ждан, Г.А.Забоеў, В.У.Забродскі, Дз.С.Ізмайловіч, У.С.Ілбоўнік, А.М.Кавалёва, А.М.Каешка, Г.Г.Казюра, А.П.Каласкоў, Н.Ф.Каленчыц, В.С.Калядка, М.А.Капцэвіч, Я.К.Карасёва, Г.М.Касцевіч, У.Ф.Клімаў, М.А.Жопцюх, Я.П.Круглік, Г.І.Лабзова, Я.Ц.Лахмакоў, Н.С.Леках, С.А.Лемяшонак, Г.А.Лешукова, А.А.Ліпень, Б.М.Ліўшыц, Л.Ц.Ліцкевіч, П.П.Лукашэвіч, В.І.Ляшчынскі, А.І.Малаш, Ю.І.Марцішонак, З.Р.Міхалап, С.І.Міцкевіч, ~~Я.Н.Мядзвецкі~~ Я.Н.Мядзведскі, М.Л.Мяснікова, Я.З.Найдзёнава, В.А.Некрашэвіч, В.Ц.Новікаў, А.А.Няверка, М.Ф.Панцэвіч, Ф.А.Паперная, В.В.Папова, А.І.Паруль-Мяркулава, М.І.Паўлючук, Ф.Е.Плоткіна, Ю.А.Пшанічнікава, Л.Н.Рабец, В.А.Радзівонава, В.Г.Ражкова, Л.Г.Рукман, Р.А.Русак, П.Я.Рыжова, К.С.Рымша, І.М.Сабкевіч, Л.В.Савінкова, З.П.Савянкова, М.А.Саламаха, К.М.Самсонік, А.І.Саракавумаў, І.Г.Саркісян, К.Я.Саўчанка, А.П.Сідарава, М.М.Скрыган, В.А.Смалякоў, В.С.Спірыдонава, П.І.Станішэўскі, В.Б.Стараселец, Л.С.Суравіцкая, А.С.Сушко, А.Р.Сцяпанаў, М.В.Тарасік, С.С.Тарасік, А.Ц.Татарынаў, М.Г.Токар, Г.У.Толкач, А.А.Тшаскоўскі, М.Р.Умінская, Я.С.Урбановіч, Г.Л.Філімонава, Р.У.Фомчанка, Л.Х.Хасін, Л.С.Цімчанка, В.Л.Чарнуха, Н.А.Чахоўская, В.С.Чурылава, Я.С.Чыжыкаў, У.Г.Чэшык, В.У.Шавалдышава, Т.С.Шыкоўская, К.І.Юрчанка, М.Р.Якабсон, У.А.Януковіч, Я.Б.Яцкова.

1970. Т.М.Алефірэнка, К.М.Анішчанка, А.Р.Арцюшэнка, Ф.А.Багдановіч, М.У.Барысевіч, А.І.Бондараў, А.А.Дзядзюля, Л.Ц.Дзянісава, Ф.І.Жукоўскі, Л.Я.Забаронак, М.І.Калач, Л.Д.Каржуева, Л.М.Каронік, В.В.Кірыльчык, А.Ф.Кічаў, Р.В.Куліч, Т.А.Леановіч, Ф.Ц.Малышаў, Т.А.Наско, В.І.Невядомскі, Г.Ц.Несцер, Т.Ц.Паддубная, І.А.Паторская, Н.М.Расалоўская, С.І.Самарцыеў, Н.А.Сільнова, Л.К.Тапальскова, М.А.Турко, К.Ф.Усольцаў, Н.І.Хадасоўская, М.А.Чыгір.

1971. І.М.Акунёў, Р.Г.Аўсянікава, А.А.Барадзін, М.Р.Белы, А.І.Гурская, В.І.Дзем’яновіч, К.К.Забароўскі, М.І.Лягенчанка, П.Н.Мельнік.

1972. З.М.Жукава, Н.М.Пляцешкава, Е.Н.Сяліцкая, Л.А.Эвальд.

1973. Г.Ф.Лось.

1974. Л.І.Бондар, І.Я.Каленчыц, В.І.Каляда, І.М.Касім, Дз.А.Крупень, А.І.Ласіцкі, В.П.Малы, Ю.М.Мурашоў, Л.І.Нікановіч, Я.М.Пратасеня, А.П.Пятрухін, А.Г.Раўкін, М.П.Роўба, В.А.Сайкоўская, В.П.Салаўёва, А.В.Скачко.

1975. Г.А.Абухаў, У.А.Баранік, В.Дз.Бякоеў, М.І.Бяляўскі, М.М.Валошын, В.П.Вераксо, І.І.Гудовіч, М.Ф.Ермачэнка, А.М.Зайцаў, М.І.Ігнацік, К.В.Капралаў, Т.П.Клімава, С.А.Кудзялевіч, Ф.А.Макарэвіч, Ф.Л.Малочка, М.А.Мароз, С.Л.Матусевіч, В.М.Мешчаракова, В.М.Прохараў, А.І.Пятровіч, І.І.Рогач, З.А.Трафімава, С.Дз.Трухан, Н.І.Урублеўская, М.Я.Церахаў, А.П.Цюрына, М.П.Чарных.

1976. Р.С.А.Аксельрод, Л.П.Барадзіна, К.І.Бахановіч, Ф.Н.Грэчка, М.В.Дзятлава, А.Г.Захараў, Т.П.Кавалёва, В.І.Касмачоў, В.Дз.Конанаў, Г.Т.Краўчанка, В.М.Крукаў, Т.Ф.Крывіцкая, П.Н.Лагун, У.У.Ладышкін, М.М.Ляйкоўскі, В.С.Лубніна, Г.Л.Мазурава, І.І.Невяроўскі, З.М.Палівода, М.В.Патоцкі, П.Ф.Тупікаў, В.І.Хомчанка, Г.Г.Часнакова, В.П.Шабека, М.Я.Шугала, Дз.П.Шэнец, К.Г.Юрацкая, С.П.Эверсман.

1978. Г.В.Арлова, В.М.Варэнікаў, А.А.Герасімовіч, П.М.Дземяшкевіч, Г.К.Дзенісоўскі, А.А.Дзятко, Л.І.Дзятко, Т.М.Дуброўская, Л.А.Дуброўскіх, Г.А.Зуб, А.А.Імшанецкі, М.П.Кавалёў, Т.У.Камар, В.Ф.Каравянская, Ф.С.Кузнечык, М.П.Лапета, А.Б.Лаўрыновіч, М.Б.Левін, М.П.Марынкевіч, К.Ф.Мядзюшка, М.Я.Піліповіч, Л.В.Рагажынская, Т.В.Рудакоўская, Г.Я.Сівіцкая, К.З.Сякерыч, У.Я.Ткачэнка, В.А.Трацяк, Ф.К.Урублеўская, Т.В.Фокіна, Г.М.Харавец, Л.П.Шэлег, М.П.Янкоўскі, М.С.Яромін.

1979. М.М.Бірукова, В.В.Гарызонтаў, Г.І.Дзікавіцкі, А.С.Дзяркач, К.А.Жвалеўская, У.Г.Загашвілі, А.Ц.Кажэўнікава, М.І.Каляга, М.Я.Карэлін, Г.М.Клімовіч, Л.І.Макарэвіч, А.В.Манулік, Я.А.Маслакоў, Н.А.Матусевіч, Л.В.Параскевіч, А.С.Сахарук, Я.М.Славенка, М.С.Трафімчык, М.Г.Эранасьян.

1980. І.В.Дурэйка, Л.А.Емяльянаў, В.С.Казакоў, В.С.Кірылка, А.Г.Піўчанка, В.З.Родзін, Л.В.Самусевіч, У.І.Сёмуха, А.М.Усціновіч, А.А.Ярашэвіч.

1981. А.А.Андрушкін, З.І.Балакірава, В.А.Вайтовіч, Л.В.Варонежцава, П.Дз.Васільеў, Л.Д.Гаўрык, Г.П.Дасюкевіч, В.Я.Дзяржыцкі, М.П.Дзяругіна, Г.Я.Зянько, Н.Ц.Кавалеўская, Л.С.Капскі, А.І.Кондрусеў, А.П.Лебедзеў, М.П.Райкова, І.С.Сандрас, Г.М.Сільвестрава, А.А.Хартонік, М.А.Ходзінскі, М.В.Шалявальнік, В.З.Юрчанка.

1982. П.І.Берняк, І.С.Кудлач, А.М.Мізяк, С.К.Нямчанаў, К.П.Палулех, А.А.Ракіцянская, Г.А.Салагуб, А.М.Сівуха, Л.Р.Сінякова, Л.П.Сцяпанаў, С.Г.Турковіч, Т.Р.Харчанка, М.М.Хомчанка.

1983. А.А.Гарабурда, Г.М.Крупень, З.І.Ліўшыц, М.Н.Турбан.

1984. І.А.Шэін.

1985. І.П.Саханькоў, Я.Р.Ярмолаў.

1986. Г.С.Кузняцоў.

1987. Я.Дз.Гаварухін, В.М.Дронаў, Р.М.Кардаш, А.М.Лазарэнка, У.Ф.Пад’елец, М.В.Рагуліна, А.І.Рубінская, Е.П.Ярмак.

1988. Ю.Я.С.Дзеняшчук, Г.В.Піліпенка.

1996. А.Т.Зорка.

1997. М.І.Батвінкоў, Я.П.Дзямідчык, А.П.Майстровіч, Дз.А.Маслакоў, В.П.Паляшчук, Э.К.Русакоў.

т. 6, с. 569

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПАРТЫЗА́НСКАЯ БРЫГА́ДА ў Вялікую Айчынную вайну,

асноўная арганізацыйная форма аб’яднання партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі на акупіраванай тэр. Беларусі. Злучэнне атрадаў у брыгады было выклікана разгортваннем масавага партыз. руху. Яно дало магчымасць шырока весці наступальныя дзеянні, павысіць баявую актыўнасць атрадаў, іх ініцыятыву, узаемадапамогу, эфектыўна выкарыстоўваць радыёсувязь, наладжваць забеспячэнне партызан зброяй, боепрыпасамі з сав. тылу. Першае, падобнае да брыгады злучэнне атрадаў «гарнізон Ф.І.Паўлоўскага» створана ў студз. 1942 у Акцябрскім р-не Палескай вобл. У крас. 1942 створаны П.б. 1-я Бел. і «Аляксея». Усяго на Беларусі дзейнічала 199 П.б. і 14 палкоў (у 1943 пасля злучэння з Чырв. Арміяй яны вызначаны БШПР як брыгады). Брыгады былі атраднага (радзей батальённага) складу, ядналі 3—7 атрадаў (ад некалькіх соцень да некалькіх тыс. байцоў). Кіраўніцтва брыгады: камандзір, камісар, нач. штаба, нам. камандзіра па разведцы, дыверсіях, пам. камандзіра па забеспячэнні, нач. мед. службы, нам. камісара па камсамолу. Брыгады, створаныя ў ліст. 1942 — сак. 1943 Клічаўскім аператыўным цэнтрам, мелі структурную асаблівасць: адзін з атрадаў быў галоўным і яго камандаванне і штаб адначасова былі камандаваннем і штабам брыгады. У большасці брыгад былі штабныя роты, ці ўзводы сувязі, аховы, радыёстанцыя, падп. друкарні, у многіх — свае шпіталі, майстэрні па рамонце зброі і маёмасці, узводы боезабеспячэння, пасадачныя пляцоўкі для самалётаў. Брыгады мелі зоны баявой дзейнасці, асн. і запасныя базы, стваралі вузлы супраціўлення, заставы, сістэму апорных і назіральных пунктаў, разгалінаваную сетку сувязных, скрытыя рэзервы, атрады і групы мясц. самаабароны, сямейныя атрады і лагеры, наладжвалі прамысл. вытв-сць для задавальнення патрэб партызан і насельніцтва. Брыгадная форма арганізацыі партыз. сіл паспяхова вытрымала выпрабаванне ў барацьбе з ням.-фаш. захопнікамі. Звесткі пра П.б. гл. ў табліцы.

Літ.:

Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С. 398—452.

А.Л.Манаенкаў.

