цар, ‑а, м.

1. Тытул манарха ў Расіі, Балгарыі і Сербіі. // Асоба, якая мае гэты тытул. Цар Іван Грозны. Цар Пётр І.

2. перан.; каго-чаго або які. Той, хто ўзвышаецца над усімі сабе падобнымі ў якіх‑н. адносінах. Чалавек — цар прыроды. Леў — цар звяроў. □ [Тайдо і Кос] ведалі, што гэта ёсць гняздо птушынага цара, — кондара. Маўр.

3. У спалучэнні з іншымі назоўнікамі характарызуе іх як штосьці незвычайнае сярод сабе падобных. Цар-гармата. Цар-звон. Царголад. Цар-баба. Кедр — цар-дрэва. □ — Такая гордая і паважная [Таня], што, здаецца, і прыступу да яе няма. Цар-дзеўка, ды і годзе! Машара.

•••

Без цара ў галаве — пра неразумнага, дурнаватага чалавека.

За царом Гарохам — вельмі даўно, не за нашай памяццю.

[Ад лац. caesar.]

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

засяро́джваць, засяро́дзіць (пра думкі) sámmeln vt, konzentríeren vt;

засяро́джваць ува́гу (séine gánze) Áufmerksamkeit ríchten (на чым-н. auf A);

ён засяро́джаны ў самі́м сабе́ er ist in sich selbst [in Gedánken] versúnken, er ist mit sich selbst [mit séinen Gedánken] beschäftigt

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

verschánzen

1. vt вайск. умацо́ўваць, абко́пваць (пазіцыі)

2. ~, sich абко́пвацца, рабі́ць сабе́ ако́пы, умацо́ўвацца Verschánzung

f -, -en вайск. ако́пы, умацава́нне; палявы́я ўмацава́нні

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

wínterlich, wíntermäßig

1. a зімо́вы;

es ist schon sehr ~ спра́ва ідзе́ да зімы́, зіма́ дае́ аб сабе́ знаць

2. adv па-зімо́ваму

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

zerbréchen*

1. vt лама́ць

2. vi (s) лама́цца, разбіва́цца;

◊

sich (D) den Kopf über etw. (A) ~ лама́ць сабе́ галаву́ над чым-н.

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

заслу́га ж. заслу́га;

~гі пе́рад наву́кай — заслу́ги пе́ред нау́кой;

гэ́та не мая́ з. — э́то не моя́ заслу́га;

◊ па ~гах — по заслу́гам, за де́ло;

ста́віць сабе́ ў ~гу — ста́вить себе́ в заслу́гу;

па ~гах і запла́та — посл. по заслу́гам и пла́та

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

гняздо́ (мн. гнёзды) ср., в разн. знач. гнездо́;

г. курапа́ткі — гнездо́ куропа́тки;

во́ўчае г. — во́лчье гнездо́;

г. грыбо́ў — гнездо́ грибо́в;

кулямётнае г. — пулемётное гнездо́;

сло́вы аднаго́ гнязда́ — слова́ одного́ гнезда́;

◊ звіць (сабе́) г. — свить (себе́) гнездо́;

асі́нае г. — оси́ное гнездо́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

макрата́, ‑ы, ДМ ‑раце, ж.

Вада, вільгаць, якія пакрываюць, пранізваюць што‑н. Боты набраклі, ногі ныюць і заходзяцца ад волі і макраты. Грахоўскі. // Разм. Мокрае, дажджлівае надвор’е. Поезд прывёз на глухую, залітую дажджом станцыю і пайшоў сабе далей. Як хочаш дабірайся да «горада», як хочаш ратуйся ад макраты і гразі. Лось.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

дагматы́чны ​1, ‑ая, ‑ае.

1. Заснаваны на догмах (у 1 знач.).

2. Уласцівы дагматыку. Дагматычнае мысленне. // Бяздоказны, такі, што не дапускае пярэчанняў. Дагматычны падыход да тэорыі.

3. Адцягнены, абстрактны, схематычны. Дагматычны спосаб выкладання.

дагматы́чны ​2, ‑ая, ‑ае.

Які мае адносіны да дагматыкі, заключае ў сабе догматы (у 1 знач.). Дагматычнае багаслоўе. Дагматычная літаратура.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

міжво́льны, ‑ая, ‑ае.

1. Які не залежыць ад волі, свядомасці. Толькі яшчэ аднаго не мог пераадолець у сабе каваль — гэта пачуцця нейкай міжвольнай гідлівасці да нямецкіх вінтовак і пісталетаў, хоць імі ўжо карысталіся партызаны. Паслядовіч.

2. Выпадковы, ненаўмысны. Асабліва помніцца мне адзін дзень, у які нам давялося быць міжвольнымі памочнікамі дзядзькі Сымона. Хомчанка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)