ПО́ЛАЦКІ ЦАРКО́ЎНЫ САБО́Р 1839,

сход іерархаў уніяцкай царквы на Беларусі і Украіне (у межах Расійскай імперыі), які прыняў рашэнне аб яе далучэнні да Рускай праваслаўнай царквы. Адбыўся 24.2.1839 у Полацку. Пачынаючы з дзейнасці мітрапаліта Іраклія Лісоўскага (1806—09), у кіраўніцтве уніяцкай царквы (гл. Беларуская грэка-каталіцкая царква) выявіліся тэндэнцыі да збліжэння з праваслаўем (напачатку ў форме вяртання ад лац. да ўсх. абраднасці). Палітыка царскіх улад да уніяцкай царквы пры Кацярыне II, Паўле I, Аляксандру I была непаслядоўнай: ад масавага пераводу ў праваслаўе пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай да падтрымкі уніяцкага духавенства, каб мець у ім сац. апору. У 1820-я г. пры Мікалаю I праводзілася палітыка ўзмацнення «рускага элемента» ў зах. губернях; беларусы і ўкраінцы былі абвешчаны неадрыўнай часткай рус. народа, што выклікала пытанне аб іх рэліг. уніфікацыі. Гэта супадала з жаданнем шэрагу уніяцкіх іерархаў, якія хацелі далучыцца да праваслаўя — пануючага веравызнання як па ідэалаг. меркаваннях, так і для паляпшэння свайго сац. статуса. Ініцыятарам далучэння стаў у 1827 асэсар 2-га (уніяцкага) дэпартамента Рымска-каталіцкай калегіі Іосіф Сямашка (з 1829 епіскап). У канцы 1820-х—30-я г. з дапамогай дзярж. улад быў ажыццёўлены шэраг мер па збліжэнні грэка-каталіцкай царквы з праваслаўем: уніятам забаронена пераходзіць у лац. абрад; замест 4 уніяцкіх епархій пакінуты 2 — Полацкая (Беларуская) і Віленская (Літоўская); прымаліся захады па павышэнні адукац. ўзроўню белага духавенства, найб. схільнага да праваслаўя; закрываліся манастыры і школы базыльян; пашыраліся служэбнікі маскоўскага друку; ва уніяцкіх храмах інтэр’еры мяняліся паводле правасл. узораў; у епіскапы былі пасвячоны паплечнікі Сямашкі — Васіль Лужынскі і Антоній Зубко. Ідэя пераходу ў праваслаўе ахоплівала ўсё больш прадстаўнікоў духавенства; святароў, якія адмаўляліся даць распіску аб згодзе з праваслаўем, каралі пераводам у горшыя прыходы, паніжэннем у пасадзе, аж да зняволення ў манастырах. Смерць у 1838 апошняга праціўніка аб’яднання з праваслаўем мітрапаліта Ігнація Іасафата Булгака зняла апошнія перашкоды для скасавання Брэсцкай уніі 1596. Скліканы 24.2.1839 у Полацку сабор з 3 епіскапаў (Сямашка, Зубко, Лужынскі) і 21 інш. высокай духоўнай асобы, прыняў Акт з 2 пунктаў: у 1-м абвяшчалася адзінства з правасл. царквой, у 2-м змяшчалася просьба да Мікалая I садзейнічаць хутчэйшаму далучэнню уніятаў да праваслаўя. Да саборнага Акта прыкладаліся абавязацельствы 1305 святароў і манахаў, пасля прыняцця Акта іх колькасць павялічылася да 1607. Паводле распараджэння Мікалая I 6.4.1839 прынята пастанова Св.Сінода аб далучэнні уніятаў да праваслаўя. Напачатку ў храмах дазвалялася захоўваць уніяцкія абрады, аднак пры замене уніяцкіх царк. атрыбутаў праваслаўнымі быў нанесены значны культурны ўрон (страчаны многія старыя кнігі, абразы, посуд і інш.). Паводле Акта П.ц.с. да правасл. царквы далучана каля 1,5 млн. чал. Найб. цяжка скасоўвалася уніяцтва ў паўн. Беларусі, дзе лацінізацыя грэка-каталіцкай царквы была найб. глыбокая, частка уніятаў там перайшла ў рыма-католікі. Уніяцкая царква ў Царстве Польскім (у Люблінскай, Сувалкаўскай і Сядлецкай губ.) далучана да праваслаўя ў 1875.

Літ.:

Мартос А. Беларусь в исторической государственной и церковной жизни. Мн., 1990 [рэпр. выд.: Буэнос-Айрес. 1966];

Уния в документах. Мн., 1997. С. 415—490;

Шейкин Г.Н. Полоцкая епархия. Мн., 1997. С. 32—48.

В.​Р.​Кірэеў.

т. 12, с. 469

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

де́ло ср.

