за предлог

1. с вин. а) за (каго, што);

взять за́ руку узя́ць за руку́;

движе́ние за мир рух за мір;

вы́йти за дверь вы́йсці за дзве́ры;

ему́ за со́рок яму́ за со́рак, яму́ бо́льш за со́рак;

моро́з уже́ за два́дцать гра́дусов маро́з ужо́ за два́ццаць гра́дусаў;

за киломе́тр отсю́да за кіламе́тр адсю́ль;

за ме́сяц перед э́тим за ме́сяц перад гэ́тым;

взять за образе́ц узя́ць за ўзо́р;

сде́лать что за кого́-л. зрабі́ць што́ за каго́е́будзь;

голосова́ть за предложе́ние галасава́ць за прапано́ву;

приня́ть кого́ за своего́ знако́мого палічы́ць каго́ за свайго́ знаёмага;

купи́ть за рубль купі́ць за рубе́ль;

по рублю́ за килогра́мм па рублю́ за кілагра́м; б) (при обозначении предмета, возле которого располагается кто-л. для какого-л. действия, занятия) за (што), да (чаго);

сесть за роя́ль се́сці за рая́ль;

сесть за стол се́сці за стол;

стать за пульт стаць за пульт; в) (при указании на переход границы времени) за (каго, што);

за́ полночь за по́ўнач; г) (при обозначении промежутка времени, в течение которого что-л. совершается) за (што);

за два дня рабо́та бу́дет зако́нчена за два дні рабо́та бу́дзе зако́нчана;

за отчётный пери́од за справазда́чны перы́яд; д) (минуя кого-, что-л.) за (каго, што);

вы́йти за воро́та вы́йсці за варо́ты; е) (при обозначении расстояния посредством предметов — где) за, праз;

за три до́ма от угла́ за (праз) тры дамы́ ад ро́га; ж) (при обозначении объекта действия) за (што);

взя́ться за рабо́ту узя́цца за рабо́ту (пра́цу);

взя́ться за перо́ узя́цца за пяро́;

2. с твор. а) за (кім, чым);

сиде́ть за столо́м сядзе́ць за стало́м;

за рабо́той за рабо́тай;

стоя́ть за станко́м стая́ць за станко́м;

сло́во за ва́ми сло́ва за ва́мі;

следи́ть за поря́дком сачы́ць за пара́дкам;

бума́га за но́мером 225 папе́ра за ну́марам 225;

за по́дписью секретаря́ за по́дпісам сакратара́; б) (по ту сторону, позади кого-, чего-л.) за; (преимущественно с оттенком протяжённости, реже — ещё) за (кім, чым);

за горо́й за гаро́й; в) (при указании на последовательность, постепенность) за (кім, чым);

чита́ть кни́гу за кни́гой чыта́ць кні́гу за кні́гай;

год за го́дом го́д за го́дам; г) (при указании лица, предмета и т. п., которые нужно достать, добыть, привести и т. п.) па (каго, што);

идти́ за водо́й ісці́ па ваду́;

посла́ть за до́ктором пасла́ць па до́ктара;

зайди́те за мной зайдзі́це па мяне́; (в конструкциях со значением искать, собирать что-л.) у, ў, па, ва, ува (што);

идти́ за я́годами ісці́ ў я́гады;

пое́хать за дрова́ми пае́хаць у (па) дро́вы; д) (для обозначения лица или предмета, на которое направлено действие) за (кім, чым), да (каго, чаго); а также переводится конструкциями без предлогов;

следи́ть за чье́й-л. мы́слью сачы́ць за чыёй-не́будзь ду́мкай;

уха́живать за же́нщинами заляца́цца да жанчы́н;

уха́живать за больны́м дагляда́ць хво́рага;

смотре́ть за детьми́ глядзе́ць дзяце́й; е) (для обозначения лица, обладающего каким-л. свойством) за (кім), у, ў, ва, ува (каго);

за ним во́дятся грешки́ за ім во́дзяцца грашкі́;

за ним есть э́та привы́чка у яго́ ёсць гэ́та прывы́чка; ж) (для обозначения лица или предмета, от которых зависит наступление какого-л. действия, состояния) за (кім, чым), у, ў, ва, ува (кім, чым); а также переводится конструкциями без предлогов;

де́ло ста́ло за немно́гим спра́ва ста́ла за малы́м;

заде́ржка за де́ньгами затры́мка ў граша́х;

о́чередь за ва́ми ва́ша чарга́, за ва́мі чарга́; з) (при обозначении причины) з-за (чаго), праз (што), па (чым), з прычы́ны (чаго);

за отсу́тствием све́дений з-за адсу́тнасці зве́стак;

за недоста́тком вре́мени з-за недахо́пу (праз недахо́п, з прычы́ны недахо́пу) ча́су;

за мо́лодостью лет па маладо́сці гадо́ў;

