1. Які мае лісце ў выглядзе іголак. Дзесяткі парод дрэў, лісцяных і хвойных, разложыстых і вастраверхіх, то шарэнгамі, то купкамі спускаліся па схілах узгоркаў да рэчкі.Хадкевіч.
2.узнач.наз.хво́йныя, ‑ых. Падклас голанасенных дрэў і кустоў, пераважна вечназялёных, у які ўваходзяць сасна, елка, кіпарыс і інш.
3. Які складаецца з раслін, што маюць іголкападобнае ці лускападобнае лісце. А за Глінішчам — пачынаецца лес, не кусты, не алешнік які, а высокі і густы хвойны лес.Марціновіч.// Які належыць хвоі, уласцівы ёй. Хвойная кара. □ Прызвычаеным рухам.. [жанчына] зняла хустку з галавы, .. асцярожна выняла з потнага дзіцячага кулачка каменьчык, прыліпшую да далонькі хвойную ігліцу.Лынькоў.Хай аддае вада балотам І лезе ў вочы хвойны дым, Мы пасля бою ў ахвоту І ў смак харчы свае ядзім.Астрэйка.// Атрыманы з драўніны або ігліцы хвоі. Хвойная мука.// Прыгатаваны з экстрактам хвоі. Хвойнае мыла.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Kopfm -(e)s, Köpfe
1) галава́;
mit blóßem ~ з непакры́тай галаво́й
2) галава́, ро́зум;
ein héller ~ све́тлая галава́;
den ~ hóchhalten* не схілі́ць галавы́;
~ hoch! вышэ́й галаву́!;
den ~ hängen lássen* заняпа́сці ду́хам;
sich (D) etw. in den ~ sétzen браць што-н. сабе́ да галавы́;
Hals über ~ стрымгало́ў;
mit dem ~ durch die Wand géhen* ісці́ напрало́м;
er ist nicht auf den ~ gefállen ён не дурны́ [не ду́рань];
sich (D) den ~ über etw. (A) zerbréchen* лама́ць сабе́ галаву́ над чым-н.;
sich (D) etw. aus dem ~ schlágen* вы́кінуць сабе́што-н. з галавы́;
sich (D) etw. durch den ~ géhen lássen* абду́мваць што-н.;
den ~ aufs Spiel sétzen рызыкава́ць галаво́ю;
ich weiß nicht, wo mir der ~ steht у мяне́ галава́ кру́ціцца;
~ stehen* стая́ць на галаве́;
◊
es steht álles ~ пану́е по́ўны беспара́дак, усё ідзе́ дагары́ нага́мі
3) асо́ба, чалаве́к;
die Grúppe ist elf Köpfe stark у гру́пе адзіна́ццаць асо́б [чалаве́к];
das kóstet drei Rúbel pro ~ гэ́та кашту́е (па) тры рублі́ з [на] чалаве́ка
4) загало́вак (у газеце)
5) гало́ўка, пле́шка (цвіка);
◊
den Nágel auf den ~ tréffen* папа́сці ў са́мую кро́пку
6) кача́н (капусты)
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
niewiele
няшмат, нямнога, мала;
niewiele myśląc — нядоўга думаючы;
niewiele to pomogło — гэта мала дапамагло;
niewiele brakowało, abym się utopił — я ледзь не ўтапіўся;
niewiele mówiący tytuł — назва, якая мала гаворыць;
niewiele sobie robić z czego — не звяртаць асаблівай увагі на што; не браць да галавышто
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
помніцца, памятацца □ аставацца ў памяці, трымацца ў памяці, жыць у памяці, не выходзіць з памяці, не выходзіць з галавы, сядзець у галаве, не сходзіць з думак, не сыходзіць з думак, стаяць у вачах
Слоўнік сінонімаў і блізказначных слоў, 2-е выданне (М. Клышка, правапіс да 2008 г.)
