Verbum

Sinn m -(e)s, -e

1) пачуццё, адчува́нне;

séiner fünf ~e nicht mächtig sein не вало́даць сабо́й;

séine fünf ~e beisámmen háben быць пры сваі́м ро́зуме і цвёрдай па́мяці

2) pl о́рганы пачу́ццяў

3) свядо́масць, ро́зум;

sich (D) etw. aus dem ~ schlágen* вы́кінуць што-н. з галавы́;

das kam mir aus dem ~ гэ́та вы́лецела ў мяне́ з галавы́;

ein Gedánke kam mir in den ~ [fuhr mir durch den ~], es ging mir durch den ~ мне прыйшла́ ў галаву́ ду́мка;

~ für etw. háben ве́даць толк у чым-н.;

~ und Áugen für etw. (A) háben цані́ць што-н.; ве́даць толк у чым-н.;

auf séinem ~ behárren [bestéhen*, bléiben*] упа́рціцца на сваі́м рашэ́нні, насто́йваць на сваі́м;

ist er bei ~en? ці ў ро́зуме ён?;

aus den Áugen aus dem ~ з вачэ́й дало́ў – з сэ́рца вон;

éines ~es sein быць адно́й ду́мкі;

ánderen ~es wérden змяні́ць ду́мкі

4) сэнс, значэ́нне;

im wéiteren [éngeren] ~e у шыро́кім [ву́зкім] сэ́нсе;

dem ~e nach па сэ́нсу;

◊

was ist der lángen Réde kúrzer ~? у чым су́тнасць [спра́вы]?

führen

1. vt

1) ве́сці, вадзі́ць;

j-n an [bei] der Hand ~ ве́сці каго́-н. за руку́

2) (з указаннем напрамку руху) выво́дзіць, прыво́дзіць, уво́дзіць;

j-n auf die Spur ~ наво́дзіць каго́-н. на след

3) ве́сці; кірава́ць;

die Trúppen ~ кама́ндаваць во́йскамі;

das Rúder ~ стая́ць ля руля́, кірава́ць (тс. перан.);

ein Geschäft ~ мець [трыма́ць] кра́му;

den Háushalt ~ ве́сці дама́шнюю гаспада́рку;

den Vórsitz ~ быць старшынёй, ве́сці сход

4) вадзі́ць, ру́хаць па чым-н.;

den Bógen ~ вадзі́ць смычко́м

5) вазі́ць, пераво́зіць

6) мець [насі́ць] пры сабе́;

den Pass bei sich (D) ~ мець пры сабе́ па́шпарт;

éinen Títel ~ мець ты́тул

7) трыма́ць, мець у про́дажы (які-н. тавар)

8):

den Beféhl ~ распараджа́цца;

éinen Prozéss ~ ве́сці судо́вую спра́ву;

j-n in Versúchung ~ уве́сці каго́-н. у спаку́су;

◊

etw. im Schílde ~ заду́мваць, паду́мваць што-н.;

hínters Licht ~ уво́дзіць у зман

2. vi

1) прыво́дзіць, ве́сці;

wohín soll das ~? да чаго́ гэ́та прывядзе́?

2) спарт. ве́сці, лідзі́раваць;

die Mánnschaft führt mit zwei Púnkten кама́нда лідзі́руе з двума́ ачка́мі

3. ~, sich трыма́ць [паво́дзіць] сябе́

Wásser n -s, - і Wässer

1) вада́;

flíeßendes ~ прато́чная вада́;

~ tréten* пла́ваць сто́ячы [слупко́м]; жарт. пераміна́цца з нагі́ на нагу́ (ад збянтэжанасці, хвалявання);

zu [auf dem] ~ па вадзе́;

zu ~ und zu Lánde на мо́ры і на су́шы;

übers gróße ~ fáhren* е́хаць [плыць] це́раз Атланты́чны акія́н;

etw. únter ~ sétzen затапі́ць што-н. (мясцовасць і г.д.);

ihm läuft das ~ im Múnde zusámmen у яго́ слі́нкі цяку́ць;

er hat ~ у яго́ вадзя́нка;

das ~ ábschlagen* [lássen*] мачы́цца;

◊

das ~ steht ihm bis an den Hals ≅ ён у ве́льмі ця́жкім стано́вішчы;

j-n über ~ hálten* аказа́ць падтры́мку каму́-н.;

das ~ pflügen ≅ таўчы́ ваду́ ў сту́пе;

ein Schlag ins ~ дарэ́мны крок;