1. спра́ва, -вы ж.;

де́ло укрепле́ния ми́ра спра́ва ўмацава́ння мі́ру;

на́ше де́ло пра́вое, побе́да бу́дет за на́ми! на́ша спра́ва справядлі́вая, перамо́га бу́дзе за на́мі!;

суде́бное де́ло судо́вая спра́ва;

изда́тельское де́ло выдаве́цкая спра́ва;

уголо́вное де́ло крыміна́льная спра́ва;

па́пка для дел канц. па́пка для спраў;

2. (работа) рабо́та, -ты ж., спра́ва, -вы ж.;

приня́ться за де́ло узя́цца за рабо́ту (за спра́ву);

3. (предприятие) уст. (камерцы́йнае) прадпрые́мства, -ва ср.;

4. (сражение) воен., уст. бой, род. бо́ю м.; бі́тва, -вы ж.;

ра́нен в де́ле под Варша́вой ра́нены ў баі́ (у бі́тве) пад Варша́вай;

в са́мом де́ле сапраўды́;

за де́ло нездарма́, па заслу́гах;

ме́жду де́лом пры́хваткамі, перапы́нкамі;

на де́ле на спра́ве;

изве́стное де́ло вводн. сл. вядо́мая рэч;

моё де́ло сторона́ мая́ ха́та з кра́ю; я тут ні пры чым;

то и де́ло раз-по́раз;

пе́рвым де́лом пе́ршым чы́нам, перш за ўсё, перш-на́перш;

пусти́ть в де́ло скарыста́ць, пусці́ць у ход;

име́ть де́ло мець дачыне́нне;

гре́шным де́лом прызна́цца, прызна́юся;

де́ло говори́ть слу́шна (до́бра, пра́ўду) каза́ць;

де́ло в шля́пе усё ў пара́дку;

гла́вное де́ло гало́ўная спра́ва;

я́сное де́ло вядо́мая рэч;

то ли де́ло і́ншая рэч;

а мне что за де́ло? а мне што да таго́?;

в чём де́ло? што тако́е?;

э́то де́ло! гэ́та до́бра!;

пло́хо де́ло ке́пскія (дрэ́нныя) спра́вы;

э́то друго́е де́ло гэ́та і́ншая рэч;

в то́м-то и де́ло у тым вось (якра́з) і спра́ва;

быть не у дел быць (стая́ць) у баку́, быць ні пры чым;

э́то де́ло его́ рук гэ́та яго́ рабо́та;

и де́ло с концо́м, и де́лу коне́ц і кане́ц, і ўсё;

де́ло хозя́йское во́ля ва́ша (твая́, яго́, яе́, іх).

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

спецыя́льнасць ж. Fach n -(e)s, Fächer; Fchgebiet n -(e)s, -e (галіна); Fchrichtung f -, -en (тэхнічная); berfliche Rchtung, Berfsrichtung f (прафесія);

асно́ўная спецыя́льнасць Huptberuf m -(e)s, -e;

не па асно́ўнай спецыя́льнасці im Nbenberuf;

працава́ць па сваёй спецыя́льнасці in sinem Fach stehen*, sinem Berf nchgehen*;

скарыста́ць каго-н. па спецыя́льнасці j-n in sinem Fach insetzen;

выкарысто́ўваць каго-н. не па спецыя́льнасці j-n berfsfremd beschäftigen;

працава́ць не па спецыя́льнасці berfsfremd rbeiten;

гэ́та не па маёй спецыя́льнасці das ist nicht mein Fach;

яка́я ў Вас спецыя́льнасць? was sind Sie von Berf?

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

ты займ. du (G diner, D dir, A dich);

гэ́та ты das bist du, du bisťs;

цябе́ не было́ до́ма du warst nicht zu Huse;

заме́ст цябе́ statt diner;

я табе́ ўжо́ каза́ў ich habe dir schon gesgt;

ма́ю да цябе́ пыта́нне ich habe ine Frge an dich;

звярта́цца да каго-н. на ты j-n dzen, j-m du sgen;

быць на ты з кім-н. mit j-m auf Du und Du sein; Du zueinnder sgen;

звярну́цца да каго-н. на ты j-n per [mit] du nreden

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

узя́цца

1.:

узя́цца за ру́кі einnder [sich] an den Händen fssen;

2. (абавязацца) übernhmen* vt, auf sich nhmen*;

узя́цца напіса́ць арты́кул sich verpflchten, inen Artkel zu schriben;

3. (прыступіць) an ine rbeit [Beschäftigung] ghen*;

я ўзя́ўся за пра́цу ich machte mich [ging] an die rbeit, ich ging ans Werk;

узя́цца за спра́ву ins Zeug ghen*;

узя́цца за спра́ву іна́чай ine Sche nders npacken [ngreifen*];