**Партызанскія брыгады, якія дзейнічалі на Беларусі**
Назва, час дзеяння	Раёны дзеяння	Кіраўнікі (камандзір, камісар, нач. штаба)
1	2	3
1-я 1.6—30.6.1944	Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзір М.І.Масквін, камісар М.К.Гардзіенкаў, нач. штаба К.М.Кустаў
1-я Антыфашысцкая 16.8.1943—4.7.1944	Куранецкі, Пліскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай, Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры У.У.Гіль-Радзіёнаў (загінуў), І.М.Цімчук; камісары А.М.Касцяневіч (в.а.), Цімчук, І.М.Яўмененка; нач. штаба Б.М.Панамарэнка
1-я Асіповіцкая студз.-ліп. 1943	Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры М.П.Каралёў, С.С.Сумчанка (в.а.); камісары А.В.Шыянок (в.а.), В.В.Глотаў; нач. штаба А.І.Лукашэнка (в.а.), Глотаў, П.А.Маркоўскі
1-я Бабруйская люты — 29.11.1943	Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Парыцкі р-н Палескай абл.	Камандзір В.І.Лівенцаў, камісар Дз.А.Ляпёшкін, нач. штаба С.З.Крамнёў
1-я Баранавіцкая ліст. 1943—8.7.1944	Карэліцкі, Любчанскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір С.Ф.Бубін, камісар М.Ц.Цяцерын, нач. штаба І.М.Гайко
1-я Беларуская 8.4.1942—26.10.1943	Віцебскі, Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры М.П.Шмыроў, Я.З.Захараў; камісары Р.У.Шкрэда, Ц.Р.Кавалеўскі (в.а.): нач. штаба Захараў, І.І.Панчошны, М.С.Емяльянаў, М.А.Золін
1-я Беларуская (2-га складу) вер. 1943—28.6.1944	Лепельскі, Сенненскі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл.	Камандзіры А.Дз.Гурко, Р.У.Шкрэда; камісар Шкрэда; нач. штаба М.М.Бальшакоў
1-я Беларуская кавалерыйская жн. 1942—10.7.1944	Карэліцкі, Мірскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Дз.А.Дзенісенка, камісар У.А.Грачанічэнка, нач. штаба І.А.Салашэнка
1-я Буда-Кашалёўская жн.—2.12.1943	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзір А.М.Дземчанка, камісар С.П.Каспрук, нач. штаба А.Я.Фінадзееў, П.Я.Мацюшкоў
1-я Віцебская люты — 4.12.1943	Віцебскі, Гарадоцкі, Сіроцінскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір М.Ф.Бірулін; камісары У.А.Хабараў, В.Р.Кудзінаў; нач. штаба І.А.Крыцкі (загінуў), Л.П.Карнееў
1 -я Віцебская (2-га складу) кастр. 1943—2.7.1944	Смаргонскі р-н Вілейскай, Бешанковіцкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай абл.	Камандзір П.З.Патапенка, камісар В.М.Казлоўскі, нач. штаба І.А.Цімошчанка
1-я Гомельская сак. — 23.11.1943	Веткаўскі, Кармянскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзір П.А.Балыкоў; камісары П.І.Дзедзік, І.Я.Палякоў; нач. штаба А.Н.Падабедаў
1-я Дрысенская жн. 1942—12.7.1944	Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры П.Р.Мандрыкін (загінуў), Р.П.Герасімаў, А.І.Грыгор’еў; камісары Герасімаў, Ф.Ф.Шаблоўскі, А.І.Лісоўскі; нач. штаба Ф.А.Рабцаў, С.Ф.Ламінскі, А.А.Шыбаеў, К.П.Кузміцкі
1-я імя К.С.Заслонава ліп. 1942—28.6.1944	Аршанскі, Багушэўскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл.	Камандзіры К.С.Заслонаў (загінуў), Л.І.Сяліцкі, Б.К.Іваноў; камісары Сяліцкі, М.Ц.Любімцаў, Іваноў; нач. штаба П.П.Лімаеў, В.Р.Палажэнцаў, В.Н.Смірноў
1-я імя А.В.Суворава (да ліп. 1943 наз. «Спартак») сак. 1943—4.7.1944	Дзісенскі, Дунілавіцкі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры П.А.Хомчанка, Т.К.Раеўскі (в.а.), А.Ц.Кляцоў (в.а.); камісар М.Я.Усаў; нач. штаба Ф.Дз.Піўкін, Раеўскі, Кляцоў (в.а.)
1-я Клічаўская ліст. 1942—20.5.1943	Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Крупскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры П.В.Яхантаў, Я.М.Бяспоясаў; камісары І.Р.Іваноў, Р.І.Шчарбакоў; нач. штаба К.А.Арцюшын, Ц.К.Крук
1-я Мінская жн. 1942—3.7.1944	Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры М.Х.Балан, Е.А.Іваноў; камісары І.В.Чэпелеў (загінуў), Г.Н.Раманаў, Іваноў, В.П.Сушкевіч; нач. штаба М.М.Джагараў, К.П.Кулеш
1-я Смаленская сак. 1942—26.6.1944	Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.; Духаўшчынскі, Руднянскі р-ны Смаленскай вобл. (Расія)	Камандзіры Ф.Я.Апрэтаў (загінуў), А.І.Яўстратаў, М.П.Пятровічаў, У.І.Цалішчэўскі; камісары АР. Багдановіч, Пятровічаў, І.Х.Вайзулін; нач. штаба Яўстратаў, Дз.М.Несцераў (в.а.), А.В.Прусакоў (в.а.), С.Дз.Жылін
2-я Беларуская імя П.К.Панамарэнкі май 1942 — снеж. 1943	Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры М.І.Дзьячкоў, Я.Н.Барсукоў, М.Ф.Сафронаў; камісары К.Ф.Волкаў, Барсукоў, Сафронаў; нач. штаба І.С.Скуматаў, П.Дз.Тарачэнка
2-я Беларуская імя П.К.Панамарэнкі (2-га складу) вер. 1943—27.6.1944	Бешанковіцкі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзір М.І.Дзьячкоў, нач. штаба Р.А.Махоткін
2-я Дрысенская кастр. 1943—12.7.1944	Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір І.М.Кухарэнка, камісар І.В.Хут, нач. штаба А.К.Касач
2-я імя К.С.Заслонава вер. 1943—27.6.1944	Аршанскі, Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл.	Камандзір В.П.Комлеў, камісар В.Е.Бяляеў, нач. штаба В.Р.Палажэнцаў, М.М.Бальшуноў (загінуў), М.С.Загер
2-я імя Л.В.Суворава ліп. 1943—2.7.1944	Куранецкі, Маладзечанскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры А.А.Астрэйка, А.П.Аўсяннікаў; камісар В.І.Данаў, нач. штаба М.І.Філіпаў
2-я Калінкавіцкая імя М.В.Фрунзе кастр. — 24.11.1943	Калінкавіцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір К.М.Марозаў, камісар І.М.Бяляй, нач. штаба А.Р.Барысенка
2-я Клічаўская ліст. 1942 — май 1943	Клічаўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны	Камандзіры С.Ц.Токараў, І.З.Ізох; камісары Ізох, Г.Л.Комар, А.Я.Счыслёнак, К.Ф.Канавалаў; нач. штаба І.М.Мароз, Токараў
2-я Мінская вер. 1942—29.6.1944	Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры С.М.Іваноў, М.Р.Андрэеў; камісары А.М.Міхайлаў, П.П.Ванкевіч; нач. штаба І.Н.Цішчанка, Ф.А.Раткевіч
2-я Ушацкая імя П.К.Панамарэнкі ліп. 1943 — ліп. 1944	Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір М.В.Уткін, камісар М.А.Цябут, нач. штаба А.І.Вілюгін
З-я 1.6—30.6 1944	Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзір П.І.Звяздаеў, камісар В.А.Самсонаў, нач. штаба А.М.Лебедзеў
3-я Беларуская чэрв. 1942—15.11.1943	Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры А.Я.Марчанка, У.В.Жыганаў (в.а.); камісары Я.А.Казлоў (загінуў), М.А.Новікаў, Ф.Т.Шэдаў; нач. штаба Т.К.Раеўскі, Жыганаў
З-я Бярэзінская ліст. 1942—13.4.1943	Бялыніцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі р-н Мінскай абл.	Камандзір С.А.Яроцкі, камісар М.Ф.Спяранскі, нач. штаба Г.І.Георгіеўскі
3-я Мінская імя С.М.Будзённага чэрв 1943—2.7.1944	Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Р.П.Мыснік, камісар У.Е.Крайко, нач. штаба Я.М.Гіро
4-я Беларуская чэрв. 1942—3.7.1944	Дзісенскі, Міёрскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Гарадоцкі, Мехаўскі, Расонскі р-ны Віцебскай абл.; Невельскі р-н Калінінскай вобл. (Расія)	Камандзіры А.А.Астрэйка, Н.Е.Фалалееў. Я.Х.Сташкевіч (загінуў), В.А.Сазыкін, М.І.Ярмак (загінуў), Дз.І.Дзюмін; камісары Я.І.Касаткін, Г.С.Пятроў, У.К.Шэндзелеў, Ф.М.Расюк; нач. штаба Фалалееў, А.Г.Собалеў (загінуў), А.П.Плотнікаў, П.І.Шарыпаў
4-я Клічаўская ліст. 1942 — май 1943	Клічаўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны	Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, М.Дз.Грыцан; камісар С.М.Ігумнаў; нач. штаба І.Ф.Рудаў
5-я 1.6—29.6.1944	Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзір І.Т.Мацяш, камісар У.К.Шаўчук, нач. штаба В.М.Пракапенкаў
5-я Клічаўская ліст. 1942 — май 1943	Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір М.С.Міхалап; камісары Міхайлаў, А.А.Хачатран; нач. штаба І.Б.Рутман, В.П.Дрожнікаў
5-я Клятнянская сак. — 29.9.1943	Касцюковіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай вобл.; Арлоўская вобл. (Расія)	Камандзір А.М.Яромін; камісары С.І.Сядоў, П.С.Кляцко (в.а.); нач. штаба М.Г.Мураўёў
6-я Магілёўская ліст. 1942 — ліп. 1943	Бялыніцкі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір К.М.Белавусаў; камісар З.П.Гапонаў; нач. штаба С.Г.Сідарэнка-Салдаценка, Д.І.Фядотаў
8-я снеж. 1943—11.7.1944	Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай, Ганцавіцкі, Целяханскі р-ны Пінскай абл.	Камандзір С.Г.Жунін, камісар В.А.Пятроў, нач. штаба К.І.Мацеж
8-я Круглянская май 1942—11.8.1943	Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры А.А.Маршчынін, С.Г.Жунін; камісары Дз.А.Смагін, М.К.Сушкоў; нач. штаба І.Г.Ільін
8-я Рагачоўская люты 1943 — сак. 1944	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, В.В.Чысцякоў; камісары А.А.Бірукоў, В.У.Паўлаў; нач. штаба Чысцякоў, М.Ф.Рубіс
9-я імя С.М.Кірава чэрв. — 27.6.1944	Кіраўскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір В.Л.Нікіцін, камісар І.М.Пруднікаў, нач. штаба П.С.Царапкін
9-я Кіраўская сак. — ліп. 1943	Кіраўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя з ім раёны	Камандзір С.І.Свірыд, камісар Г.Л.Комар, нач. штаба Дз.Ц.Ігнаценка
10-я Журавіцкая сак. 1943—27.6.1944	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Кармянскі, Рагачоўскі, Церахоўскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзіры С.М.Белых (загінуў), І.М.Гаўрылаў; камісары І.М.Дзікан, К.М.Драчоў; нач. штаба П.К.Антонаў
11-я Быхаўская крас. — ліп. 1943	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір Ф.П.Падалян; нач. штаба М.Г.Кісялёў, І.П.Федзячэнка (в.а.)
12-я Кавалерыйская імя І.В.Сталіна	Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Капыльскі, Пухавіцкі, Старобінскі, Чырвонаслабодскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай, Глускі р-н Палескай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзір У.А.Ціхаміраў, камісар І.А.Цяплінскі, нач. штаба Дз.П.Самсонаў
13-я Касцюковіцкая май — 29.9.1943	Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір С.А.Мазур, камісар Дз.Е.Савельеў, нач. штаба І.М.Мароз
14-я Цемналеская крас. — 1.10.1943	Кармянскі р-н Гомельскай, Дрыбінскі, Мсціслаўскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір С.Р.Ялецкі, камісар М.Ф.Спяранскі, нач. штаба І.П.Сычоў
16-я Смаленская ліп. 1942—5.7.1944	Міёрскі, Свірскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Багушэўскі, Лёзненскі, Сенненскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл.; Касплянскі, Руднянскі р-ны Смаленскай вобл. (Расія)	Камандзіры Т.Г.Давыдкін, І.Р.Шлапакоў, І.К.Алесянкоў; камісары Дз.Ц.Гольнеў, А.М.Кулічкоў, Р.М.Цімашэнкаў; нач. штаба А.Я.Шалыгін, Алесянкоў, П.П.Юр’еў, П.І.Вінаградаў, А.І.Бурцаў
17-я жн. — 2.12.1943	Быхаўскі, Дрыбінскі, Прапойскі, Чавускі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір М.І.Кітаеў, камісар П.С.Равякаў, нач. штаба Б.А.Сяргееў
18-я імя М.В.Фрунзе вер. 1942—3.7.1944	Івянецкі, Клецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзіры П.І.Серабракоў, С.С.Ключко; камісары М.А.Ваўчак, В.І.Каробкін, П.А.Бягун; нач. штаба І.В.Анохін, К.П.Лойка, К.І.Бутрымовіч
