Жаўту́ха 1 ’жоўтая афарбоўка скуры, вочных склераў і г. д.; хвароба, што яе выклікае’. З
Жаўту́ха 2 ’грыб зялёнка, Tricholoma flavovirens’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Жаўту́ха 1 ’жоўтая афарбоўка скуры, вочных склераў і г. д.; хвароба, што яе выклікае’. З
Жаўту́ха 2 ’грыб зялёнка, Tricholoma flavovirens’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ры́ло
1. (у свиньи) лыч,
2. (лицо)
◊
кувши́нное ры́ло лісі́ная мо́рда;
вороти́ть ры́ло (от кого, от чего) адваро́чваць ры́ла (мо́рду) (ад каго, ад чаго);
ры́лом не вы́шел нос не даро́с;
ни
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Макру́ха 1 ’буйміна горкая, Cardamine amara L.’ (
Макру́ха 2 ’зоркаўка белая, Stellaria media (L.) Vill.’ (
Макру́ха 3 ’радоўка фіялетавая, Lepista nuda’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Весялу́ха 1 ’вясёлая жанчына, жанчына з вясёлым норавам, ахвотніца павесяліцца’ (
Весялу́ха 2 ’вясёлка’ (
Весялуха 3 (жарт.) ’гарэлка’ (
Весялуха 4 ’жартаўлівая кароткая песня, частушка’, сюды ж ду́дка‑весялу́шка (
Весялуха 5 ’грыб’ (
Весялу́ха 6 ’лес з павіслых бяроз, Betula pendula Roth.’; ’бярэзнік’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Маку́ха 1 ’рэшткі семя (ільнянога, сланечнікавага і пад.) пасля выціскання з яго алею’ (
Маку́ха 2, маку́шка ’вяршыня, верхавіна дрэва, гары’, ’верхняя частка галавы, макаўка’, ’галоўка маку’, ’бязрогая карова’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Тру́ха 1 ‘жанчына, якая трэ лён’ (
Тру́ха 2 ‘картачная гульня’ (
Труха́ ‘пацяруха, перацёртае сена, салома’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
крайI
◊
из кра́я в край з кра́ю ў край, з канца́ ў кане́ц;
конца́-кра́ю нет канца́-кра́ю няма́;
моя́ ха́та с кра́ю, ничего́ не зна́ю
на краю́ све́та на краі́ све́ту, за све́там;
на краю́ ги́бели на краі́ гі́белі;
хвати́ть че́рез край перабра́ць ме́ру (далёка хапі́ць);
слу́шать кра́ем
нали́ть до краёв (с края́ми) налі́ць па са́мыя берагі́ (з берага́мі);
ли́ться (перелива́ться, бить) че́рез край лі́цца (пераліва́цца, біць) це́раз край.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
у́хо
нару́жное у́хо знадво́рнае ву́ха;
сре́днее у́хо сярэ́дняе ву́ха;
воспале́ние
заткну́ть у́ши заткну́ць ву́шы;
отодра́ть за́ уши накруці́ць ву́шы;
медве́жье у́хо
◊
дать (съе́здить) в у́хо даць (зае́хаць) па ву́ху;
и у́хом не повести́ і ву́хам не ве́сці;
как свои́х уше́й не вида́ть як сваі́х вушэ́й не ба́чыць;
ми́мо уше́й пропусти́ть мі́ма вушэ́й прапусці́ць;
навостри́ть (насторожи́ть) у́ши натапы́рыць ву́шы;
туго́й на́ ухо тугі́ на ву́ха;
прожужжа́ть (прокрича́ть, протреща́ть, протруби́ть) у́ши пратрубі́ць ву́шы;
слу́шать во все у́ши слу́хаць на ўсе ву́шы;
в одно́ у́хо вошло́, а в друго́е вы́шло у адно́ ву́ха ўвайшло́, а ў друго́е вы́йшла;