адку́ль у іх гэ́та ўзяло́ся wo hben sie das her?;

узя́цца за ро́зум разм. zur Besnnung kmmen*;

узя́цца за каго-н. разм. sich (D) j-n vrnehmen*;

адку́ль ні вазьмі́ся plötzlich, von ngefähr, nerwartet

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

вышэ́й

1. выш. ст. ад высокі höher; größer (пра рост);

2. прысл. (раней – у тэксце) ben;

глядзі́ вышэ́й siehe oben (скар. s.o.);

3. прыназ. (за межамі, па-за) über (A);

гэ́та вышэ́й за мае́ сі́лы das geht über mine Kräfte, das überstigt mine Kräfte;

быць вышэ́й за забабо́ны über lle Vrurteile erhben sein;

быць вышэ́й за каго-н. j-m überlgen sein;

4. прыназ. (вышэй па цячэнні, больш за) über (D), berhalb (G);

вышэ́й ад паваро́ту berhalb der Begung [der Krve [-və] ], [der Krümmung];

вышэ́й за кале́на über dem Knie;

тры гра́дусы вышэ́й за нуль drei Grad über null

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

дзе́йнічаць

1. (рабіць што-н.) hndeln vi, verfhren* vi (h, s), vrgehen* vi (s), in Aktin trten*;

дзе́йнічаць адпаве́дна зако́ну gestzmäßig hndeln;

2. (функцыяніраваць) funktioneren vi, in Betreb sein, rbeiten vi, ghen* vi (s), lufen* vi (s) (пра машыну);

тэлефо́н дзе́йнічае das Telefn funktionert;

3. (рабіць уплыў) wrken vi, wrksam sein; beinflussen vt;

ле́кі ўжо́ дзе́йнічаюць die Arzni wirkt schon;

дзе́йнічаць супако́йліва berhigend wrken;

дзе́йнічаць на не́рвы auf die Nrven ghen* [fllen*];

гэ́та ўжо не дзе́йнічае разм. das zieht nicht mehr;

4. (мець сілу) gültig sein, wrksam sein, in Kraft sein; glten* vi

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

цярпе́ць

1. (боль, холад і г. д.) liden* vt, ertrgen* vt;

цярпе́ць боль Schmrzen ertrgen*;

2. (набрацца цярпення) sich gedlden, sich mit Gedld wppnen;

3. (дапускаць) dlden vt, liden* vt; sich (D) etw. gefllen lssen*;

гэ́та не це́рпіць адкла́ду das dldet kinen ufschub;

4. (страту і г. д.) liden* vt, erliden* vt;

цярпе́ць паражэ́нне ine Nederlage erliden* [davntragen*]; ine Schlppe erliden*;

цярпе́ць няўда́чу inen Msserfolg hben;

не цярпе́ць каго-н. j-n nicht liden [usstehen, ertrgen] können*;

час не це́рпіць die Zeit drängt;

спра́ва не це́рпіць die Sche hat ile

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

найсці́

1. (натрапіць) (im Ghen [Fahren]) stßen* (на што-н. auf A, ggen A);

найсці́ на мель марск. auf ine Sndbank [ntiefe] uflaufen*;

2. (насунуцца) sich scheben*, verdcken vt;

хма́ра найшла́ на со́нца ine Wlke verdckte die Snne;

3. (апанавацьпра пачуцці) überkmmen* vt;

не́йкая весяло́сць найшла́ на яго́ ine Fröhlichkeit überkm ihn;

што гэ́та на цябе́ найшло́? was ist denn in dich gefhren?; was ist denn mit dir los?;

4. (панаходзіць, паназбірацца) zusmmenkommen* vi (s);

найшло́ мно́га наро́ду es sind viele Mnsehen [Lute] zusmmengekommen;

найшла́ каса́ на ка́мень es ging [kam] hart auf hart

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

пакіда́ць, пакі́нуць

1. lssen* vt;

пакіда́ць у спако́і in Rhe lssen*; (не звяртаць увагі) ußer Acht lssen*;

пакіда́ць гэ́ты свет (памерці) das Lben lssen*;

пакі́нь гэ́та! lass das!;

я пакі́нуў свой сшы́так до́ма ich habe mein Heft zu Hause legen lssen;

2. (адмовіцца, спыніць) ufhören vi (што-н. mit D);

пакіда́ць рабо́ту ufhören zu rbeiten;

3. verlssen* vt; im Stich lssen* (пакінуць без дапамогі);

пакіда́ць усё lles sthen und legen lssen*;

пакіда́ць ха́ту [го́рад, бацько́ў] das Haus [die Stadt, die ltern] verlssen*;

сі́лы пакіда́юць яго́ ihn verlässt die Kraft;

4. (пакінуць пасля сябе) hinterlssen* vt

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)