19-я імя В.М.Молатава студз. — 10.7.1944	Ляхавіцкі р-н Баранавіцкай вобл.	Камандзіры В.І.Каробкін, Я.П.Луцэнка; камісар С.К.Дзесюкевіч; нач. штаба А.Ф.Астапаў, М.К.Зайцаў
20-я імя В.С.Грызадубавай ліп. 1943—12.7.1944	Быценскі р-н Баранавіцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры Ц.М.Сухарукаў, С.С.Жарыкаў, В.З.Іваноў; камісары М.І.Засмужац (в.а), Іваноў, Р.Дз.Румянцаў, І.Я.Пархоўчанка; нач. штаба В.Х.Свірын, А.М.Данілаў
«25 гадоў БССР» снеж. 1943—10.7.1944	Гарадзішчанскі, Карэліцкі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Б.А.Мічурын, камісар П.І.Смірноў, нач. штаба С.В.Курзін
25-я імя П.К.Панамарэнкі студз. 1943—1.7.1944	Любанскі р-н Мінскай, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір А.І.Далідовіч, камісар А.А.Баравік, нач. штаба А.Ф.Лескін
27-я імя В.І.Чапаева снеж. 1942—1.7.1944	Клецкі, Нясвіжскі р-ны Баранавіцкай, Грэскі, Капыльскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры М.А.Шастапалаў, М.Дз.Курыльчык (в.а.); камісары І.М.Ражкоў, П.І.Разувакін, Н.Дз.Емяльянаў; нач. штаба Курыльчык, С.В.Рабкевіч (в.а.), М.А.Рагожнікаў
27-я Нараўлянская імя С.М.Кірава 20.10—28.11.1943	Нараўлянскі р-н Палескай вобл.	Камандзір У.П.Яромаў, камісар П.І.Літоўскі, нач. штаба У.М.Клейнас
32-я імя М.І.Калініна май — 1.7.1944	Капыльскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір П.В.Качкоў, камісар А.З.Драбеня, нач. штаба І.М.Валністы
35-я студз. — 30.6.1944	Бялыніцкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры П.І.Саўчак (загінуў), І.Р.Прахарэнка; камісары С.А.Шонін, Р.І.Думчаў, А.К.Саламацін; нач. штаба І.М.Мамонаў
37-я Ельская 1.7.1943—11.1.1944	Ельскі, Лельчыцкі, Мазырскі, Тураўскі і інш. раёны Палескай вобл.	Камандзір А.С.Мішчанка; камісары Я.А.Татараў, І.П.Пастухоў, нач. штаба С.І.Міксюк
37-я імя Л.Я.Пархоменкі студз. — 30.6.1944	Бабруйскі р-н Магілёўскай, Любанскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай абл.	Камандзіры П.М.Канавалаў, А.В.Львоў; камісары С.К.Ляшчэня, М.Б.Храпко; нач. штаба Я.М.Качанаў, С.В.Сыраквашын, Я.С.Раманаў
47-я «Перамога» сак. — 1.10.1943	Краснапольскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры М.Ц.Перапечкін, Ф.П.Ліпкін (в.а.); камісары В.К.Арлоўскі, Х.Калімулін; нач. штаба А.У.Гаркавенка, А.М.Лосеў
50-я Жыткавіцкая вер. 1943—6.7.1944	Жыткавіцкі, Лельчыцкі, Тураўскі р-ны Палескай вобл.	Камандзір У.І.Гушчэня; камісары У.М.Дзербан, І.К.Талкачоў; нач. штаба А.І.Ціхончык, М.С.Палознік, А.А.Асокін
61-я кастр. 1943—30.6.1944	Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Р.К.Паўлаў; камісары Ф.Ц.Кальчук, А.А.Хачатран, П.Я.Гаро, Дз.Ф.Вайстроў; нач. штаба Г.А.Цывін, В.П.Белабародаў, М.Ф.Мірановіч
64-я імя В.П.Чкалава студз. 1943—30.6.1944	Любанскі, Слуцкі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры М.М.Розаў, П.І.Смірноў (в.а.); камісары А.В.Львоў, І.С.Канановіч; нач. штаба У.А.Варотнікаў
95-я імя М.В.Фрунзе вер. 1943—29.6.1944	Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір І.В.Арастовіч, камісар А.Ц.Міновіч, нач. штаба С.П.Патапенка
99-я імя Дз.Ц.Гуляева студз. 1943—10.7.1944	Косаўскі р-н Брэсцкай, Глускі, Старадарожскі р-ны Мінскай, Іванаўскі, Лагішынскі, Целяханскі р-ны Пінскай абл.	Камандзіры І.М.Кулікоўскі, А.Ц.Чайкоўскі, У.К.Якавенка; камісары Чайкоўскі, М.К.Панцялеенка; нач. штаба В.М.Сярэдзін, В.М.Каракулін
99-я Калінкавіцкая май 1943—29.6.1944	Акцябрскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Капаткевіцкі, Мазырскі, Хойніцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзір В.А.Караткевіч, камісар С.П.Ракіцкі, нач. штаба А.М.Казакоў
100-я Глуская 6.9.1943—28.6.1944	Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай вобл.	Камандзір І.М.Кулікоўскі; камісары А.Я.Жулега, Дз.Н.Удалой, П.Р.Чарнушын; нач. штаба П.Я.Ігуменаў
100-я імя С.М.Кірава сак. 1943—28.6.1944	Старадарожскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір А.І.Шуба; камісары Г.М.Машкоў, І.С.Савелаў, І.М.Ражкоў; нач. штаба Ф.В.Дзераўнін, І.І.Папоў, І.З.Ганчароў
101-я Даманавіцкая 1.6—18.11.1943	Васілевіцкі, Даманавіцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры М.А.Чарнавусаў, В.М.Мінін; камісар М.Я.Казлоў; нач. штаба Мінін, М.Р.Салавей
101-я імя Аляксандра Неўскага чэрв. 1943—1.7.1944	Старобінскі р-н Мінскай вобл.	Камандзіры Дз.Ц.Гуляеў (загінуў), М.Дз.Курыльчык; камісар В.Ц.Меркуль; нач. штаба С.М.Палякоў (загінуў), П.З.Ігнашчанка
115-я Горацкая кастр. 1943—26.6.1944	Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір Г.Р.Ленчыкаў; камісары І.І.Лагімахаў, А.Ф.Палікарпаў
120-я жн. 1943—2.7.1944	Бялыніцкі, Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры Г.М.Архіпец, К.А.Баранаў, І.А.Баранаў; камісары І.П.Сакалоўскі, М.М.Барысёнак, А.Б.Маркоўскі; нач. штаба К.А.Баранаў, В.Я.Буры, М.Дз.Каралеўскі
121-я імя А.Ф.Брагіна кастр. 1943—2.7.1944	Любанскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі, Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай абл.	Камандзір К.Ф.Пушчын, камісар В.М.Якіменка, нач. штаба М.П.Шардыка
123-я Акцябрская імя 25-годдзя БССР май 1942—5.7.1944	Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі, Парыцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры Ф.І.Паўлоўскі, С.В.Маханько (в.а.), І.М.Мярзляк; камісары Маханько, С.І.Бацішчаў (в.а.), Я.А.Татараў; нач. штаба Р.І.Бар’яш, Т.Ц.Жулега, А.Р.Волкаў, Ф.А.Лосеў
125-я Капаткевіцкая студз. 1943—19.6.1944	Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры А.А.Жыгар, М.Д.Куранаў; камісары І.В.Скалабан, Ф.Дз.Кудравец; нач. штаба А.П.Карнейчык, В.А.Вялігін, А.А.Асокін, І.П.Юрасаў
130-я Петрыкаўская 27.7.1943—6.7.1944	Старадарожскі р-н Мінскай, Жыткавіцкі, Лельчыцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай абл.	Камандзіры І.В.Скалабан, М.А.Волкаў; камісар І.Н.Глушко; нач. штаба У.І.Кулак
130-я «Помста» кастр. 1943—2.7.1944	Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры В.В.Беражной (загінуў), В.В.Лазараў; камісары С.Ц.Крыварот, М.С.Фралоў, П.А.Рыняк, М.А.Цітоў; нач. штаба Фралоў
150-я імя Ф.М.Языковіча снеж. 1943—30.3.1944	Дамачоўскі, Дзівінскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі, Целяханскі р-ны Пінскай абл.; Любяшоўскі р-н Валынскай вобл. (Украіна)	Камандзір В.А.Вялігін, камісар С.М.Падута, нач. штаба М.І.Гардзіенка
161-я імя Р.І.Катоўскага студз 1943—28.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Старадарожскі р-н Мінскай, Глускі р-н Палескай абл.	Камандзір А.С.Шашура (загінуў), А.Л.Кудашаў; камісары Кудашаў, П.І.Разувакін (загінуў), М.С.Паланейчык; нач. штаба В.Р.Лабзін
200-я імя К.К.Ракасоўскага жн. 1943—4.7.1944	Дзяржынскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір М.Ю.Баранаў, камісар П.Р.Мартысюк, нач. штаба І.Ф.Ягораў
210-я Капаткевіцкая сак. — ліп. 1943	Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзір І.М.Кулікоўскі; камісары К.Ф.Пінчук, І.П.Плыткевіч; нач. штаба В.М.Васільеў
225-я сак. 1943—26.6.1944	Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры М.П.Бумажкоў, У.З.Пуцята; камісары Б.К.Зялёнка, У.А.Станкевіч; нач. штаба Пуцята, А.Я.Шчацько
225-я імя А.В.Суворава снеж. 1942—29.6.1944	Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры Л.П.Стафанюк, І.В.Арастовіч, А.М.Каляда; камісары П.І.Разувакін, І.М.Ражкоў, У.І.Заяц; нач. штаба К.А.Прыгуноў, М.М.Цімашэнка
258-я імя В.У.Куйбышава снеж. 1943—28.6.1944	Любанскі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай абл.	Камандзір Г.М.Сталяроў; камісар В.І.Смірноў; нач. штаба В.П.Волгаў; В.С.Дунаеў
300-я імя К.Я.Варашылава снеж. 1942—2.7.1944	Нясвіжскі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі, Капыльскі, Уздзенскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір В.Р.Яроменка; камісары І.С.Савелаў, М.С.Сцяпанаў; нач. штаба Я.П.Грыцаневіч, М.Ю.Баранаў, І.І.Радчанка
760-я імя М.Беразоўскага вер. 1943—30.6.1944	Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры Г.М.Колбнеў (загінуў), Р.І.Перасценка; камісар В.М.Міхайлаў; нач. штаба І.Я.Лантухоў (загінуў), М.А.Баранаў, К.І.Ражаў
Асвейская імя М.В.Фрунзе ліп. 1942—13.7.1944	Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры І.К.Захараў, М.М.Кузьмін; камісары В.П.Уладзіміраў (загінуў), А.І.Сяргушка. А.А.Бохан; нач. штаба А.Д.Мядзведзеў, А.І.Трафімаў, Ц.Ф.Радзіёнаў, Г.Ахмедзьяраў
Багушэўская чэрв. 1942—10.3.1943	Аршанскі, Багушэўскі, Гарадоцкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры В.У.Бойка, П.І.Крылаў, М.П.Крэсік (загінуў); камісары В.А.Манохін, С.А.Дзятлоўскі, А.К.Стэльмах; нач. штаба М.К.Вайцяхоўскі, В.П.Лаўкоў
Багушэўская (2-га складу) вер. 1943—29.6.1944	Багушэўскі, Лепельскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл.	Камандзір Я.М.Прахарэнка; камісар П.М.Шарыпа; нач. штаба В.П.Лаўкоў, С.Б.Лісецкі
«Бальшавік» кастр. 1943—23.11.1943	Буда-Кашалёўскі, Веткаўскі, Гомельскі, Добрушскі, Кармянскі, Лоеўскі, Рэчыцкі, Свяцілавіцкі, Уваравіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір І.Ф.Гамарка, камісар В.М.Палянічка
«Беларусь» сак. 1943 — ліп. 1944	Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры М.П.Пакроўскі, А.С.Юркаўцаў; камісары М.З.Крамко. І.М.Блажноў; нач. штаба Юркаўцаў, Ф.Г.Шыхаўцоў, У.Т.Талкачоў, Ю.І.Яфімкін
«Буравеснік» снеж. 1943—3.7.1944	Пухавіцкі, Рудзенскі, Уздзенскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір М.Г.Мармулёў, камісар І.М.Рабуха, нач. штаба П.П.Болдыраў, П.С.Лавецкі
Васілевіцкая імя П.К.Панамарэнкі 31.10—17.11.1943	Васілевіцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір С.А.Смерцін, камісар П.П.Гудаў, нач. штаба В.П.Алісейка
«Граза» жн. 1942—26.6.1944	Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры М.А.Рашэтнікаў, С.М.Нарчук (загінуў), Дз.М.Катлярчук, А.Дз.Варашэнь (в.а.); камісар Нарчук; нач. штаба Катлярчук, Л.К.Кіпрыянец, Р.М.Аўчыннікаў
М.П.Гудкова жн. 1942—26.6.1944	Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.	Камандзір М.П.Гудкоў; камісары В.С.Лявонаў, І.Р.Фінагееў, Ф.П.Ігнатовіч; нач. штаба В.Дз.Сыценка, Р.С.Арэшыч (в.а.), Я.Ф.Рукаль
«Дзядзькі Колі» жн. 1942—28.6.1944	Барысаўскі, Бягомльскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір П.Р.Лапацін; камісары А.Ц.Язубчык, М.М.Чуліцкі; нач. штаба В.П.Бальшакоў, А.Л.Валошын
Добрушская імя І.В.Сталіна ліп. — 27.9.1943	Веткаўскі, Добрушскі, Церахоўскі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзір І.П.Крывенчанка, камісар І.М.Гатальскі, нач. штаба П.Ф.Захараў
Дыверсійная Беларуская імя У.І.Леніна ліп. 1942—1.7.1944	Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Суражскі, Талачынскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл.	Камандзіры А.А.Баскакаў (загінуў), М.Т.Гарбаценкаў, Я.У.Фурсо (в.а.); камісары В.Д.Лобараў, Гарбаценкаў, Р.Ф.Шастакоў, М.З.Умінскі (в.а.), У.С.Свірыд (загінуў), М.Р.Пучкароў; нач. штаба М.П.Падгорны, С.Ф.Сафонаў