слу́шать кра́ем
держа́ть у́хо востро́ трыма́ць ву́ха во́стра;
одни́м у́хом слы́шать адны́м ву́хам чуць;
покрасне́ть до уше́й пачырване́ць да вушэ́й;
(говори́ть) на́ ухо (гавары́ць) на ву́ха;
дуть, петь (наду́ть, напе́ть) в у́ши пець (напе́ць) у ву́шы;
за уша́ми трещи́т за вуша́мі трашчы́ць;
не ве́рить свои́м уша́м не ве́рыць сваі́м вуша́м;
у стен у́ши есть сце́ны ву́шы ма́юць;
у́хо (у́ши) дерёт (ре́жет) ву́ха (ву́шы) дзярэ́ (рэ́жа);
у́ши вя́нут ву́шы вя́нуць;
по́ уши па ву́шы;
влюби́ться по́ уши закаха́цца па ву́шы;
слы́шать со́бственными уша́ми чуць на ўла́сныя ву́шы;
дойти́ до уше́й дайсці́ да вушэ́й;
разве́сить у́ши разве́сіць ву́шы;
медве́дь на́ ухо наступи́л мядзве́дзь на ву́ха наступі́ў.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
край I
1. (
2. (административная единица) край;
3. (местность) край, страна́
○ пярэ́дні к. — пере́дний край;
◊ кра́ем во́ка — кра́ем гла́за;
кра́ем ву́ха — кра́ем
непача́ты к. — непоча́тый край;
на к. све́ту — на край све́та;
быць на краі́ гі́белі — быть (находи́ться) на краю́ ги́бели;
канца́-кра́ю няма́ — конца́-кра́ю нет;
з кра́ю ў к. — из кра́я в край;
хапі́ць це́раз к. — хвати́ть че́рез край;
біць (лі́цца) це́раз к. — бить (ли́ться) че́рез край;
мая́ ха́та з кра́ю, я нічо́га не зна́ю —
край II предлог с
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адзі́н (
◊ аднаго́ ра́зу — одна́жды, ка́к-то;
аднаго́ дня — в оди́н прекра́сный день;
адны́м за́хадам — а) заодно́, попу́тно; б) в оди́н приём;
а. адны́м — оди́н-одинёшенек; оди́н, как перст;
а.-адзіню́ткі — а) (совершенно одинокий) оди́н-одинёшенек; оди́н, как перст; б) (только один) оди́н-еди́нственный;
а. душо́ю — оди́н-одинёшенек;
а. кане́ц — оди́н коне́ц;
а. крок — оди́н шаг;
а. пад а. (адна́ пад адну́, адно́ пад адно́) — оди́н к одному́ (одна́ к одно́й, одно́ к одному́; как на подбо́р);
а. пад адны́м — оди́н друго́го ме́ньше; мал мала́ ме́ньше;
хава́цца а. за аднаго́ — пря́таться оди́н за одного́;
а. за адны́м; а. за другі́м — друг за дру́гом, оди́н за други́м, гусько́м;
а. пры адны́м (адна́ пры адно́й, адно́ пры адны́м) — о́чень бли́зко, вплотну́ю, ря́дышком;
а. у а. (адна́ ў адну́, адно́ ў адно́) — как на подбо́р;
а. час — одно́ вре́мя;
а. чорт (адна́ тра́сца) — оди́н чёрт;
а. як кол (па́лец) — оди́н, как перст;
адна́ нага́ тут, друга́я там — одна́ нога́ здесь, друга́я там;
адна́ (то́лькі) на́зва — одно́ (то́лько) назва́ние;
адна́, як былі́нка ў по́лі — одна́, как были́нка в по́ле;
аднаго́ по́ля я́гады — одного́ по́ля я́годы;
адно́ за адны́м — одно́ за други́м;
адно́ што —
(усе́) як а. — (все) как оди́н;
у адно́ сло́ва — в одно́ сло́во;
у а. го́лас — в оди́н го́лос;
у а. міг (мо́мант) — в оди́н миг, в мгнове́ние о́ка;
а. на а. — а) (друг против друга) оди́н на оди́н; б) оди́н на оди́н, с гла́зу на глаз;
