адабра́ць 1, адбяру, адбярэш, адбярэ, адбяром, адбераце;
1. Прымусіць каго‑н. аддаць які‑н. прадмет; сілай забраць у каго‑н., што‑н.
2. Пазбавіць каго‑н. якіх‑н. пачуццяў, якасцей, права на што‑н.
3. Выдаткаваць, патраціць нейкую колькасць часу (сілы, сродкаў, здароўя) на выкананне чаго‑н.
4.
5. Выбраць з аднастайных прадметаў асобныя з іх, якія вылучаюцца пэўнай якасцю або прыкметай.
6.
адабра́ць 2, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ро́ўны, ‑ая, ‑ае.
1. Просты, прамы, без выгібаў.
2. Гладкі, без упадзін і ўзгоркаў.
3. Аднолькавы, пастаянны ў якіх‑н. адносінах на працягу якога‑н. часу, якой‑н. адлегласці.
4.
5.
6. Які знаходзіцца на адной лініі з кім‑, чым‑н. (па вышыні, глыбіні і пад.).
7. Які мае аднолькавыя з кім‑н. правы, становішча, значэнне.
8. Які дакладна адпавядае чаму‑н. па велічыні, мае пэўную велічыню.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ру́шыць, ‑шу, ‑шыш, ‑шыць;
1.
2.
3.
4.
5.
6.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ча́стка, ‑і,
1. Пэўная доля чаго‑н. цэлага.
2. Састаўны кампанент, элемент цэлага.
3. Раздзел літаратурнага, музычнага твора.
4. Аддзел якой‑н. установы, асобная галіна кіравання.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
tief
1.
1):
zwei Méter ~ два ме́тры глыбінёй;
~er máchen паглыбля́ць;
in den tíefsten Tíefen у са́май глыбіні́
2) глыбо́кі (пра пачуцці);
aus ~ster Séele з глыбіні́ душы́;
~ bewégt глыбо́ка ўзру́шаны [кра́нуты, расчу́лены];
~ empfúnden [gefühlt] (глыбо́ка) прачу́ты [успрыня́ты];
~ erschüttert усхвалява́ны да глыбіні́ душы́;
~ gréifend глыбо́кі, грунто́ўны, радыка́льны;
~ líegend нізі́нны, запа́лы;
~ schürfend глыбо́кі, глыбі́нны, які́ закрана́е сур’ёзныя пыта́нні; які́ глыбо́ка захо́пвае [чэ́рпае] (пра экскаватар)
3) глыбо́кі,
4) глыбо́кі, по́зны;
in ~er Nacht по́зняй но́ччу
5) глыбо́кі, ні́зкі;
ein ~er Ton ні́зкі тон [гук]
6) ні́зкі, гра́зкі, багні́сты;
ein ~er Weg гра́зкая [багні́стая, размы́тая] даро́га; багні́стае бало́та
2.
1) глыбо́ка;
das lässt ~ blícken гэ́та наво́дзіць на ро́здум [разважа́нні]
2) глыбо́ка, ні́зка;
den Hut ~ in die Áugen drücken насу́нуць капялю́ш на во́чы
3) глыбо́ка, далёка;
bis ~ in die Nacht да глыбо́кай но́чы
4) глыбо́ка, мо́цна (адчуваць);
er war aufs ~ste erschüttert ён быў усхвалява́ны да глыбіні́ душы́
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
вы́весці, ‑веду, ‑ведзеш, ‑ведзе;
1. Ведучы, выдаліць адкуль‑н.
2. Выключыць, прымусіць выйсці са складу чаго‑н., адкуль‑н.
3. Накіроўваючы рух, паказваючы дарогу, прывесці куды‑н.
4. Перавесці ў іншае становішча, змяніць стан, дзеянне, рух.
5. Выседзець з яйца (пра птушак).
6. Вырасціць, стварыць (сорт раслін, народу жывёл, птушак).
7. Збудаваць, паставіць.
8. Зрабіць вывад, прыйсці да якой‑н. думкі.