«Жалязняк» вер. 1942—28.6.1944	Бягомльскі, Лагойскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры Р.А.Дзякаў, І.П.Ціткоў; камісары С.С.Манковіч, Ф.І.Дзернушкоў; нач. штаба Л.П.Бірукоў
«Жалязняк» вер. — 25.11.1943	Жлобінскі р-н Гомельскай вобл.	Камандзір В.І.Шаруда, камісар Г.В.Злынаў, нач. штаба Р.П.Завадоўкін
«За Радзіму» вер. 1943—2.7.1944	Браслаўскі, Відзскі, Маладзечанскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры П.М.Шырокаў, М.У.Кандрашчанка; камісар Ф.К.Акулаў; нач. штаба А.А.Дзюжэнка, К.І.Капцюгоў
«За Радзіму» імя А.К.Флегантава кастр. 1942 — чэрв. 1944	Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай, Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл., Камень-Кашырскі р-н Валынскай вобл. (Украіна)	Камандзіры А.К.Флегантаў (загінуў), Я.Ф.Філіпскіх, Ф.Ф.Тараненка, І.В.Жохаў, М.Ф.Ваганаў, камісары Г.Р.Чарняўскі, Жохаў, І.І.Раманаў; нач. штаба Тараненка, У.І.Бабкоў, Раманаў, Ваганаў, І.В.Мацюшаў
«За Савецкую Беларусь» кастр. 1942—30.6.1944	Асвейскі, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Дрысенскі, Расонскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір П.М.Раманаў (загінуў); камісары Дз.П.Падалец, М.Г.Жыжаў (загінуў); нач. штаба М.А.Дадзеркін, М.А.Звераў (загінуў), А.І.Ерашэнка
«За Савецкую Беларусь» студз. — 6.7.1944	Валожынскі р-н Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай абл.	Камандзір Я.Дз.Васюцін, камісар С.М.Плахін, нач. штаба А.С.Раманаў
«За Савецкую Беларусь» кастр. 1943—2.7.1944	Куранецкі р-н Вілейскай вобл.	камандзір А.Л.Валынец, камісар В.Ф.Цалуйка, нач. штаба І.І.Лятушкін
«За Савецкую Беларусь» кастр. 1942—2.7.1944	Мінскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры І.І.Уласаў, С.Ц.Конанаў, А.М.Базылевіч; камісары А.Е.Лук’яненка, М.Ф.Варанцоў, В.П.Каралёў, Базылевіч, Р.А.Моўчан; нач. штаба Е.А.Іваноў, А.С.Грыгор’еў, А.М.Пракоф’еў
«Звязда» жн. 1942 — чэрв. 1943	Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры М.І.Іўлеў, Дз.Ф.Вайстроў (в.а.); камісар П.Н.Савінаў; нач. штаба Д.І.Тамашэўскі
Імя Аляксандра Неўскага ліст. 1943—13.7.1944	Гродзенскі, Скідзельскі р-ны Беластоцкай вобл.	Камандзір К.М.Ешчанка, камісар П.П.Дайнека, нач. штаба В.Г.Жалязноў
Імя Аляксандра Неўскага крас. — 7.7.1944	Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір А.Г.Байкоў, камісар М.М.Гаўрылаў, нач. штаба Ф.У.Шачанкоў
Імя С.М.Будзённага 8.12.1943—2.7.1944	Куранецкі, Маладзечанскі, Мядзельскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір В.А.Чаркасаў, камісар Ц.Дз.Харын, нач. штаба М.Дз.Немаў
Імя С.М.Будзённага сак. 1943—14.7.1944	Ленінскі р-н Пінскай вобл.	Камандзіры У.М.Антановіч, Ф.І.Шырын; камісары Р.М.Ігнаценка, Р.С.Карасёў; нач. штаба В.А.Стаюхін
Імя К.Я.Варашылава (да студз. 1944 наз. «Мсцівец») снеж. 1942—1.7.1944	Пліскі р-н Вілейскай, Ветрынскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл.	Камандзір Дз.В.Цябут; камісар У.А.Лемза; нач. штаба Я.С.Шапавал, А.А.Кухта
Імя К.Я.Варашылава ліст. 1943—15.7.1944	Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Казлоўшчынскі, Лідскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір П.К.Макараў; камісары В.Я.Сашнёў (загінуў), М.М.Белякоў; нач. штаба С.П.Дабравольскі
Імя К.Я.Варашылава ліст. 1942—4.7.1944	Астравецкі, Глыбоцкі, Дунілавіцкі, Крывіцкі, Куранецкі, Мядзельскі, Пастаўскі, Свірскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл.; Швенчонскі р-н (Літва)	Камандзіры Ф.Р.Маркаў, Ф.С.Шляхтуноў, І.Н.Крысаў; камісары Маркаў, І.М.Яўмененка, А.І.Шаўчэнка; нач. штаба У.У.Саўлевіч, Крысаў, Л.І.Карабанаў
Імя К.Я.Варашылава май — снеж. 1942	Грэскі, Дзяржынскі, Капыльскі, Слуцкі, Уздзенскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры П.П.Капуста, камісар І.К.Жыжык, нач. штаба П.З.Ігнашчанка
Імя ВЛКСМ ліст. 1943—2.7.1944	Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір І.А.Куксёнак, камісар Ф.І.Зайцаў, нач. штаба М.П.Шчурын
Імя газеты «Правда» кастр. 1943—3.7.1944	Чэрвеньскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір С.Т.Кузняцоў, камісары С.Е.Данільчык, П.І.Багамолаў; нач. штаба Багамолаў, Р.Я́.Герцовіч
Імя М Ф.Гастэлы вер. 1943—8.7.1944	Астравецкі, Ашмянскі, Пастаўскі, Смаргонскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір В.А.Манохін; камісары В.Ф.Папок, У.І.Тубеліс; нач. штаба С.П.Краеў, Дз.А.Ануфрыеў
Імя Л.М.Даватара снеж. 1942—2.7.1944	Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры Ф.С.Шляхтуноў, І.А.Іваноў; камісары Д.Я.Кадоўба, П.А.Паўленка, В.Ф.Папок; нач. штаба С.А.Вашчыла, Б.В.Дудкоўскі
Імя А.Ф.Данукалава (да мая 1944 наз. «Аляксея»)	Пліскі р-н Вілейскай, Аршанскі, Багушэўскі, Бешанковіцкі, Віцебскі, Лёзненскі, Суражскі, Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай абл.; Касплянскі р-н Смаленскай вобл. (Расія)	Камандзіры А.Ф.Данукалаў (загінуў), В.А.Блахін; камісары Т.В.Паўлоўскі (загінуў), А.Ц.Шчарбакоў, І.І.Старавойтаў; нач. штаба А.С.Гайдукоў, Я.М.Антоненка, Ф.І.Пласкуноў, І.П.Піменаў
Імя Ф.Э.Дзяржынскага снеж. 1943—12.7.1944	Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Целяханскі р-н Пінскай абл.	Камандзір В.М.Манахаў; камісар П.Р.Кавалёў; нач. штаба Ф.М.Баранаў, А.Р.Жураўлёў
Імя Ф.Э.Дзяржынскага кастр. 1943—11.7.1944	Любчанскі р-н Баранавіцкай вобл.	Камандзір К.Ф.Шашкін; камісар Я.П.Ляхаў; нач. штаба А.Х.Бляшаў
Імя Г.К.Жукава ліп. 1943—2.7.1944	Браслаўскі, Дзісенскі, Міёрскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір П.Я.Сырамаха; камісары Сырамаха, П.П Булойчык (загінуў), А.П.Запарожац, М.А.Кароўкін; нач. штаба Запарожац, В.С.Чаромін
Імя Г.К.Жукава сак. 1943—10.7.1944	Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры С.С.Ключко, М.Ц.Маскалёў, Р.Л.Васілевіч; камісары В.С.Самусевіч, У.З.Царук, А.З.Гайсараў, нач. штаба К.А.Афанасевіч, І.І.Пракоф’еў, В.Я.Шахроў, Я.І.Кайдалаў, В.І.Бажэнка
Імя М.І.Калініна 12.4—2.7.1944	Міёрскі р-н Вілейскай вобл.	Камандзір Ф.Н.Гаўрыленка, камісар М.А.Клімянок, нач. штаба М.М.Чупрак
Імя М.І.Калініна сак. — 28.6.1944	Плешчаніцкі р-н Мінскай вобл.	Камандзір З.І.Нянахаў; камісар І.І.Ясіновіч; нач. штаба У.С.Міхайлоўскі, Ю.М.Мякішаў
Імя М.І.Калініна снеж. 1943 — сак. 1944	Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Л.І.Сарока, камісар П.А.Сачок, нач. штаба А.Ф.Дубінін
Імя С.М.Кароткіна (да лют. 1943 Сіроцінская, да чэрв. 1943 імя Ф.Э.Дзяржынскага чэрв. 1942—2.7.1944	Міёрскі, Пліскі р-ны Вілейскай, Полацкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі. р-ны Віцебскай абл.	Камандзіры С.М.Кароткін (загінуў), П.А.Хомчанка, У.М.Талаквадзе; камісары В.М.Фралоў, А.Б.Эрдман; нач. штаба У.Р.Аляксандраў, Хомчанка, М.Ф.Мацвеенка
Імя Кастуся Каліноўскага ліст. 1943—18.8.1944	Беластоцкі, Граеўскі, Гродзенскі, Кнышынскі, Крынкаўскі, Саколкаўскі р-ны Беластоцкай вобл.	Камандзір М.К.Вайцяхоўскі, камісар Я.Г.Осіпаў, нач. штаба С.В.Чудзінаў
Імя С.М.Кірава кастр. 1943—29.6.1944	Барысаўскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір М.І.Карашкоў, камісар Г.М.Папшаў, нач. штаба Р.М.Дзедаў
Імя С.М.Кірава чэрв. 1943—7.7.1944	Воранаўскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры Ф.М.Сінічкін, С.П.Васільеў; камісар С.М.Кандакоў, нач. штаба П.І.Смірноў, Васільеў, М.А.Пракаповіч
Імя С.М.Кірава ліп. 1943—8.7.1944	Ленінскі, Лунінецкі р-ны Пінскай вобл.	Камандзіры А.П.Савіцкі, Ф.І.Лісовіч; камісары Лісовіч, Р.П.Швец; нач. штаба А.І.Кубасаў
Імя С.М.Кірава снеж. 1942—28.6.1944	Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Ф.Ц.Пуставіт; камісары І.І.Панкевіч, М.А.Пасекаў; нач. штаба П.Р.Сівакоў (в.а), В.А.Шаркоў, А.М.Гамеза
Імя В.У.Куйбышава ліст. 1943—10.7.1944	Лагішынскі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл.	Камандзір У.М.Антановіч, камісар Ф.С.Міхалковіч, нач. штаба З.У.Сысоеў
Імя М.І.Кутузава вер. 1942—4.11.1943	Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір С.Т.Воранаў, камісар П.Я.Рыбакоў, нач. штаба М.І.Гапеенка
Імя М.І.Кутузава жн. 1943—1.7.1944	Крывіцкі р-н Вілейскай вобл.	Камандзір Д.Л.Місуноў; камісары П.Ф.Рудаў, В.І.Бурачэўскі; нач. штаба Ц.М.Бондараў, М.Х.Красненкаў (загінуў), Я.Е.Малюшкін
Імя У.І.Леніна крас. 1943—7.7.1944	Ганцавіцкі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл.	Камандзір В.А.Васільеў, камісар І.В.Зібараў, нач. штаба М.Дз.Кісцюнін
Імя У.І.Леніна крас. — 20.7.1944	Дамачаўскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры В.У.Каткоў, В.М.Грабянёў, нач. штаба Л.С.Гуляеў
Імя У.І.Леніна сак. 1943—2.7.1944	Дзісенскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл.	Камандзір М.А.Сакмаркін, камісар А.У.Сіпко; нач. штаба Т.К.Раеўскі, А.К.Ізафатаў (загінуў), У.Р.Аляксандраў (загінуў), І.І.Конюхаў
Імя Ленінскага камсамола вер. 1943—11.7.1944	Васілішкаўскі, Радунскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры А.В.Станкевіч (загінуў), А.А.Патапаў; камісары Патапаў, Б.І.Гардзейчык; нач. штаба Д.Ц.Іёнка, Н.Л.Нагорны, І.П.Анапрыенка
Імя В.М.Молатава крас. 1943—30.3.1944	Антопальскі р-н Брэсцкай, Драгічынскі, Жабчыцкі, Іванаўскі, Лагішынскі, Пінскі, Столінскі р-ны Пінскай абл.; Камень-Кашырскі, Любяшоўскі р-ны Валынскай вобл. (Украіна)	Камандзір М.І.Герасімаў; камісар Ф.С.Кунькоў; нач. штаба М.Л.Праходскі, Дз.К.Удовікаў
Імя П.К.Панамарэнкі чэрв. 1943—11.7.1944	Слонімскі р-н Баранавіцкай, Бярозаўскі, Косаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай абл.	Камандзіры І.П.Урбановіч, М.У.Сенькін; камісары С.П.Пацяруха, К.Дз.Талочка (загінуў), М.Е.Крыштафовіч; нач. штаба Р.К.Дарафееў, Ц.С.Коваль
Імя П.К.Панамарэнкі вер. — 21.11.1943	Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір І.І.Бандарэнка, камісар Я.Р.Садавой, нач. штаба К.В.Ніжнікаў
Імя П.К.Панамарэнкі ліст. 1943—13.7.1944	Косаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Старадарожскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзір С.М.Іваноў, камісар Р.Д.Юркевіч, нач. штаба І.Н.Цішчанка
Імя П.К.Панамарэнкі снеж. 1943—6.7.1944	Івянецкі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі, Мінскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір С.Р.Ганзенка, камісар Г.В.Будай, нач. штаба У.М.Зыкаў
Імя П.К.Панамарэнкі студз. — 1.7.1944	Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Ф.С.Харланаў, камісар І.Ф.Ісачанка, нач. штаба І.С.Баранаў
Імя К.К.Ракасоўскага (да сак. 1943 наз. «За Савецкую Беларусь») ліп. 1942—3.7.1944	Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Міёрскі, Мядзельскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай абл.; Ідрыцкі, Невельскі, Себежскі р-ны Калінінскай вобл. (Расія)	Камандзіры АІ.Петрыкаў, У.Н.Дорменеў (в.а.), А.В.Раманаў (в.а.), камісары Раманаў, Ш.Н.Нігамаеў (в.а.), П.М.Машэраў, нач. штаба Дорменеў, Г.І.Казарцаў (в.а.), У.П.Шчуцкі
Імя К.К.Ракасоўскага студз. — 10.7.1944	Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Я.А.Прыданнікаў, камісар Р.Ц.Вараб’ёў, нач. штаба М.П.Каралёў
