◎ Пусто́ўшчына экспр. ’негаспадарлівы чалавек’ (ПСл). Архаізм, параўн. ст.-бел. пустовщина/пустовщына ’неапрацаваны кавалак зямлі’, земля пустовская ’пустэча, пустка’ (Статут 1588), пус‑ товщина ’незаселены, неапрацаваны ўчастак зямлі’ (Ст.-бел. лексікон), пустовщизна ’тс’ (< польск., Булыка, Лекс. запазыч., 78), пустоўская (пустовскія) тлумачыцца як “выморочные имущества”, укр. пустовщина ’апусцелая сяліба, пусташ’, параўн. рус. пустовди ’пусты, вольны, нікім і нічым не заняты’. Да пуставаць, пусты (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вы́сіліцца сов.
1. оскуде́ть, истощи́ться;
зямля́ ~лілася — земля́ оскуде́ла (истощи́лась);
2. потеря́ть кре́пость;
хрэн ~ліўся — хрен потеря́л кре́пость
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дол (род. до́лу) м.
1. низ; земля́ ж.;
2. разг. (яма для погребения) моги́ла ж.;
капа́ць д. — копа́ть моги́лу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
го́ні (род. го́ней) ед. нет, уст.
1. (отрезок полосы пашни) гон м.;
2. перен., поэт. ни́ва ж., земля́ ж.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прытапта́цца сов.
1. притопта́ться; примя́ться;
зямля́ ~та́лася — земля́ притопта́лась;
2. прост. (ослабеть от старости) сдать;
стары́ ~та́ўся — стари́к сдал
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
поднебе́сная ж., сущ., уст. паднябе́сная, -най ж.; (земля) зямля́, -лі́ ж.; (мир) свет, род. све́ту м.; (вселенная) сусве́т, -ту м.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уле́жацца сов. (уплотниться от долгого лежания) улежа́ться, слежа́ться;
зямля́ яшчэ́ не ўле́жалася — земля́ ещё не улежа́лась;
се́на ўле́жалася — се́но слежа́лось
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Тру́песок ‘друз, трэск і інш.’ (ТС), тру̀пасок ‘труха, пацяруха’ (Альп.). Параўн. укр. палес. тру́песок ‘сухія трэскі’, якое ў ЕСУМ (5, 657) лічаць відазмененым тру́сок (гл. труск), што малаверагодна. Хутчэй утворана ад асновы трупех‑ (гл. наступнае слова) у выніку чаргавання х // с і збліжэння канца слова з пясок, параўн. ілюстрацыі: така земля, трупесок, не песок і не глей (ТС). Зыходная аснова прадстаўлена ў польск. дыял. trupa ‘парахно’ (MSGP), рус. трупи́ть ‘драбніць, крышыць’, тру́пья ‘старое, парванае адзенне’, трупъ ‘луска, перхаць’, в тре́пес ‘ушчэнт’ (СРНГ).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
По́льскі: польскі грыб ’падгрыб, Xerocomus badius’ (навагр., слонім., Расл. св.). Хутчэй за ўсё, запазычанне з рускай, параўн. рус. по́льский, польско́й ’палявы, стэпавы’, ’дзікі’: польские гуси ’дзікія гусі’; н.-луж. pólski, славен. poljski, серб.-харв. по̀љски ’палявы’, балг. по́лски ’тс’: полски пазач ’палявы стораж’. Семантыка ’грыб, які расце на адкрытых месцах’, звычайна — палявы грыб (ТС, паст., Жыв. сл.), палёвік (Жыв. сл.), палявы баравік/польскі баравік (Расл. св.), навуковыя назвы — махавік (казляк) руды, зайцаў грыб (Сяржаніна, Грыбы, 18). Ад поле (гл.), параўн. рус. земля — земский.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
чу́тка I нареч. чу́тко
чу́тка II сущ., ж. слух м., молва́;
◊ хо́дзяць ~кі — хо́дят слу́хи;
~камі зямля́ по́ўніцца — посл. слу́хом земля́ по́лнится
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)