3. в знач. нареч. за;

выска́зывания за и про́тив выка́званні за і су́праць.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

вы́туліць

‘ссунуць, перамясціць каго-небудзь, што-небудзь за межы чаго-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. вы́тулю вы́тулім
2-я ас. вы́туліш вы́туліце
3-я ас. вы́туліць вы́туляць
Прошлы час
м. вы́туліў вы́тулілі
ж. вы́туліла
н. вы́туліла
Загадны лад
2-я ас. вы́тулі вы́туліце
Дзеепрыслоўе
прош. час вы́туліўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

вытуля́ць

‘ссоўваць, перамяшчаць каго-небудзь, што-небудзь за межы чаго-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. вытуля́ю вытуля́ем
2-я ас. вытуля́еш вытуля́еце
3-я ас. вытуля́е вытуля́юць
Прошлы час
м. вытуля́ў вытуля́лі
ж. вытуля́ла
н. вытуля́ла
Загадны лад
2-я ас. вытуля́й вытуля́йце
Дзеепрыслоўе
цяп. час вытуля́ючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

дазіра́ць

‘выглядаць каго-небудзь, што-небудзь; наглядаць, падглядаць за кім-небудзь, чым-небудзь’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. дазіра́ю дазіра́ем
2-я ас. дазіра́еш дазіра́еце
3-я ас. дазіра́е дазіра́юць
Прошлы час
м. дазіра́ў дазіра́лі
ж. дазіра́ла
н. дазіра́ла
Загадны лад
2-я ас. дазіра́й дазіра́йце
Дзеепрыслоўе
цяп. час дазіра́ючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

імплікава́ць

‘пацягнуць (цягнуць) за сабой што-небудзь, мець вынікам што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. імпліку́ю імпліку́ем
2-я ас. імпліку́еш імпліку́еце
3-я ас. імпліку́е імпліку́юць
Прошлы час
м. імплікава́ў імплікава́лі
ж. імплікава́ла
н. імплікава́ла
Загадны лад
2-я ас. імпліку́й імпліку́йце
Дзеепрыслоўе
цяп. час імпліку́ючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

імплікава́ць

‘пацягнуць (цягнуць) за сабой што-небудзь, мець вынікам што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, закончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. імпліку́ю імпліку́ем
2-я ас. імпліку́еш імпліку́еце
3-я ас. імпліку́е імпліку́юць
Прошлы час
м. імплікава́ў імплікава́лі
ж. імплікава́ла
н. імплікава́ла
Загадны лад
2-я ас. імпліку́й імпліку́йце
Дзеепрыслоўе
прош. час імплікава́ўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

куртыза́ніць

‘валачыцца за кім-небудзь, заляцацца да каго-небудзь; быць куртызанкай’

дзеяслоў, непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. куртыза́ню куртыза́нім
2-я ас. куртыза́ніш куртыза́ніце
3-я ас. куртыза́ніць куртыза́няць
Прошлы час
м. куртыза́ніў куртыза́нілі
ж. куртыза́ніла
н. куртыза́ніла
Загадны лад
2-я ас. куртыза́нь куртыза́ньце
Дзеепрыслоўе
цяп. час куртыза́нячы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

недагле́джваць

‘недастаткова назіраць за кім-небудзь, чым-небудзь (недагледжваць каго-небудзь, што-небудзь), рабіць хібы ў працы (без прамога дапаўнення)’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. недагле́джваю недагле́джваем
2-я ас. недагле́джваеш недагле́джваеце
3-я ас. недагле́джвае недагле́джваюць
Прошлы час
м. недагле́джваў недагле́джвалі
ж. недагле́джвала
н. недагле́джвала
Дзеепрыслоўе
цяп. час недагле́джваючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

недагляда́ць

‘недастаткова назіраць за кім-небудзь, чым-небудзь (недаглядаць каго-небудзь, што-небудзь), рабіць хібы ў працы (без прамога дапаўнення)’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. недагляда́ю недагляда́ем
2-я ас. недагляда́еш недагляда́еце
3-я ас. недагляда́е недагляда́юць
Прошлы час
м. недагляда́ў недагляда́лі
ж. недагляда́ла
н. недагляда́ла
Дзеепрыслоўе
цяп. час недагляда́ючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

прызы́рыць

‘прызырыць каго-небудзь, што-небудзь і без прамога дапаўнення (за кім-небудзь)’

дзеяслоў, пераходны/непераходны, закончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Будучы час
адз. мн.
1-я ас. прызы́ру прызы́рым
2-я ас. прызы́рыш прызы́рыце
3-я ас. прызы́рыць прызы́раць
Прошлы час
м. прызы́рыў прызы́рылі
ж. прызы́рыла
н. прызы́рыла
Загадны лад
2-я ас. прызы́р прызы́рце
Дзеепрыслоўе
прош. час прызы́рыўшы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)