Імя Я.М.Свярдлова ліст. 1943—16.7.1944	Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі, Іванаўскі р-ны Пінскай абл.	Камандзір І.П.Марыняка, камісар Р.А.Дудко, нач. штаба А.І.Сямёнаў
Імя І.В.Сталіна ліст. 1942—5.7.1944	Валожынскі, Івянецкі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Мінскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір П.І.Гулевіч, камісар А.Г.Мурашоў, нач. штаба І.К.Карпаў
Імя І.В.Сталіна ліп. 1943—22.3.1944	Брэсцкі, Дзівінскі, Жабінкаўскі, Кобрынскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры Л.П.Зяленін (загінуў), С.Х.Арзуманян; камісар К.А.Шкаварада; нач. штаба С.М.Кіцьян
Імя А.В.Суворава сак. — 6.7.1944	Гарадзішчанскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры І.С.Кірын, В.Н.Галоўчанка; камісар Р.Л.Марахоўскі; нач. штаба В.Я.Шахроў
Імя М.В.Фрунзе студз. 1943—1.7.1944	Ільянскі, Радашковіцкі р-ны Вілейскай, Лагойскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры М.М.Багатыроў, А.М.Захараў (загінуў), Э.Л.Смаленскі; камісары І.І.Міроненка, П.М.Шалкоўскі, М.В.Чарапанаў; нач. штаба А.Д.Коўбій
Імя ЦК КП(б)Б сак. 1943—6.7.1944	Астравецкі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Ушацкі р-н Віцебскай абл.	Камандзіры А.Д.Мядзведзеў, М.Р.Пучкароў (в.а.), М.І.Фёдараў; камісары Ц.М.Бондараў, Ф.Я.Воранаў, Пучкароў, У.П.Шчуцкі; нач. штаба І.А.Цяста
Імя В.І.Чапаева вер. — 23.11.1943	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір М.Дз.Сцефановіч, камісар С.І.Касьянаў, нач. штаба І.Ю.Даўгала
Імя В.І.Чапаева студз. — 19.7.1944	Антопальскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры К.С.Гапасюк, Ф.М.Баранаў; камісары М.П.Леановіч, М.С.Карпічэнка; нач. штаба І.П.Курапаў, В.В.Сцёпкін
Імя В.І.Чапаева снеж. 1943—6.7.1944	Валожынскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Р.Л.Кудрын, камісар П.А.Склемін, нач. штаба А.В.Саўцін
Імя В.І.Чапаева 29.6.1943—13.7.1944	Ваўкавыскі, Заблудаўскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір Х.А.Матэвасян; камісары А.І.Мурашка, А.Г.Шламанаў; нач. штаба Ф.І.Цвяткоў
Імя В.І.Чапаева чэрв. 1942—1.7.1944	Бешанковіцкі, Ветрынскі, Лепельскі, Полацкі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір У.В.Мельнікаў; камісары М.І.Ястрабаў, І.Ф.Каранеўскі (загінуў); нач. штаба М.В.Уткін, М.М.Пучкоў, В.М.Нікалаеў (в.а., загінуў)
Імя В.П.Чкалава ліст. 1942—5.7.1944	Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі, Мінскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры С.П.Смірноў, М.І.Грыбанаў; камісар І.П.Казак; нач. штаба Грыбанаў, Р.М.Панявін, І.П.Анішчанка
Імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола ліст. 1942—1.11.1943	Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір Д.Ф.Райцаў; камісары В.К.Перуноў, І.І.Карнавухаў (в.а.), А.Я.Федарэнка (в.а.), В.С.Цыганкоў; нач. штаба Карнавухаў, Р.Н.Мельянцоў (в.а.), М.Я.Паддубны, Федарэнка
Імя М.А.Шчорса кастр. 1942—2.7.1944	Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры М.Л.Дзербан, В.К.Дзяруга; камісар М.П.Прусак; нач. штаба В.П.Драздоўскі, А.З.Гаўрусёў, В.І.Бардзін
Імя М.А.Шчорса ліст. 1943—4.7.1944	Івянецкі р-н Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай, Дзяржынскі, Заслаўскі, Мінскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір С.С.Ключнік, камісар І.Б.Леванкоў, нач. штаба А.С.Шрубко
Імя М.А.Шчорса вер. — 23.11.1943	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Уваравіцкі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзір А.П.Байкоў, камісар В.В.Юдзін, нач. штаба Р.А.Кавалёў
«Камсамолец» снеж. 1943—10.7.1944	Карэліцкі, Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры І.К.Кузняцоў, Р.М.Панявін; камісар А.І.Дзееў; нач. штаба М.Ц.Маскалёў
«Кастрычнік» вер. 1943—4.7.1944	Глыбоцкі, Дзісенскі, Міёрскі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры Ф.К.Юрчанка, І.І.Юкша (в.а.); камісар Юкша; нач. штаба Г.Т.Цяльноў (загінуў)
А.М.Крыўскага кастр. 1943—3.1.1944	Полацкі р-н Віцебскай вобл.; Латвія	Камандзір А.М.Крыўскі, камісар М.І.Панамароў, нач. штаба А.С.Меркуль
Лагойская «Бальшавік» люты — 30.6.1944	Лагойскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір Л.Л.Марозаў, камісар М.М.Андрэеў, нач. штаба В.М.Мягчылаў
Лельчыцкая вер. 1943—15.1.1944	Лельчыцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір К.М.Дамбоўскі, камісар Р.Л.Лін, нач. штаба П.Р.Ганчароў
Ленінская снеж. 1942—15.7.1944	Васілішкаўскі, Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Мастоўскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры Ф.М.Сінічкін, Б.А.Булат, Г.А.Шубін; камісар Р.В.Макараў; нач. штаба Булат, М.М.Пацалуеў, Шубін
Лепельская імя І.В.Сталіна 1.7.1943—29.6.1944	Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзіры У.Е.Лабанок, Дз.Ц.Караленка (загінуў), А.В.Ярмаш; камісары Ярмаш, У.Л.Качан; нач. штаба Караленка, М.Е.Атрашкевіч
Лёзненская май 1943—28.6.1944	Ільянскі р-н Вілейскай, Багушэўскі, Бешанковіцкі, Лепельскі, Лёзненскі, Сенненскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.	Камандзір П.І.Кірылаў; камісары А.Ц.Шчарбакоў, Ц.П.Шакінка, М.В.Комлеў (в.а.), К.М.Кірылаў (загінуў); нач. штаба І.Дз.Крупін
Лоеўская «За Радзіму» ліп. — 24.11.1943	Лоеўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір Р.І.Сінякоў, камісар С.А.Гардзееў, нач. штаба В.Н.Камандзін
Мазырская імя Аляксандра Неўскага 28.9.1943—8.1.1944	Ельскі, Мазырскі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл.	Камандзір А.Л.Жыльскі; камісары М.К.Ільінкоўскі, М.С.Кірушкін; нач. штаба М.А.Забораў
«Мсцівец» вер. — 26.11.1943	Рэчыцкі р-н Гомельскай вобл.	Камандзір І.Р.Баруноў, камісар Ш.А.Ягудкін, нач. штаба У.Р.Зімчук
«Народныя мсціўцы» імя В.Т.Варанянскага (да 1.6.1943 наз. «Дзядзькі Васі») вер. 1942—1.7.1944	Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры В.Т.Варанянскі (загінуў), В.В.Сямёнаў, Г.Ф.Пакроўскі; камісары Л.С.Лапін, М.Х.Краснёнкаў (в.а.), Сямёнаў, Ф.С.Кузняцоў, М.І.Перапечка; нач. штаба П.А.Сярогін, Дз.І.Копанеў, В.І.Яськоў
М.М.Нікіціна ліп. — ліст. 1942	Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Ушацкі р-н Віцебскай, Бягомльскі, Дзяржынскі, Рудзенскі, Уздзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір М.М.Нікіцін, камісар А.М.Гвоздзеў, нач. штаба Васільеў, Н.С.Панкратаў
«Няўлоўныя», спецбрыгада НКДБ СССР 1.3.1942—12.7.1944	Валожынскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Браслаўскі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Маладзечанскі, Міёрскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Дрысенскі, Лепельскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай, Мінскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры М.С.Пруднікаў, А.Р.Марозаў
«Перамога» снеж. 1943—13.7.1944	Дзятлаўскі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір П.І.Булак; камісары Р.Г.Іўліеў (загінуў), С.П.Смірноў; нач. штаба М.Н.Бурцаў, М.С.Крываў
Першамайская май 1943—10.7.1944	Гарадзішчанскі, Карэліцкі, Мірскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Н.Г.Кавалёў; камісары А.Л.Дзееў, М.І.Ільініч; нач. штаба Б.А.Мічурын, П.М.Пярсідскі
Пінская жн. 1943—30.3.1944	Жабчыцкі, Іванаўскі, Пінскі р-ны Пінскай вобл.; Любяшоўскі р-н Валынскай вобл. (Украіна)	Камандзір І.Г.Шубітыдзе, камісар А.З.Пратасеня, нач. штаба Г.А.Дораш
«Полымя» чэрв. 1943—2.7.1944	Пухавіцкі р-н Мінскай вобл.	Камандзір Я.Ф.Філіпскіх, камісар І.П.Шаршнёў, нач. штаба М.П.Тарыкаў
«Разгром» кастр. 1942—2.7.1944	Барысаўскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры П.Ц.Клявакін, М.Х.Балан; камісары С.І.Лашук, С.А.Собалеў, А.В.Зямскоў, І.В.Лакціёнаў; нач. штаба К.С.Сасункевіч, А.Ц.Кароткі, В.В.Дручкоў
Расонская імя І.В.Сталіна жн. 1942—3.11.1943	Асвейскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.; Ідрыцкі, Невельскі р-ны Калінінскай вобл. (Расія)	Камандзір Р.А.Ахоцін; камісары В.Я.Лапенка (загінуў), Я.П.Васілевіч; нач. штаба П.Я.Рубіс, Г.П.Мезенцаў, Л.Ф.Рабінін
Рэчыцкая імя К.Я.Варашылава чэрв. — 17.11.1943	Рэчыцкі р-н Гомельскай, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір М.П.Аніпка, камісар В.П.Палавінка
«Савецкая Беларусь»	Давыд-Гарадоцкі, Столінскі р-ны Пінскай вобл.	Камандзіры П.П.Тамілаў, І.А.Сматроў; камісар Сматроў; нач. штаба Ю.М.Героеў, І.С.Каяфюк
«Савецкая Беларусь» жн. 1943—17.7.1944	Бярозаўскі, Гайнаўскі, Камянецкі, Косаўскі, Поразаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі р-н Пінскай абл.	Камандзір М.У.Бабкоў, камісар П.І.Масалоў, нач. штаба Р.К.Дарафееў
Сенненская кастр. 1942—26.6.1944	Лепельскі, Сенненскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір В.С.Лявонаў; камісары П.В.Сырцоў, М.Ц.Любімцаў; нач штаба В.Дз.Сыценка, І.К.Пашчанка, Я.З.Шарахоўскі
«Смерць фашызму» ліп. 1943—2.7.1944	Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір В.Ф.Таруноў, камісар І.П.Дзядзюля, нач. штаба А.А.Кіслякоў
«Спартак» ліп. 1943—4.7.1944	Відзскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір А.М.Панамароў; камісар М.К.Ігнацьеў, нач. штаба І.Н.Крысаў, Ф.А.Салаўёў
«Стары» жн. 1942 — май 1943	Барысаўскі р-н Мінскай вобл.	Камандзіры В.С.Пыжыкаў, І.З.Рабышаў (в.а.); камісары Б.Р.Бывалы, Я.Я.Ліхтэр; нач. штаба Рабышаў (в.а.), М.А.Курачкін (в.а.), Я.У.Чумакоў
«У імя Радзімы» кастр. 1943—1.8.1944	Бельскі, Бранскі, Лапскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Гайнаўскі р-н Брэсцкай абл.	Камандзір М.Р.Янкоўскі, камісар М.І.Чуркін, нач. штаба У.П.Трыгубаў
«Уперад» ліст. 1942—6.7.1944	Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры Б.А.Булат, Ф.Г.Камароў (в.а.); камісар М.В.Пронькін; нач. штаба М.У.Сабіла
«Уперад», спецбрыгада НКДБ СССР 21.4.1942—1.10.1943	Добрушскі, Кармянскі, Рагачоўскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл.; Арлоўская вобл.	Камандзіры П.Р.Шамякін, П.Г.Малюгін; камісар Малюгін; нач. штаба М.А.Шульгін
Чашніцкая «Дубава» 28.2.1942—28.6.1944	Бешанковіцкі, Лепельскі, Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Бягомльскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.	Камандзір Ф.Ф.Дуброўскі; камісары У.Е.Лабанок, М.В.Старынскі, С.Я.Барадаўкін; нач. штаба Барадаўкін, П.К.Шарко
«Чырвоны сцяг» жн. 1943—30.6.1944	Асіповіцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Пухавіцкі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір І.З.Кузняцоў, камісар В.П.Каралёў, нач. штаба К.І.Івашкевіч
«Чэкіст» май 1942 — жн. 1943	Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл./td>	Камандзір Г.А.Кірпіч; камісары Ф.М.Сядлецкі, Ф.І.Букштынаў; нач. штаба І.Дз.Буланаў, Р.М.Севасцьянаў/td>
«Штурмавая» снеж. 1942—2.7.1944	Заслаўскі, Лагойскі, Мінскі, Радашковіцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры Б.М.Лунін, І.Л.Фогель (в.а.), І.А.Гламаздзін (в.а.); камісар І.М.Фёдараў; нач. штаба Фогель, А.Ф.Кандыбкін