усе́ да аднаго́ — все до одного́, все до еди́ного;
адно́ з двух — одно́ из двух;
адзі́н з адны́м — друг с дру́гом;
адзі́н з другі́м — оди́н с други́м;
адно́ і то́е — одно́ и то́ же;
усё адно́ — всё равно́, всё одно́, всё еди́но;
адно́й наго́й у магі́ле стая́ць — одно́й ного́й в моги́ле стоя́ть;
адны́ гады́; у адны́х гада́х — в одно́м во́зрасте, в одни́х лета́х;
адны́м во́кам — одни́м гла́зом;
адны́м ву́хам чуць — кра́ем
адны́м ды́хам (ду́хам) — одни́м ду́хом;
адны́м уда́рам — одни́м уда́ром;
адны́м ма́хам — одни́м ма́хом;
за адны́м ма́хам — заодно́, в оди́н приём;
адны́м мі́рам ма́заны — одни́м ми́ром ма́заны;
адны́м сло́вам — одни́м сло́вом;
а. аднаго́ ва́рты — два сапога́ па́ра, друг дру́га сто́ят;
за адны́м скры́пам — одни́м ма́хом;
за а. прысе́ст — в оди́н присе́ст;
ігра́ць у адну́ ду́дку — дуде́ть в одну́ дуду́;
на а. зуб — на оди́н зуб;
на а. капы́л — на оди́н покро́й;
на а. лад — на оди́н лад;
на а. мане́р — на оди́н мане́р; одина́ково;
на а. твар — на одно́ лицо́;
на адно́й назе́ — на одно́й ноге́;
па адны́м — по одному́;
пад адны́м да́хам — под одно́й кры́шей;
ста́віць на адну́ до́шку — ста́вить на одну́ до́ску;
стры́гчы (усі́х) пад адзі́н грэ́бень — стричь (всех) под одну́ гребёнку;
у адно́й ме́ры — без измене́ния;
у адну́ даро́гу — (каму з кім) по пути́ (кому с кем);
як адну́ капе́йку — как одну́ копе́йку;
адну́ хвілі́ну — одну́ мину́ту, оди́н моме́нт;
адны́ ко́сці (рэ́бры) — одни́ ко́сти; ко́жа да ко́сти;
адна́ хвала́ — одна́ хвала́;
з аднаго́ це́ста — из одного́ те́ста;
адна́ хе́ўра — одна́ ла́вочка;
ме́раць усі́х адно́й ме́ркай — ме́рить всех одно́й ме́ркой;
адно́й ма́сці — одно́й ма́сти;
аднаму́ бо́гу (ала́ху, чо́рту і пад.) вядо́ма — одному́ бо́гу (алла́ху, чёрту и т.п.) изве́стно;
дзяўбці́ адно́ і то́е ж — долби́ть одно́ и то́ же;
адны́м ро́счыркам пяра́ — одни́м ро́счерком пера́;
а. у по́лі не во́ін — оди́н в по́ле не во́ин;
у адны́ ру́кі — в одни́ ру́ки;
а. смех — смех да и то́лько;
з аднаго́ бо́ку — с одно́й стороны́;
сну ні ў адны́м во́ку — сна ни в одно́м (ни в еди́ном) глазу́;
спаць адны́м во́кам — спать вполгла́за;
гля́нуць хоць адны́м во́кам — взгляну́ть одни́м глазко́м;
ме́раць на а. (свой) аршы́н — ме́рить на оди́н (свой) арши́н;
аста́цца (пакі́нуць) у адно́й кашу́лі — оста́ться (оста́вить) в одно́й руба́шке;
пад а. ранжы́р падве́сці — под оди́н ранжи́р подвести́;
з аднаго́ вала́ дзвюх шкур не дзяру́ць —
дзвю́м смярця́м не быць, а адно́й не міну́ць —
адна́ галава́ до́бра, а дзве лепш —
сямёра аднаго́ не чака́юць —
адзі́н з со́шкай, а сямёра з ло́жкай —
у адно́ ву́ха ўвайшло́, а ў друго́е вы́йшла —
зімо́й і ле́там адны́м цве́там —
а. хоць з’еш вала́ дык адна́ хвала́ —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)