álle ~ auf séine Mühle ríchten імкну́цца то́лькі да ўла́снай вы́гады;

stílle ~ sind tief ці́хая вада́ грэ́блю рве;

da fließt noch viel ~ den Berg hináb ≅ яшчэ́ мно́га вады́ сплыве́;

er ist mit állen ~n gewáschen ён прабе́глы чалаве́к;

hier [da] wird auch nur mit ~ gekócht, es wird [überáll] mit ~ gekócht ≅ гэ́та ро́біцца ўсю́ды адно́лькава, лю́дзі ўсю́ды адно́лькавыя [адны́ і ты́я ж]

2):

Kölnisches ~ адэкало́н

Kopf m -(e)s, Köpfe

1) галава́;

mit blóßem ~ з непакры́тай галаво́й

2) галава́, ро́зум;

ein héller ~ све́тлая галава́;

den ~ hóchhalten* не схілі́ць галавы́;

~ hoch! вышэ́й галаву́!;

den ~ hängen lássen* заняпа́сці ду́хам;

sich (D) etw. in den ~ sétzen браць што-н. сабе́ да галавы́;

Hals über ~ стрымгало́ў;

mit dem ~ durch die Wand géhen* ісці́ напрало́м;

er ist nicht auf den ~ gefállen ён не дурны́ [не ду́рань];

sich (D) den ~ über etw. (A) zerbréchen* лама́ць сабе́ галаву́ над чым-н.;

sich (D) etw. aus dem ~ schlágen* вы́кінуць сабе́ што-н. з галавы́;

sich (D) etw. durch den ~ géhen lássen* абду́мваць што-н.;

den ~ aufs Spiel sétzen рызыкава́ць галаво́ю;

ich weiß nicht, wo mir der ~ steht у мяне́ галава́ кру́ціцца;

~ stehen* стая́ць на галаве́;

◊

es steht álles ~ пану́е по́ўны беспара́дак, усё ідзе́ дагары́ нага́мі

3) асо́ба, чалаве́к;

die Grúppe ist elf Köpfe stark у гру́пе адзіна́ццаць асо́б [чалаве́к];

das kóstet drei Rúbel pro ~ гэ́та кашту́е (па) тры рублі́ з [на] чалаве́ка

4) загало́вак (у газеце)

5) гало́ўка, пле́шка (цвіка);

◊

den Nágel auf den ~ tréffen* папа́сці ў са́мую кро́пку

6) кача́н (капусты)

schlágen*

1. vt

1) біць, удара́ць;

j-n zu Bóden ~ павалі́ць каго́-н. на зямлю́;

die Hände vors Gesícht ~ закры́ць твар рука́мі;

j-n ins Gesícht ~ біць каго́-н. па тва́ры;

éine Brücke ~ наво́дзіць мост;

Münzen ~ чака́ніць мане́ты;

Lärm ~ падня́ць шум;

die Trómmel ~ біць у бараба́н;

den Takt ~ адбіва́ць такт

2) біць, разбі́ць; пабі́ць, перамагчы́;

álles kurz und klein ~ перабі́ць усё ўшчэ́нт

3) збіва́ць, узбіва́ць (яйца і да т.п.)

4) выбіва́ць;

j-m etw. aus der Hand ~ вы́біць у каго́-н. што-н. з рук;

j-m etw. aus dem Kopf [aus dem Sinn] ~ вы́біць каму́-н. што-н. з галавы́

2. vi

1) біць;

das Gewéhr schlägt ружжо́ аддае́;

die Flámmen ~ aus dem Fénster по́лымя выбіва́ецца з акна́

2) (gegen A, auf A) уда́рыцца (аб што-н.);

die Wéllen ~ ans Úfer хва́лі б’ю́цца [удара́юцца] аб бе́раг

3) бі́цца (пра сэрца, пульс)

4) біць, звані́ць (пра гадзіннік)

5) шчо́ўкаць (пра салаўя)

6):

das schlägt nicht in mein Fach гэ́та не па маёй спецыя́льнасці

3. ~, sich

1) бі́цца; змага́цца (пра войскі)

2):

sich an die Brust ~ біць сабе́ ў гру́дзі (тс. перан.);

sich recht und schlecht durchs Lében ~ сяк-так прабіва́цца (у жыцці);

◊

bei j-m auf den Busch ~ спрабава́ць вы́ведаць чыю́-н. таямні́цу

néhmen* vt

1) браць, узя́ць; хапа́ць, прыма́ць;

j-n an [bei] der Hand ~ узя́ць каго́-н. за руку́;

sich (D) ein Béispiel an j-m ~ узя́ць [браць] пры́клад з каго́-н.;

j-n beim Wort ~ злаві́ць каго́-н. на сло́ве

2) узя́ць, заваява́ць, адо́лець;

éine Stadt ~ узя́ць [захапі́ць] го́рад

3) браць, выбіра́ць;

etw. zum Múster ~ узя́ць што-н. за ўзо́р

4) узя́ць, браць, атрыма́ць, набыва́ць;

Wáren auf Kredít ~ браць тава́ры ў крэды́т;

Stúnden ~ браць уро́кі;

◊

den Ábschied ~ пайсці́ ў адста́ўку;

von j-m Ábschied ~ развіта́цца з кім-н.