**Асобнадзейныя партызанскія атрады на Беларусі**
Назва, дата дзейнасці	Раёны дзейнасці	Кіраўнікі: камандзір, камісар, нач. штаба
1	2	3
1-ы сак. 1942—29.6.1944	Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры Г.А.Кірпіч, Р.С.Іваноў; камісары П.І.Счаслаўскі (загінуў), М.М.Данілаў; нач. штаба А.І.Шамарын, Дз.Ф.Папоў
2-і вер. 1942—29.9.1943	Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры Ф.І.Чабыкін, Я.П.Кірылаў; камісары Кірылаў, С.З.Праскурын
2-і Хоцімскі кастр. 1941—1.10.1943	Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры Л.У.Казакоў (загінуў), Б.М.Уткін; камісар А.Г.Макагонаў
3-і вер. 1942—2.10.1943	Чачэрскі р-н Гомельскай, Горацкі, Дрыбінскі, Крычаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір І.В.Кананыхін, камісар Я.І.Мартыненка, нач. штаба І.І.Ценішчаў
5-ы чэрв. 1942—29.6.1944	Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір А.Ф.Сімдзянкін; камісары І.Я.Кунгурцаў, С.М.Елькановіч (загінуў), Ф.І.Букштынаў, С.А.Крэнеў, С.П.Саўчанка; нач. штаба Д.Я.Пракапец
8-ы май 1942—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры Дз.А.Кулікаў, І.Г.Ільін, М.А.Сакалоў; камісары К.І.Мацеж, Ц.М.Кавецкі, М.Ф.Навоеў (загінуў), Ф.С.Старавойтаў; нач. штаба Мацеж, А.М.Пратасевіч
10-ы крас. 1942—29.6.1944	Аршанскі, Лепельскі. Талачынскі р-ны Віцебскай. Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры І.Дз.Буланаў, А.С.Дзянісаў, П.І.Маркаў (загінуў), М.С.Дзякаў, І.М.Крымцаў (загінуў), А.А.Белабрагін; камісары Д.Я.Пракапец, Ф.А.Грышанаў; нач. штаба С.М.Красоўскі, М.А.Праказаў
11-ы чэрв. 1942—30.6.1944	Магілёўская і Смаленская вобл.	Камандзір С.Д.Іваноў; камісары І.М.Шалаеў, АЛ.Палякоў; нач. штаба У.М.Курышаў, І.Е.Сасноўскі
12-ы чэрв. 1943—30.6.1944	Магілёўская і Смаленская вобл.	Камандзіры І.А.Макарэнка, М.В.Зайцаў, Я.Л.Дулькін; камісары А.І.Палякоў, В.М.Герасімаў, І.Я.Абаротаў; нач. штаба Гулідаў, В.С.Пуставойт
13-ы 12.8.1942—29.6.1944	Віцебская, Магілёўская, Смаленская вобл.	Камандзіры Дз.К.Рыбакоў, К.І.Новікаў; камісары Новікаў, І.А.Яцына, А.Я.Драздоў, І.М.Рэкрут; нач. штаба С.З.Кандрацьеў, А.Т.Ланцаў
15-ы жн. — 2.10.1943	Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір І.Н.Валчкоў, камісар Я.А.Касмачоў, нач. штаба А.А.Афанасьеў
19-ы жн. — снеж. 1943	Быхаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Ц.Я.Сакалоўскі, камісар В.В.Уласаў, нач. штаба А.І.Катулько
20-ы май 1942—29.6.1944	Аршанскі, Лепельскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры Б.М.Клюшнікаў (загінуў), С.М.Якімаў; камісары М.І.Масюраў (загінуў), Ф.Ц.Сіялка, Г.І.Ігнаценка; нач. штаба А.І.Мацюшэўскі
24-ы май 1942—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры Г.С.Міснік, В.У.Кадышаў, П.В.Зямкоў; камісары Ф.С.Старавойтаў, М.С.Садоф’еў (загінуў), М.К.Сушкоў, Ц.М.Лупека, І.А.Прыстромаў, К.Ф.Канавалаў; нач. штаба Лупека, А.М.Гарбуноў
25-ы снеж. 1942—28.6.1944	Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры А.І.Сафронаў, У.Г.Семянішын; камісары А.М.Латышаў, В.П.Корабаў, П.М.Сідарэнка; нач. штаба А.Дз.Красноў, П.А.Кушнер
25-ы крас. 1943—29.6.1944	Шклоўскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір І.А.Якушка; камісары М.Ф.Левін, М П.Пічугін; нач. штаба Я.Я.Макееў, Я.Ц.Цімашэнка
28-ы жн. 1942—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры А.А.Цярноўскі, І.П.Аляксандраў (загінуў), А.А.Інякін, камісары Ф.С.Старавойтаў, Дз.А.Кулікаў; нач. штаба А.М.Якаўлеў, П.В.Зямкоў, В.У.Кадышаў
30-ы май 1942—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры М.У.Дудкевіч, А.І.Машчыцкі; камісары М.К.Сушкоў, А.А.Гурскі; нач. штаба Г.М.Каўрыга, Дудкевіч, М.М.Травін, Р.А.Стрыжэўскі, Дз.П.Поснікаў
31-ы кастр. 1943—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір Г.А.Назараў; камісар І.Ц.Маляўка; нач. штаба Р.Я.Карпышэнка, С.Г.Качаноўскі
35-ы кастр. 1943—8.2.1944	Бялыніцкі, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Г.Р.Ленчыкаў, камісар І.І.Лагімахаў
41-ы чэрв. 1942—1.10.1943	Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры С.М.Карзюкоў, В.Н.Калпаносаў (в.а); камісары А.І.Ушаў, М.Ц.Кузняцоў, П.М.Марчанка; нач. штаба Б.А.Бурцаў, Г.А.Тычынскі
42-і чэрв. 1942—1.10.1943	Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры М.М.Нікіцін, Г.А.Каралёў; камісар В.Я.Гапееў; нач. штаба І.М.Гаўрылаў
43-і сак. — 1.10.1943	Прапойскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры М.П.Хаблоў, М.В.Навуменка; камісар С.Ф.Саўчанка: нач. штаба М.В.Кліменка, Ф.С.Скальзаеў
44-ы вер. 1942—1.10.1943	Касцюковіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір В.І.Сырамятнікаў; камісар М.Р.Папоў; нач. штаба М.Літвінаў, М.І.Кузняцоў
45-ы «За Радзіму» ліст. 1942—30.9.1943	Клімавіцкі, Краснапольскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір У.І.Маркаў; камісары І.С.Салдаценка, Ф.Ф.Сігаеў; нач. штаба Б.П.Нігіевіч, А.Ф.Канонік
47-ы «Перамога» ліп. 1942—1.10.1943	Чачэрскі р-н Гомельскай, Краснапольскі р-н Магілёўскай абл.	Камандзіры М.Ц.Перапечкін, Ф.П.Ліпкін, камісары В.К.Арлоўскі, Х.Калімулін; нач. штаба А.У.Гаркавенка, А.М.Лосеў
48-ы Крычаўскі чэрв. — 25.11.1943	Быхаўскі, Крычаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір А.Л.Гаўрыленка, камісар С.С.Давыдзенка, нач. штаба Дз.Я.Грыгор’еў
48-ы Прапойскі май — 7.12.1943	Журавіцкі р-н Гомельскай, Крычаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір В.Л.Шырко, нач. штаба В.Г.Ясючэня
60-ы імя Ф.М.Сядлецкага вер. 1943—29.6.1944	Талачынскі р-н Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры Ф.М.Сядлецкі (загінуў), С.А.Крэнеў; камісар П.І.Букштынаў; нач. штаба М.К.Хадорык (загінуў), І.І.Жамейка (загінуў), М.М.Травін
61-ы 22.5.1942 — ліп. 1943	Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Р.К.Паўлаў; камісары Ф.Ц.Кальчук, А.А.Хачатран, П.Я.Гаро; нач. штаба Г.А.Цывін, В.П.Белабародаў
64-ы жн. 1941 — студз. 1942	Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Смалявіцкі р-н Мінскай абл.	Камандзір М.А.Радзін, камісар Баранаў, нач. штаба Вараб’ёў
85-ы 30.6. — вер. 1941	Бярэзінскі, Мсціслаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Заслаўскі р-н Мінскай абл.	Камандзір Б.Малышаў, нач. штаба С.Ф.Харцый
100-ы чэрв. 1942—27.6.1944	Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры Ф.С.Міхайлаў, А.В.Казлоўскі (в.а.); камісары І.І.Дамброўскі, А.І.Бычкоў; нач. штаба Казлоўскі, Р.М.Драгун (в.а.)
106-ы май 1943—9.7.1944	Навагрудскі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі р-н Мінскай абл.
108-ы імя Р.І.Катоўскага сак. — 23.11.1943	Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі р-ны Гомельскай вобл.	Камандзір М.А.Трусноў; камісары С.П.Каспрук, Ф.В.Сполахаў; нач. штаба Р.І.Караткоў
110-ы вер. — 13.12.1941	Клімавіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір В.А.Хлебцаў
112-ы Горацкі вер. 1943—26.6.1944	Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір В.Д.Шароў; камісары У.З.Бурлаеў, П.С.Равякаў (загінуў); нач. штаба С.Ц.Кучмій
113-ы май — 31.10.1942	Быценскі р-н Баранавіцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай, Целяханскі р-н Пінскай абл.	Камандзіры І.Кулікоў (загінуў), А.Шмакаў, І.С.Качамараў; камісары Шмакаў, Ф.Ф.Светкін
113-ы кастр. 1942 — чэрв. 1943	Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзір М.Р.Арцёменка, камісары Г.І.Качарын, нач. штаба І.М.Церашэнкаў.
113-ы сак. 1941 — студз. 1944	Быхаўскі, Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір К.М.Белавусаў; камісары З.П.Гапонаў, К.Ф.Канавалаў; нач. штаба В.Ц.Някрасаў, Д.І.Фядотаў, І.Ф.Хазаў
115-ы вер. 1942—28.6.1944	Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры А.П.Доўгі, І.Ф.Рудаў, І.Я.Вайтусёнак; камісары П.М.Вікторчык, А.Я.Шчыслёнак; нач. штаба Дз.П.Скрыпка
120-ы Бялыніцкі ліп. 1942 — жн. 1943	Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. (Расія)	Камандзіры Г.М.Архіпец, К.А.Баранаў; камісары І.П.Сакалоўскі, М.М.Барысёнак; нач. штаба Баранаў, В.Я.Буры
124-ы Касцюковіцкі жн. 1941—28.9.1943	Касцюковіцкі р-н Магілёўскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія)	Камандзір М.А.Нарчук; камісары С.П.Казлоў (загінуў), П.Я.Чарнагузаў; нач. штаба К.Я.Баброў
130-ы «Помста» ліп. 1942 — кастр. 1943	Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры В.В.Беражной, В.В.Лазараў; камісары С.Ц.Крыварот, М.С.Фралоў, П.А.Рыняк; нач. штаба Фралоў
200-ы снеж. 1943—12.7.1944	Ганцавіцкі, Лунінецкі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл.	Камандзір В.П.Дрожнікаў, камісар П.Я.Гаро, нач. штаба М.В.Белакураў
210-ы імя І.В.Сталіна 29.3.1942—2.7.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры М.П.Каралёў, С.С.Сумчанка (в.а.), В.В.Глотаў, Дз.Б.Шрэйн; камісары А.В.Шыянок, Глотаў, Р.Х.Голант; нач. штаба Сумчанка, А.І.Лукашэнка (загінуў), Глотаў, П.А.Маркоўскі, М.М.Барадулін (в.а.)
211-ы імя К.К.Ракасоўскага студз. 1943—30.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры Р.Н.Баразна, Р.Я.Чарапко (в.а); камісары Чарапко, А.В.Шыянок; нач. штаба І.І.Патапейка
212-ы імя С.С.Сумчанкі студз. 1943—28.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры В.М.Семкін, І.Б.Гнядзько, П.А.Маркоўскі; камісар Р.Ф.Сатоўскі; нач. штаба С.П.Ляшковіч, Маркоўскі, М.М.Барадулін
213-ы «За Савецкую Беларусь» студз. 1943—30.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны	Камандзіры У.М.Волкаў, Ф.К.Шычко; камісары Ф.У.Карунчыкаў, Э.Ф.Паўлюць; нач. штаба В.Е.Мельнікаў, Волкаў
214-ы імя М.І.Калініна ліп. 1943—1.7.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір Дз.А.Падгайны; камісар М.С.Пінчук; нач. штаба М.Р.Бакун, І.А.Раманчук
215-ы імя У.І.Леніна ліп. 1943—3.7.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір Р.В.Пыжоў, камісар М.В.Баранаў, нач. штаба М.К.Галоўчанка
216-ы імя П.К.Панамарэнкі жн. 1943—28.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір М.Ц.Свердлікаў; камісары С.М.Альхавец, Ф.М.Дубінчык; нач. штаба Дубінчык, В.В.Грыбкоў
225-ы 4.7.1943—24.2.1944	Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір М.Г.Кісялёў, камісар М.Р.Ермаліцкі, нач. штаба А.А.Шканурка
252-і крас. 1943—28.6.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзір І.М.Парываеў; камісары І.Ц.Зуевіч, П.М.Рэйдзер, А.К.Іванюк; нач. штаба В.І.Шаўчэнка (загінуў), Л.Ц.Казлоўскі
257-ы люты 1943—27.6.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры А.С.Язерскі, Я.А.Сяськоў; камісары В.У.Паўлаў, М.Ф.Кавалёў; нач. штаба М.К.Шавялёў
258-ы сак. 1943—28.6.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры У.М.Кароткі, А.Я.Галашчапаў; камісар А.К.Мальцаў; нач. штаба І.Л.Шыцікаў, М.Ц.Мядзведзеў, П.Дз.Лукашоў
259-ы сак. 1943—28.6.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры Ц.Т.Ціхаміраў, М.П.Андрыянаў; камісар Ціхаміраў
278-ы 9.6.1942—28.6.1944	Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры М.І.Кніга, В.М.Ананіч; камісары А.М.Латышаў, Я.І.Заяц, А.Ц.Курсакоў; нач. штаба П.А.Кушнер, І.Ф.Рудаў
309-ы імя С.М.Кірава студз. 1943—28.6.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір М.П.Самсонік, камісар С.П.Багроў, нач. штаба М.І.Крэўчык
340-ы сак. 1943—2.7.1944	Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры С.Ц.Крыварот, М.П.Каржавін; камісар А.Ц.Патупчык; нач. штаба І.М.Несцяровіч, В.Ф.Шык, У.Ц.Крыварот
345-ы май 1942—12.7.1944	Бярозаўскі р-н Брэсцкай, Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры С.А.Яроцкі, В.М.Буры; камісары К.А.Баранаў, В.М.Яроцкі; нач. штаба Ф.І.Казаноўскі, І.М.Казюкін
346-ы кастр. 1943—2.7.1944	Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры С.Ц.Крыварот, М.І.Крукаў; камісар Р.Р.Паддубскі; нач. штаба Крукаў, А.К.Сідаровіч
347-ы май — 12.7.1944	Бярозаўскі р-н Брэсцкай вобл.	Камандзір А.Дз.Арбузаў, камісар А.Я.Царычаў, нач. штаба П.Х.Пімоненка