выбіва́ць чэк (den Preis) auf der Regísterkasse típpen;
◊
выбіва́ць гле́бу з пад ног den Bóden unter den Füßen wégziehen*;
выбіва́ць ду́расць з галавы́ die Dúmmheiten aus dem Kopf schlágen*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
выкіда́ць, выкі́дваць, вы́кінуць
1. hináuswerfen*vt, hináusschmeißen*vt (у напрамку ад таго, хто гаворыць); heráuswerfen*, heráusschmeißen*vt (у напрамку да таго, хто гаворыць), wégwerfen*vt;
выкіда́ць з вакна́ zum Fénster hináuswerfen*;
выкіда́ць за борттс.перан. über Bord wérfen*;
2.разм. (выпусціць у продаж) wérfen*vt;
выкіда́ць тава́ры на ры́нак Wáren auf den Markt wérfen*;
3. (выключыць, выкрасліць) stréichen*vt;
4. (выгнаць) hináusjagen vt;
выкіда́цькаго-н на ву́ліцуj-n auf die Stráße sétzen;
◊
выкіда́цьшто-н з галавы́ sich etw. aus dem Kopf schlágen*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Буякі́ ’ягады Vaccinium uliginosum L.’ (Кіс.). Укр.буя́к ’тс’. Будзішэўска (Słown., 315), якая наогул запярэчвае існаванне супольных бел.-укр. архаізмаў, лічыць гэта слова пазнейшай бел.-укр. інавацыяй. Этымалогія слова не вельмі ясная. Сувязь з дзеясловам тыпу буя́ць ’буйна расці’ вельмі няпэўная і не знаходзіць абгрунтаванне ў апісанні расліны (гл. Мяркулава, Очерки, 223–225; Нейштадт, Определитель, 434–435). Хутчэй за ўсё трэба зыходзіць з дзеяслова тыпу бел.буя́ць буяніць, шалець’, укр.буя́ти ’тс’. Ягады буякоў выклікаюць ап’яненне, боль галавы і да т. п. Параўн. іншыя назвы буякоў: бел.п’яні́ца, галаваболь, дурнічнік, дурніцы і да т. п. (Кіс.), укр.болиголов, дурнопян, дурниця, дурнина, пияки і інш. (Макавецкі, Sł. botan., 389–390), рус.пьяница, серб.-харв.веселика (Сіманавіч, 488), ням.Rauschbeere, Trunkelbeere. Параўн. яшчэ бугаі́ ’тс’ (гл.). Сувязь з буя́к ’бык’ (гл.), калі такая ёсць (параўн. паралельную назву бугаі́), вытлумачыць цяжка. У іншых мовах бык выступае тут толькі ў складаных словах: ням.Ochsenklaiwern, Ochsentieke ’Vaccinium uliginosum’ (Марцэль, Pflanzennam., 5 (3), 395). Гл. яшчэ быкі ’буякі’. Іншая версія (Л. А. Малаш, вусн. паведамлю: параўн. дыял. назву буякоў — буйні́цы (ад бу́йны ’вялікі’), якая даецца гэтай ягадзе для адрознівання яе ад падобнай, але меншай чарніцы. Тады можна думаць пра паходжанне ад буя́ць ’буйна расці; станавіцца буйнейшым’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ту́лаб (ту́лоб), то́луб, ту́луб ‘тулава чалавека’ (Дразд., ТС), ту́луб ‘цела мерцвяка без вантробаў’ (драг., З нар. сл.), ‘туша’ (Пятк. 3), ту́лоб ‘аснова лапця’, ‘аснова жака (венцера)’ (ТС), тулу́б ‘корпус жака’ (ПСл), ту́лап ‘тулава’ (Кал.), тулу́бішча ‘тс’ (асіп., Буз.), та́луб ‘вонкавая частка чаго-н.’: з гарбуза адзін талуб застаўся (Зайка Кос.), тулу́п ‘асноўная частка кашулі, без рукавоў’ (Лекс. Бел. Палесся), ту́луб ‘кажух’ (зах.-палес., ЛА, 4), ст.-бел.тулобъ ‘фігура, выява, балван’: тꙋлобъ его былъ з дерева мистерныs рѣзаныs (ГСБМ). Укр.ту́луб ‘цела чалавека або жывёлы’, а таксама ‘ствол, дрэва’; рус.дыял.тулубить ‘рашэціць сцены будынка дранкай і абмазваць іх глінай’; польск.tułub, tułup ‘тулава, корпус’, ‘цела чалавека без галавы і канечнасцей’ (запазычаны з усх.-слав. моў). Лексема, хутчэй за ўсё, паходзіць з прасл.*tulo/*tulъ ‘тулава, корпус’, параўн. стараж.-рус.туло ‘тс’, ст.-харв. (XVIII ст.) tulo ‘цела, тулава чалавека ці жывёлы’, чак.tûl, tulo ‘тс’, якое з першаснага *tou̯‑lo і ўзыходзіць да і.-е. асновы *teu̯(ə)‑/*tēu̯‑/*tū‑ ‘набрыняць, пухнуць’ (Покарны, 1, 1080; Борысь, 654). Гараеў (379) суадносіць лексему з тыл, гл. Праблему складае рэдкая суфіксацыя, параўн. кузуб і кузаў (гл.), што, згодна з Сабалеўскім (Лекцыі, 120) і Фасмерам (4, 118), дазваляе генетычна звязаць тулуб і тулаў, гл. наступнае слова.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вали́тьIнесов., в разн. знач. валі́ць; зва́льваць;
вали́ть дере́вья валі́ць (зва́льваць) дрэ́вы;
вали́ть вину́ на кого́-л. зва́льваць (валі́ць) віну́ на каго́-не́будзь;