эпі́чны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае адносіны да эпасу (у 1, 2 знач.). Паэма «Янук Сяліба» [М. Танка] — эпічнае палатно, дзе праўдзіва паказваецца жыццё беларускай вёскі ў першыя гады Вялікай Айчыннай вайны. «Беларусь». // Які напісаны ў форме эпасу, з’яўляецца эпасам. Эпічная песня. Эпічны твор. □ Якуб Колас з’яўляецца паэтам шырокага літаратурнага дыяпазону, выдатным празаікам, творцам вялікіх эпічных паэм. «Полымя». Творы паэта [М. Танка].. узбагацілі ўсе яе [беларускай літаратуры] вельмі разнастайныя паэтычныя жанры, пачынаючы ад эпічнай сюжэтнай паэмы і канчаючы лірычнай мініяцюрай. Бугаёў. // Уласцівы эпасу. Эпічны стыль. □ Янка Купала змог жыва і адчувальна перадаць эпічную шырыню і глыбокую народнасць, фальклорную аснову «Слова аб палку Ігаравым». Палітыка. Любіў Максім Багдановіч народную песню за яе меладычнасць, эпічны размах і лірычную цеплыню. Майхровіч. // Поўны значнасці, гераізму, які можа быць адлюстраваны ў народным эпасе. Эпічны працоўны гераізм Аляксей Максімавіч Горкі раіў браць савецкім пісьменнікам у аснову сваёй творчасці. «Полымя».
2. Спакойны, не ўсхваляваны; без эмоцый. — Чаму не хочаш? — мяне здзіўляе ўжо не самы адказ, мяне здзіўляе эпічны Шуркаў тон. Васілевіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
затрыма́ць сов.
1. в разн. знач. задержа́ть;
з. даста́ўку — задержа́ть доста́вку;
з. дыха́нне — задержа́ть дыха́ние;
з. злачы́нца — задержа́ть престу́пника;
2. (движение, рост, развитие) задержа́ть, заме́длить;
3. (прекратить движение) задержа́ть, останови́ть;
з. аўтамашы́ну — задержа́ть автомаши́ну;
на даро́зе мяне́ ~ма́ў мой тава́рыш — на доро́ге меня́ задержа́л (останови́л) мой това́рищ
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
заму́чыць сов.
1. (довести до смерти) заму́чить;
фашы́сты ~чылі пало́ннага — фаши́сты заму́чили пле́нного;
2. (лишить сил) заму́чить, изму́чить, извести́;
мяне́ ~чыў ка́шаль — меня́ заму́чил (извёл) ка́шель;
з. рабо́тай — заму́чить рабо́той;
3. перен. (надоесть, лишить покоя) заму́чить;
з. прыдзі́ркамі — заму́чить приди́рками;
4. разг. (утомить) ума́ять; (поручениями — ещё) задёргать
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уця́ць I сов., разг. (отрубив, укоротить) усе́чь, обруби́ть
уця́ць II сов., обл.
1. уда́рить; хлестну́ть;
у. папру́жкай — уда́рить (хлестну́ть) ремешко́м;
2. (о насекомых) укуси́ть; ужа́лить;
мяне́ ўцяў авадзе́нь — меня́ укуси́л (ужа́лил) о́вод;
3. (начать играть на чём-л.) уда́рить;
◊ ні ўцяць ні ўзяць — хоць шаро́м покати́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дави́ть несов.
1. ці́снуць;
пар в цили́ндре да́вит на по́ршень па́ра ў цылі́ндры ці́сне на по́ршань;
2. (душить) душы́ць;
3. (мять, разминать) душы́ць, расціска́ць, ці́снуць;
дави́ть я́годы душы́ць (расціска́ць) я́гады;
4. перен. (притеснять) душы́ць, гне́сці, прыгнята́ць; (о чувствах) гне́сці; (принуждать) патрабава́ць;
тоска́ меня́ да́вит туга́ мяне́ гняце́;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мета́ться несов.
1. (бросаться) кі́дацца; (суетиться) мітусі́цца; (суетливо бегать) бе́гаць, го́йсаць, гайса́ць;
больно́й всю ночь мета́лся хво́ры ўсю ноч кі́даўся;
мы́сли у меня́ ме́чутся ду́мкі ў мяне́ мітуся́цца;
ме́чется, как угоре́лый бе́гае (го́йсае), як шалёны;
2. страд. кі́дацца; прыво́дзіцца; кла́сціся, адклада́цца; см. мета́тьI 1, 2.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
повелева́ть несов., книжн. (кем-, чем-л. управлять) кірава́ць; (командовать) кама́ндаваць; (приказывать) зага́дваць; (заставлять) прымуша́ць (каго); патрабава́ць (ад каго); (обязывать) абавя́зваць (каго); (говорить) гавары́ць, каза́ць (каму);
моя со́весть повелева́ет мне сде́лать э́то маё сумле́нне абавя́звае мяне́ зрабі́ць гэ́та;
так повелева́ет мне долг так ка́жа (гаво́рыць) мне абавя́зак.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ши́тый
1. прич. шы́ты;
2. прил. (вышитый) вышыва́ны;
ши́тое серебро́м пла́тье вышыва́ная серабро́м суке́нка;
◊
и я не лы́ком шит погов. і мая́ до́ля не шчарба́тая; і ў мяне́ ру́кі ёсць; і мая́ ха́та не карчма́;
ши́то бе́лыми ни́тками шы́та бе́лымі ні́ткамі;
ши́то-кры́то ці́ха й свя́та.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
я
1. мест. я (род., вин. мяне́, дат., предл. мне, твор. мной, мно́ю);
2. сущ. я нескл., ср.;
моё второ́е «я» маё друго́е «я»;
◊
я не я, и ло́шадь не моя́ погов. я не я, і кабы́ла не мая́; я не я, і ха́та не мая́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
данасі́ць, ‑нашу, ‑носіш, ‑носіць; заг. данасі; зак., каго-што.
1. Скончыць насіць што‑н., перанесці поўнасцю з аднаго месца ў другое. Данасіць дровы ў хлеў.
2. Знасіць зусім, поўнасцю (адзенне, абутак і пад.). Данасіць чаравікі. // Скончыць насіць што‑н. паношанае. Данасіць братаў касцюм.
3. Нарадзіць не раней, як закончыцца нармальны тэрмін цяжарнасці. — Гэта цяжка раджаць?.. — Большай пакуты мусіць на свеце няма. Але ў мяне гэта было таму, што я крыху не данасіла. Чорны.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)