435-ы ліп. 1943—24.2.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір У.С.Дзянісаў; камісары І.С.Зычкоў, К.Н.Шыбанаў; нач. штаба М.Я.Белаглазаў
538-ы сак. 1943—27.6.1944	Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір В.П.Швяцоў, камісар П.П.Анікін, нач. штаба П.Дз.Каранкевіч
540-ы вер. 1943—27.6.1944	Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір І.І.Дамброўскі, камісар Дз.І.Бычкоў, нач. штаба М.Ц.Суслаў
550-ы жн. 1943—18.7.1944	Крынкаўскі р-н Беластоцкай, Бярозаўскі р-н Брэсцкай, Целяханскі р-н Пінскай абл.	Камандзір Р.А.Дзякаў; камісары Ц.В.Ясючэня (загінуў), П.А.Сяўко; нач. штаба А.А.Смірноў
620-ы імя В.І.Чапаева снеж. 1941—4.7.1944	Клецкі р-н Баранавіцкай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзіры В.М.Сырцоў (загінуў), М.С.Міхалап (загінуў), А.А.Хачатран; камісары М.І.Александровіч, М.Ф.Мірановіч (в.а.), Г.А.Храмовіч, П.А.Рыняк, Хачатран, М.Г.Буракоўскі; нач. штаба Ф.С.Тарасевіч, І.П.Міхалап, Ф.К.Сцерлеў
720-ы кастр. 1942—1.10.1943	Касцюковіцкі, Клічаўскі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры Ф.С.Тарасевіч, Г.А.Храмовіч, П.У.Жмуроўскі; камісары Храмовіч, М.П.Фёдараў; нач. штаба Фёдараў, А.М.Віктарэнка, В.П.Тапілін
721-ы май — 1.10.1943	Чэрыкаўскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір А.М.Гарбаты, камісар А.В.Львоў, нач. штаба В.С.Сільчанка
760-ы імя М.Беразоўскага люты 1942 — вер. 1943	Бялыніцкі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзіры М.Беразоўскі (загінуў), Г.М.Колбнеў, Р.І.Перасценка; камісар В.М.Міхайлаў; нач. штаба І.Я.Лантухоў, М.А.Баранаў, К.І.Ражаў
820-ы ліп. 1943—24.2.1944	Быхаўскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзіры І.І.Вараб’ёў, камісар В.Ц.Гадунцаў, нач. штаба А.М.Сядзяеў
830-ы жн. 1943—24.2.1944	Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір А.Х.Бархозаў, камісар І.Д.Стральцоў, нач. штаба С.А.Савіл
Агітацыйны імя А.М.Горкага студз. — 4.7.1944	Вілейская вобл.	Камандзіры У.І.Ціханаў, Ф.Р.Ягадзінскі; камісар А.С.Нікалаеў; нач. штаба Ягадзінскі, М.Г.Гняздзілаў
«Алеся» чэрв. — 29.9.1942	Клімавіцкі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір А.Л.Кастроўскі (загінуў), камісар І.М.Пяроўскі
«Алімп», спецатрад НКДБ БССР 11.2.1943—13.2.1945	Віцебская, Гомельская, Магілёўская вобл.; Украіна, Польшча, Чэхаславакія	Камандзір В.А.Карасёў
П.А.Алыбіна сак. — 5.7.1944	Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір П.А.Алыбін; камісар Л.А.Устабашыдзе; нач. штаба П.Дз.Максімаў, А.Н.Рыжкоў
Ананава жн. 1941	Клімавіцкі, Крычаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Ананаў (загінуў), камісар Кузьмін
«Анатоля» жн. 1941—22.2.1942	Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір А.Грышын (загінуў)
«Артур», спецатрад НКДБ СССР лета 1943—2.7.1944	Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай вобл., Мінск і Мінскі р-н	Камандзіры І.Ф.Залатар, Ф.Ф.Азміцель, Б.Л.Галушкін
Асташонка сак. — крас. 1942	Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Асташонак, камісар П.Бінуш (загінуў)
Багушэўскі жн. 1941 — люты 1942	Багушэўскі р-н Віцебскай вобл.; Смаленская вобл. (Расія)	Камандзіры А.К.Стэльмах, П.С.Гапонцаў; камісар У.Л.Агейчык
«Баец» ліп. 1943—27.6.1944	Ільянскі р-н Вілейскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл.	Камандзір Д.К.Бацяноўскі; камісар В.І.Верабей; нач. штаба М.М.Івакін, М.В.Смолін, М.Ф.Зорын
«Бальшавік» чэрв. 1942—26.9.1943	Хоцімскі р-н Магілёўскай вобл.; Клятнянскі, Мглінскі р-ны Арлоўскай вобл. (Расія)	Камандзіры П.С.Антоненка (загінуў), М.М.Аўчыннікаў; камісары Аўчыннікаў, С.Д.Сянцюраў (загінуў), Дз.І.Іваноў; нач. штаба В.К.Новікаў, А.Д.Ахрэмчык
«Баявы», спецатрад НКДБ БССР кастр. 1941—20.7.1944	Ашмянскі, Докшыцкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай абл.	Камандзіры А.С.Гарачаў, В.Л.Няклюдаў
«Баявы» імя Дунаева кастр. 1942—11.7.1944	Васілішкаўскі, Дзятлаўскі р-ны Баранавіцкай, Скідзельскі р-н Беластоцкай, Дзяржынскі, Капыльскі, Уздзенскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзіры Б.В.Жаўрыд (загінуў); Я.П.Грыцаневіч; камісар П.А.Жылко; нач. штаба Грыцаневіч, В.М.Ёлкін, С.Ф.Крыжаноўскі, А.П.Цыбульскі, Дз.Р.Зайцаў, П.А.Рудзін.
І.Ф.Бяляева ліп. — канец 1941	Багушэўскі р-н Віцебскай вобл.	Камандзір І.Ф.Бяляеў
«Валянціна Маёрава» ліп. — 29.9.1942	Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір П.І.Шмонін, камісар Я.Д.Траянаў
Васілевіцкі жн. — канец вер. 1941	Васілевіцкі р-н Палескай вобл.	Камандзіры А.А.Казлоў, А.З.Духанін; камісар У.К.Філончык
А.Я.Васілеўскага чэрв. — 29.6.1941	Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Крупскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір А.Я.Васілеўскі (загінуў)
«Васільева» ліп. — кастр. 1941	Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір С.В.Юрын
«Вест», спецатрад НКДБ СССР май 1943—14.7.1944	Ваўкавыскі, Гродзенскі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі і інш. р-ны Брэсцкай абл.	Камандзіры А.Т.Міронаў, Л.А.Агабекаў
Ганцавіцкі ліп. — жн 1941	Ганцавіцкі р-н Пінскай вобл.	Камандзір Чуміла
Гарушкіна ліп. 1941 — вясна 1942	Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Гарушкін (загінуў)
«Гвардыя», спецатрад НКУС БССР 15.3—14.7.1944	Баранавіцкая, Брэсцкая, Вілейская вобл.	Камандзір У.М.Воранаў
Глускі ліп. — восень 1941	Глускі р-н Палескай вобл.	Камандзір М.С.Марціновіч, камісар А.М.Канаваленка
«Гром», спецатрад НКДБ СССР 20.5.1943—2.7.1944	Мінская вобл.	Камандзір Ф.Ф.Азміцель
«Громава» крас. — снеж. 1942	Карэліцкі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір У.Угрумаў (загінуў)
І.С.Губіна жн. 1941—3.7.1944	Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Акцябрскі, Капаткевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл.	Камандзіры І.С.Губін (загінуў), Ц.Ц.Ульяшоў, А.Р.Волкаў; камісары У.М.Кавалёў (загінуў), І.Н.Кулей, І.М.Жукаў; нач. штаба А.С.Селіванаў, С.Д.Цемпякоўскі, Р.І.Валошын (в.а.)
Давыд-Гарадоцкі ліп. — вер. 1941	Тураўскі р-н Палескай, Давыд-Гарадоцкі р-н Пінскай абл.	Камандзір М.А.Скорабагацька, камісар М.К.Даўгулевіч
«Дапамога», спецатрад НКДБ СССР 11.6.1943—2.7.1944	Барысаўскі, Бягомльскі, Смалявіцкі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Б.Л.Галушкін
Я.М.Дзюрбы жн. 1941—21.1.1942	Гарадоцкі, Мехаўскі р-ны Віцебскай вобл.; Куньінскі, Невельскі р-ны Калінінскай, Ільінскі, Усвяцкі р-ны Смаленскай абл. (Расія)	Камандзір Я.М.Дзюрба, камісар І.В.Пратасаў (загінуў)
Добрушскі вясна 1942—1943	Добрушскі, Кармянскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія)	Камандзіры М.М.Ігнатовіч, Ф.І.Краўчанка
«Другія», спецатрад НКДБ БССР 30.4.1942 — ліст. 1943	Кармянскі, Рагачоўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бялыніцкі, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл.	Камандзіры П.П.Качуеўскі (загінуў), М.В.Зябніцкі
П.А.Дудаля снеж. 1943 — ліп. 1944	Бабруйскі р-н Магілёўскай, Старобінскі р-н Мінскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір П.А.Дудаль
Ц.Я.Ермаковіча жн. — кастр. 1941	Чашніцкі р-н Віцебскай вобл.	Камандзір Ц.Я.Ермаковіч
М.І.Жукоўскага ліп. — ліст. 1941	Чырвонаслабодскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір М.І.Жукоўскі (загінуў)
Д.А.Журбы жн. — вер. 1941	Мсціслаўскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір Д.А.Журба, камісар Мяснікоў
«За Радзіму» май — 28.7.1944	Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір П.І.Бародкін, камісар Дз.М.Маркаў, нач. штаба Г.Я.Бадокія
«За Радзіму» май 1943—31.1.1944	Тураўскі р-н Палескай вобл.	Камандзір В.І.Прасолаў, камісар П.І.Тарасюк, нач. штаба І.М.Дваракоўскі
Іванаўскі ліп. — кастр. 1941	Іванаўскі р-н Пінскай вобл.	Камандзір Ражноў, камісар Міроненка
Іванова Я.Р.—Нароенкі жн. — кастр. 1941	Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір Іваноў, камісар Я.Р.Нароенка
Імя Багдана Хмяльніцкага кастр. 1943—17.7.1944	Бельскі, Бранскі, Цехановецкі р-ны Беластоцкай вобл.	Камандзір М.У.Пальчэўскі, камісар К.А.Кульціясаў. нач. штаба В.Р.Казлякоўскі
Імя С.М.Будзённага кастр. 1941—1.8.1944	Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры А.Р.Жураўлёў, К.Е.Мерзлякоў; камісары П.Р.Кавалёў, І.Я.Адаменка, П.К.Каламейцаў; нач. штаба Мерзлякоў, Г.В.Шацкоў
Імя С.М.Будзённага жн. 1943—22.8.1944	Слонімскі р-н Баранавіцкай, Снядоўскі р-н Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай абл.	Камандзіры М.М.Ізюмскі, А.Л.Куніцын, А.Ф.Барычаў; камісары І.Е.Сідаровіч, Ф.Л.Крайнік (в.а.), А.Е.Сарнычаў; нач. штаба Барычаў, А.У.Астрэйка
Імя П.Л.Валькова 3.10.1943—12.7.1944	Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір М.І.Чацверыкоў, камісар В.П.Асташонак, нач. штаба К.А.Шлыкоўскі
Імя К.Я.Варашылава май —22.9.1943	Камарынскі р-н Палескай вобл.	Камандзір С.І.Філіпенка, камісар І.А.Шэйн, нач. штаба А.А.Петрусевіч
Імя К.Я.Варашылава май — ліст. 1942	Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір І.С.Зайкоў, камісар Х.Муштарыеў
Імя К.Я.Варашылава крас. — жн. 1942	Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл.; Ратнаўскі, Шацкі р-ны Валынскай вобл. (Украіна)	Камандзір Б.М.Міхайлоўскі; камісар С.А.Шкаварада; нач. штаба М.І.Варановіч, М.В.Глазінаў
Імя Ф.Э.Дзяржынскага («Хадакі»), спецатрад НКУС СССР 31.3.1942—12.7.1944	Брэсцкая, Гомельская, Палеская вобл.; Валынская, Жытомірская, Сумская, Чарнігаўская вобл. (Украіна)	Камандзір Я.І.Міркоўскі
Імя Ф.Э.Дзяржынскага ліст. 1943—12.7.1944	Ломжынскі р-н Беластоцкай, Поразаўскі р-н Брэсцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай, Целяханскі р-н Пінскай абл.	Камандзіры І.А.Шушкоў, Г.С.Міснік; камісар Я.У.Нартыш-Блук; нач. штаба І.І.Манін, Шушкоў
Імя А.А.Жданава кастр. 1943—4.7.1944	Нясвіжскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір А.С.Самойленка, камісар Ф.А.Усошын (загінуў), нач. штаба А.К.Федзіёў
Імя Г.К.Жукава жн. 1943—19.7.1944	Аўгустоўскі р-н Беластоцкай вобл.	Камандзіры С.І.Талмачоў, П.Я.Пясоцкі; камісар М.З.Рагазінскі; нач штаба І.М.Когут
Імя М.І.Калініна сак. 1943—29.6.1944	Дзяржынскі, Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзіры Л.І.Сарока, А.М.Алейнік; камісар П.А.Сачок; нач. штаба А.Ф.Дубінін, І.Ф.Мілюцін
Імя М.І.Калініна сак. — 14.7.1944	Казлоўшчынскі, Мастоўскі р-ны Баранавіцкай, Ваўкавыскі р-н Беластоцкай абл.	Камандзір Л.І.Сарока (загінуў), камісар А.Д.Ламаноўскі, нач. штаба В.М.Пак
Імя М.І.Калініна ліп. 1943—16.7.1944	Слонімскі р-н Баранавіцкай, Ваўкавыскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Ружанскі р-н Брэсцкай абл.	Камандзіры С.І.Сцяпанаў, С.Ф.Крыжаноўскі; камісары Р.С.Лук’янаў, І.Е.Сідаровіч, Е.Л.Петухоў; нач. штаба Б.С.Кірычэнка
Імя М.І.Калініна кастр. 1943—2.7.1944	Смалявіцкі р-н Мінскай вобл.	Камандзір І.В.Луферчык; камісар М.Р.Карпіновіч; нач. штаба І.В.Шымановіч, І.В.Буйко
Імя М.І.Калініна май —7.7.1944	Навагрудскі р-н Баранавіцкай вобл.	Камісар І.В.Шаметавец, нач. штаба Л.А.Мольбін
Імя Р.І.Катоўскага (1-га складу) крас. 1943—31.3.1944	Антопальскі, Бярозаўскі, Дзівінскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры Ф.К.Ляпічаў, А.В.Ляшчоў; камісары Ляшчоў, А.І.Марозаў; нач. штаба І.С.Хаменка
Імя Р.І.Катоўскага (2-га складу) май — ліп. 1944	Антопальскі, Дзівінскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір І.І.Пазнякоў, камісар К.М.Касымаў, нач. штаба А.Ф.Бураў
Імя Р.І.Катоўскага жн. 1942—24.11.1943	Брагінскі, Камарынскі, Хойніцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры С.І.Філіпенка, А.Я.Міхневіч; камісары Ф.І.Філіпенка (загінуў), П.Р.Зяновіч; нач. штаба Міхневіч, Ц.А.Крываносаў. І.Н.Мельнікаў