5) адабра́ць, пазба́віць;

j-m etw. ~ адабра́ць што-н. у каго́-н.;

j-m die Éhre ~ зга́ньбіць, абнясла́віць каго́-н.;

sich (D) das Lében ~ пазба́віць сябе́ жыцця́;

es sich (D) nicht ~ lássen* не адмаўля́цца ад чаго-н.; не адмо́віць сабе́ ў чым-н.

6) успрыма́ць, разуме́ць;

~ Sie es, wie Sie wóllen! разуме́йце гэ́та як хо́чаце!;

etw. érnst ~ прыма́ць што-н. сур’ёзна;

im Grúnde genómmen… ула́сна ка́жучы

7) прыма́ць, вы́піць, праглыну́ць (лякарства і г.д.);

etw. zu sich (D) ~ з’е́сці што-н., перакусі́ць

8) садзі́цца (у аўтобус і г.д.)

9):

Scháden ~ пане́сці стра́ту, пацярпе́ць;

Kénntnis von etw. (D) ~ прыня́ць да ве́дама, заўва́жыць што-н.;

éinen Ánlauf ~ браць разбе́г, разбе́гчыся; паспрабава́ць пача́ць (рабіць што-н.);

Platz ~ се́сці, прысе́сці;

ein Énde ~ канча́цца, ско́нчыцца

10)

etw. in Ángriff ~ пачына́ць што-н., прыступа́ць да чаго́-н.;

etw. in Empfáng ~ атрыма́ць, прыма́ць што-н.;

j-n in Schutz ~ узя́ць каго́-н. пад сваю́ ахо́ву

stéhen*

1. vi (h, рэдка s)

1) стая́ць, знахо́дзіцца (вертыкальна);

auf dem Kópfe ~ стая́ць на галаве́;

Modéll ~ пазі́раваць (мастаку);

j-m im Wége ~ стая́ць каму́-н. папяро́к даро́гі

2) стая́ць, знахо́дзіцца (дзе-н.);

Tränen stánden ihr in den Áugen на яе́ вача́х вы́ступілі слёзы

3) стая́ць (быць у якім-н. стане);

Schlánge ~ стая́ць у чарзе́;

Réde und Ántwort ~ трыма́ць адка́з пе́рад кім-н.;

álles steht auf dem Spiel усё паста́ўлена на ка́рту;

mit j-m im Bríefwechsel ~ перапі́свацца з кім-н.;

im Begríff ~ etw. zu tun наме́рвацца што-н. зрабі́ць; быць у мі́ласці ў каго-н.;

ich stéhe Íhnen zu Díensten я да Ва́шых паслу́г;

er soll kómmen, wie er steht und geht няха́й ён прыхо́дзіць як ёсць;

wie steht es um… (A) у які́м ста́не знахо́дзяцца спра́вы (з кім-н., чым-н.)

4) стая́ць, ме́цца, прысу́тнічаць, быць у наяўнасці;

in der Zéitung steht у газе́це надрукава́на [напі́сана];

es steht geschríeben… напі́сана…

5) (für einander, zu D) стая́ць (адзін за аднаго, за каго-н., што-н.);

für j-n, für etw. ~ руча́цца за каго́-н., за што-н.

6) (zu D) адно́сіцца, ста́віцца (да каго-н., чаго-н.)

7) стая́ць, не ру́хацца; не дзе́йнічаць, не працава́ць

8) быць да тва́ру, падыхо́дзіць, пасава́ць

9) з мадальным адценнем: трэ́ба [мо́жна] чака́ць;

es steht zu wünschen (па)жада́на;

~ bléiben* спыня́цца; застава́цца;

~ lássen* пакі́нуць (на месцы);

álles ~ und líegen lássen* пакі́нуць усё (рэчы, маёмасць)

10)

séinen Mann ~ пастая́ць за сябе́;

das wird ihm téuer zu ~ kómmen гэ́та бу́дзе яму́ до́рага каштава́ць;

wie steht's, wie geht's? як ма́ецеся [ма́ешся]

2. ~, sich:

hier steht es sich bésser тут стая́ць ле́пей [зручне́й];

sich müde ~ стамі́цца ад до́ўгага стая́ння;

er steht sich gut ён ма́е до́бры заро́бак;

sich mit j-m gut [schlecht] ~ [не] ла́дзіць з кім-н.