9. Старанна і акуратна аформіць лініі, абрысы чаго‑н.
10. Апісаць, паказаць у мастацкім творы.
11. Звесці, знішчыць.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
убі́ць, уб’ю, уб’еш, уб’е; уб’ём, уб’яце;
1. Б’ючы, стукаючы па якім‑н. прадмеце, прымусіць яго ўвайсці ў што‑н., унутр чаго‑н.
2. З сілай уваткнуць, усадзіць куды‑н. што‑н. вострае; увагнаць.
3. Утаптаць, утрамбаваць да цвёрдасці.
4.
5. Дадаючы да стравы, умяшаць (пра сырыя яйцы).
6.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
з (перад некаторымі спалучэннямі зычных — са),
I. з
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10. Абазначае выдзяленне часткі якога
11.
12. Абазначае ўласцівасць чаго
13. Абазначае змяненне, ператварэнне чаго
14. На аснове чаго
15. З прычыны, у выніку чаго
16. Пры дапамозе чаго
II. з
III. з
1. Указвае на сумеснасць, удзел у адным і тым жа дзеянні або стане дзвюх ці больш асоб, прадметаў, а таксама на суправаджэнне адной асобы ці прадмета іншымі пры ажыццяўленні якога
2. Указвае на злучэнне, змацаванне аднаго і другога, а таксама на сумежнасць, блізкасць.
3. Указвае на наяўнасць чаго
4.
5.
6. Указвае на асобу ці прадмет, на якія распаўсюджваецца дзеянне, стан.
7.
8.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ГОРАДАБУДАЎНІ́ЦТВА,
галіна дзейнасці, мэта якой арганізацыя прасторы для жыцця чалавека, развіцця вытворчасці, захавання і ўзбагачэння прыроднага асяроддзя. Яе аб’ектам з’яўляюцца
Горадабудаўніцтва — адна са
На Беларусі зараджэнне горадабудаўніцтва звязана з узнікненнем умацаваных паселішчаў — гарадзішчаў. Для горадабудаўніцтва 9—12
Літ.:
Буров А.К. Об архитектуре. М., 1960;
Рагон М. Города будущего:
Бунин А.В., Саваринская Т.Ф. История градостроттельного искусства. Т. 1—2. 2 изд. М., 1979;
Бархин М.Г. Архитектура и город. М., 1979;
Егоров Ю.А. Градостроительство Белоруссии. М., 1954;
Новые города Белоруссии.
Зельтен Н.А. Архитектура и планировка малых городов Белоруссии.
Иодо И.А. Основы градостроительства: Теория, методология.
Архитектура Советской Белоруссии. М., 1986;
Градостроительство Белоруссии.
Беларусь: Среда для человека:
І.А.Іода, В.І.Анікін, Ю.І.Шпіт.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
е́сці
1. есть, ку́шать;
2. есть;
3. есть;
4.
5.
◊ е. вача́мі — есть глаза́ми;
е. про́сяць — (шутл.,
еш — не хачу́ — ешь — не хочу́;
е́жма (по́едам) е. — по́едом есть;
дарэ́мна хлеб е. — зря хлеб есть;
е. чужы́ хлеб — есть чужо́й хлеб;
е. хлеб — (з чаго) име́ть сре́дства к жи́зни;
ма́ла ка́шы еў — ма́ло ка́ши ел;
пасалі́ўшы, мо́жна е. — сно́сно; та́к себе; бо́лее или ме́нее;
е. папо́ўніцы — есть (упи́сывать) за о́бе щёки;
есць як не ў сябе́ — и куда́ то́лько у него́ дева́ется;
няха́й бу́дзе — е. не про́сіць — запа́с карма́на не дерёт;
хлеб-соль еш, а пра́ўду рэж —
чаго́ не ясі́, таго́ ў рот не нясі́ —
па ім няха́й хоць воўк траву́ есць —
у го́ры жыць ды з пе́рцам е. —
хто не працу́е, той не есць —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)