Імя Р.І.Катоўскага зіма 1941 — вер. 1942	Жлобінскі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі р-н Магілёўскай абл.	Камандзір Каленчанка; нач. штаба Рвачоў
Імя Р.І.Катоўскага ліст. 1943—28.6.1944	Ільянскі, Маладзечанскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір М.С.Рудэнка; камісар Ю.А.Дзамашвілі; нач. штаба У.І.Паушкін, А.І.Марычаў
Імя С.М.Кірава чэрв. 1943—12.7.1944	Антопальскі р-н Брэсцкай вобл.	Камандзіры П.Н.Паплаўскі (загінуў), С.Ц.Шыш; камісар Р.Я.Рэва; нач. штаба Шыш, Р.Д.Алендар
Імя С.М.Кірава чэрв. 1942 — ліп. 1943	Лунінецкі р-н Пінскай вобл.	Камандзір А.П.Савіцкі, камісар Ф.І.Лісовіч, нач. штаба А.А.Машыц
Імя С.М.Кірава жн. 1943 — ліп. 1944	Клецкі, Ляхавіцкі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір М.І.Сабаеў, нач. штаба М.П.Тараховіч
Імя С.М.Кірава май — 23.11.1943	Рэчыцкі р-н Гомельскай, Васілевіцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір В.Я.Шытман; камісары В.М.Палянічка, Ф.Дз.Трыфанаў; нач. штаба І.С.Фралоў
Імя М.І.Кутузава крас. 1943—5.7.1944	Івянецкі, Любчанскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзіры Р.П.Журэнка, І.Дз.Сёмін; камісар П.Ф.Харытонаў; нач. штаба П.М.Чатухін
Імя М.І.Кутузава ліст. 1943—11.7.1944	Высокаўскі, Кляшчэльскі, Косаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір В.Р.Машын, камісар Т.А.Шунько, нач. штаба Л.І.Паленаў
Імя П.К.Панамарэнкі жн. 1943—4.7.1944	Глыбоцкі, Дунілавіцкі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзіры М.І.Гачакоў, К.І.Мішын; камісар А.М.Мерсон; нач. штаба П.С.Вашчанка, М.А.Кузьменка, М.І.Паноў
Імя І.В.Сталіна студз. — вер. 1942	Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір Ф.П.Гарланаў, камісар П.І.Масалоў, нач. штаба Р.К.Дарафееў
Імя І.В.Сталіна чэрв. 1942—2.7.1944	Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір У.П.Адамовіч, камісар С.К.Доўнар, нач. штаба М.В.Шкутко
Імя І.В.Сталіна крас. — ліст. 1943	Браслаўскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай вобл.	Камандзір Г.С.Громаў (загінуў); камісары І.М.Драздоў (загінуў), Г.М.Папоў; нач. штаба М.А.Кузьменка
Імя А.В.Суворава вер. 1943—27.6.1944	Барысаўскі р-н Мінскай вобл.	Камандзіры П.Р.Півавараў, А.М.Аліеў; камісар П.У.Лаўрыновіч; нач. штаба Л.У.Афонін
Імя А.В.Суворава сак. — 20.11.1943	Хойніцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір К.Т.Сацура, камісар М.Ф.Снягір, нач. штаба А.В.Ломаў
Імя Э.Тэльмана кастр. 1941 — ліп. 1942	Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір М.І.Каваленка
Імя Э.Тэльмана кастр. 1941 — восень 1943	Бельскі р-н Беластоцкай, Гайнаўскі, Поразаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай абл.	Камандзіры В.Т.Канцандалаў (загінуў), І.І.Крылоў (загінуў), В.Кулікоў (загінуў)
Імя В.І.Чапаева студз. — вер. 1942	Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай абл.	Камандзір М.С.Фядотаў, камісар Я.Ф.Гусеў, нач. штаба Г.М.Мулаянаў
Імя В.І.Чапаева сак. —25.11.1943	Хойніцкі р-н Палескай вобл.	Камандзіры В.Р.Карась (загінуў), М.А.Жукаў; камісар Ф.Р.Рудчанка; нач. штаба Б.А.Арлоў
Імя В.П.Чкалава ліп. — ліст. 1941	Расонскі р-н Віцебскай вобл.; Невельскі р-н Калінінскай вобл. (Расія)	Камандзір С.Дз.Пенкін, камісар В.А.Паўтаў, нач. штаба І.І.Сяргунін
Імя І.І.Чуклая вер. 1943—8.7.1944	Ленінскі р-н Пінскай вобл.	Камандзір П.Р.Катовіч; камісар І.У.Доваль; нач. штаба Ф.Дз.Грынь, І.А.Очкусь
Імя М.А.Шчорса май 1942—27.4.1944	Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Дзівінскі, Косаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Старадарожскі р-н Мінскай, Ганцавіцкі, Драгічынскі, Ленінскі р-ны Пінскай абл.	Камандзіры П.В.Пранягін, М.П.Канавалаў, В.Ф.Гужэўскі; камісары Р.А.Дудко, П.Р.Кавалёў, А.С.Авецісян (в.а.), С.С.Жарыкаў, С.Я.Ягораў, Р.Я.Рэва, В.А.Несцярэнка; нач. штаба К.Е.Мерзлякоў, Гужэўскі, Дз.Я.Зуеў
П.Е.Казанакава май — 30.9.1942	Дрыбінскі, Мсціслаўскі р-ны Магілёўскай вобл.; Манастыршчынскі, Хіславіцкі р-ны Смаленскай вобл. (Расія)	Камандзір П.Е.Казанакаў, камісар М.Л.Язычэнка, нач. штаба А.В.Няфёдаў
С.І.Казлова сак. — 3.7.1942	Гайнаўскі, Кляшчэльскі, Шарашоўскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір С.І.Казлоў
Калінкавіцкі жн. — кастр. 1941	Калінкавіцкі р-н Палескай вобл.	Камандзіры І.С.Баброў (загінуў), Вергіенка; камісар Б.С.Катцэн
М.П.Канстанцінава ліп. 1941 — кастр. 1942	Грэскі, Любанскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі р-ны Палескай абл.	Камандзіры М.М.Лібянкоў, М.П.Канстанцінаў, П.М.Канавалаў, Д.А.Скляр; камісар У.І.Заяц
І.П.Каротчыкава вер. — ліст. 1942	Буда-Кашалёўскі р-н Гомельскай вобл.	Камандзір І.П.Каротчыкаў, нач. штаба М.К.Стош
Качышчанскі жн. — ліст. 1941	Ельскі р-н Палескай вобл.	Камандзір Ф.М.Руцкі, камісар А.С.Мішчанка
Кірылы Іванавіча май 1942	Гайнаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.
М.Дз.Кохава жн. — 2.11.1942	Дрыбінскі р-н Магілёўскай вобл.	Камандзір М.Дз.Кохаў
І.М.Кузіна студз. — 16.8.1942	Бягомльскі р-н Мінскай вобл.	Камандзір І.М.Кузін
Лельчыцкі ліп. — вер. 1941	Лельчыцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір П.Ц.Лішафаеў; камісар Я.Ш.Эрлах
Лунінецкі ліп. — вер. 1941	Старобінскі р-н Мінскай, Лунінецкі р-н Пінскай абл.	Камандзір У.І.Анісімаў (загінуў)
Мазырскі жн. — кастр. 1941	Мазырскі р-н Палескай вобл	Камандзір М.І.Макаранка, камісар П.І.Счаслаўскі
«Макара» ліп. — жн 1941	Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір палк. «Макар» (прозвішча не ўстаноўлена)
Махнавіцкі жн. — кастр. 1941	Ельскі р-н Палескай вобл.	Камандзір Я.Ф.Ганчарэнка, камісар Я.Д.Перлаў
«Меч» чэрв. — кастр. 1942	Віцебская вобл.	Камандзір К.А.Сінякоў, камісар Е.Я.Стрыжакоў, нач. штаба В.М.Бутрамееў
«Мсцівец» ліст. 1942—3.7.1944	Маладзечанскі р-н Вілейскай, Барысаўскі, Дзяржынскі, Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры К.В.Сідзякін, М.М.Дзягілеў; камісары Дзягілеў, М.С.Абрамаў; нач. штаба Ф.Г.Шыхаўцоў, Абрамаў, В.В.Мусорын
«Мясцовыя», спецатрад НКДБ СССР 20.3.1942—2.7.1944	Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Лагойскі, Мінскі, Рудзенскі, Слуцкі, Смалявіцкі, Уздзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл.	Камандзір С.А.Ваўпшасаў
«Наватары», спецатрад НКДБ БССР 12.9.1943—12.7.1944	Баранавіцкая, Гродзенская вобл.	Камандзір У.М.Літвінскі
Нараўлянскі жн. — ліст. 1941	Нараўлянскі р-н Палескай вобл.	Камандзір Іўчанка, камісар Г.Р.Чарняўскі
«Паддубнага» вер. 1941	Поразаўскі р-н Брэсцкай вобл.	Камандзір В.В.Янушка
В.Папова восень 1941—15.4.1942	Барысаўскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір В.Папоў
Парыцкі імя С.М.Кірава крас. — 18.11.1943	Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзір М.М.Какоўка, камісар К.А.Дудко, нач. штаба П.У.Пішчык
«Першыя», спецатрад НКДБ БССР, да 15.5.1942 назва «Смерць фашызму» 26.9.1941—6.9.1942	Гарадоцкі р-н Віцебскай вобл.; Невельскі і сумежныя з ім раёны Калінінскай вобл. (Расія)	Камандзіры Х.Д.Кусаў (загінуў), Я.І.Шпілявы
Петрыкаўскі ліп. — кастр. 1941	Петрыкаўскі р-н Палескай вобл.	Камандзір В.І.Гардзіенка, камісар С.І.Сакалоўскі, нач. штаба Яворскі
А.С.Пятрова жн. — 7.10.1943	Лёзненскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл.	Камандзір А.С.Пятроў, камісар М.П.Сенакосаў (загінуў), нач. штаба Г.І.Шадрын
А.Ф.Сарафанава ліст. 1942—3.7.1944	Акцябрскі, Васілевіцкі, Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзіры А.Ф.Сарафанаў, Дз.Я.Карнілаў (в.а.), В.М.Васільеў; камісары А.І.Рудэнка, К.У.Шарыкалаў; нач. штаба М.В.Бушуеў, Шарыкалаў, Карнілаў
А. Свентаржыцкага ліп. — снеж. 1942	Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай, Заслаўскі р-н Мінскай абл.	Камандзір А.Свентаржыцкі
Свяцілавіцкі люты — вер. 1942	Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія)	Камандзір І.М.Філіпаў, камісар В.А.Абушэнка, нач. штаба Дз.М.Загорскі
Дз.І.Семянцова май — снеж. 1942	Карэліцкі, Мірскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл.	Камандзір Дз.І.Семянцоў (загінуў)
Скараднянскі жн. 1941 — люты 1942	Ельскі р-н Палескай вобл.	Камандзір П.М.Рагозенка (загінуў), камісар В.М.Цык
«Слаўны», спецатрад НКДБ БССР 12.2.1942—7.7.1944	Баранавіцкая, Гомельская, Магілёўская, Мінская вобл.; Арлоўская, Смаленская вобл. (Расія)	Камандзіры А.П.Шастакоў (загінуў), К.А.Мадэй
Слуцкі ліп. — снеж. 1941	Капыльскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір Ф.А.Пашун
«Сокалы», спецатрад НКДБ СССР 26.10.1942—5.7.1944	Быценскі, Клецкі, Ляхавіцкі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі р-ны Пінскай абл.	Камандзіры К.П.Арлоўскі, С.А Нікольскі
«Старшыны» чэрв. 1942	Сямяціцкі р-н Брэсцкай вобл.
І.А.Стафаненкі май — ліп. 1942	Кармянскі р-н Гомельскай, Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл.	Камандзір І.А.Стафаненка, камісар Г.П.Баснін
Столінскі ліп. — кастр. 1941	Тураўскі р-н Палескай, Давыд-Гарадоцкі, Столінскі р-ны Пінскай абл.	Камандзіры В.Е.Ключанкоў (загінуў), І.Л.Масленікаў (загінуў)
С.Р.Суслава снеж. 1942—4.7.1944	Свірскі р-н Вілейскай, Бягомльскі р-н Мінскай абл.	Камандзіры П.Р.Півавараў, У.П.Каўцюх, С.Р.Суслаў; камісары І.П.Кліманскі, Ф.І.Ларыёнаў, Д.І.Мартыненка; нач. штаба А.В.Склярэнка, Карнееў, Ф.Ц.Хахлоў
«Сцяг» май — 10.7.1944	Бярозаўскі, Гайнаўскі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзіры А.Ф.Петракоў, В.Л.Ларыёнаў (в.а.); камісары А.У.Шаўлякоў, нач. штаба А.В.Навіцкі
«Сямёнава», спецатрад НКДБ БССР 21.7.1943—30.6.1944	Асіповіцкі, Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай, Глускі, Парыцкі р-ны Палескай абл.	Камандзір Х.С.Прыбыль
І.П.Топкіна вер. 1942 — ліп. 1944	Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл.	Камандзіры І.П.Топкін, В.В.Алісейчык; камісары Алісейчык, В.А.Цвяткоў
«Трэція» (у чэрв. 1943 — ліп. 1944 наз. імя Ф.Э.Дзяржынскага), спецатрад НКДБ БССР 24.4.1942—2.7.1944	Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Віцебскі, Дубровенскі, Расонскі, Сенненскі, Сіроцінскі, Талачынскі р-ны Віцебскай абл. і інш. раёны; Літва	Камандзіры А.А.Плотнікаў, М.Г.Братушэнка, А.С.Бычак (загінуў), П.С.Савуляк
Тураўскі ліп. — вер. 1941	Тураўскі р-н Палескай вобл.	Камандзір М.І.Голікаў; камісары В.П.Савін, М.М.Бяляўскі
Хойніцкі жн. — вер. 1941	Хойніцкі р-н Палескай вобл.	Камандзір І.М.Цейкін, камісар П.П.Домнікаў (загінуў)
«Храбрацы», спецатрад НКДБ БССР 1.7.1942—12.7.1944	Косаўскі р-н Брэсцкай, Жлобінскі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі, Калінкавіцкі, Мазырскі, Петрыкаўскі р-ны Палескай, Лагішынскі, Лунінецкі, Пінскі р-ны Пінскай абл.	Камандзір А.М.Рабцэвіч
Целяханскі ліп.—вер. 1941	Целяханскі р-н Пінскай вобл.	Камандзір У.І.Квінто (загінуў)
«Чапай» май—29.9.1942	Клімавіцкі, Крычаўскі, Мсціслаўскі, Чавускі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір У.Р.Залатарэнка; камісары В.П.Катаеў, К.А.Рэуцкі; нач. штаба Ю.Ц.Якуноў
«Чэкіст» жн. 1943—27.7.1944	Высокаўскі, Кляшчэльскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.	Камандзір Р.С.Каравай, камісар І.А.Палякоў (загінуў), нач. штаба В.Р.Елісейкін
Чэрыкаўскі жн. 1941 — вясна 1942	Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл.	Камандзір Г.А.Храмовіч
Штабны студз. 1943—27.6.1944	Акцябрскі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл.	Камандзір Р.І.Бар’яш; камісары М.І.Лапо, Ф.І.Самбук, І.С.Сабецкі; нач. штаба А.І.Неўскі, А.І.Фасоль, А.Р.Волкаў, А.Т.Шумідуб
В.В.Шчарбіны жн. 1941	Валожынскі р-н Баранавіцкай, Лепельскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Барысаўскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.	Камандзіры В.В.Шчарбіна (загінуў), Д.І.Кеймах (загінуў), М.П.Фёдараў (загінуў)
І.А.Яраша ліп. 1941—26.2.1942	Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл.	Камандзір І.А.Яраш (загінуў)

т. 12, с. 114

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)