абгарэ́ць, -ру́, -ры́ш, -ры́ць; -ры́м, -рыце́, -ра́ць; -ры́; зак.
1. Абвугліцца, пачарнець у агні.
Сцяна абгарэла ў час пажару.
2. Атрымаць апёкі, пашкоджанні ад агню.
А. у танку.
А. на пажары.
|| незак. абгара́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е і абга́рваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
распа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны; зак., каго-што.
1. Размякчыць парай, варам.
Р. зерне.
2. Разагрэць да поту; разгарачыць (разм.).
Р. цела.
|| незак. распа́рваць, -аю, -аеш, -ае.
|| наз. распа́рванне, -я, н. і распа́рка, -і, ДМ -рцы, ж. (да 1 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
упа́рыць, -ру, -рыш, -рыць; -раны; зак.
1. што. Парачы, згатаваць, давесці да патрэбнага стану.
У. рэпу.
2. каго (што). Увагнаць у пот цяжкай, напружанай працай.
Гэта работа мяне ўпарыла.
3. каго. Загнаць (каня) да поту, узмыліць.
|| незак. упа́рваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
акульту́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; зак., што.
1. Зрабіць прыгодным для вырошчвання сельскагаспадарчых раслін. Акультурыць глебу.
2. Ператварыць дзікую расліну ў культурную. Акультурыць лясную яблыню.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
перашна́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; зак., што.
Разм. Старанна і ўважліва абмацаць што‑н. поўнасцю або ўсё, многае ў пошуках чаго‑н. Перашнарыць усе кішэні.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
плуга́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; незак.
Разм. Працаваць на ворыве з плугам. Згарэў даўно ля вогнішча плашч, тады, калі Раман першы раз плугарыў ноччу. Пташнікаў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
тараба́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; незак.
Разм. Займацца пустымі размовамі, балбатаць. Брыгадзір нешта вельмі доўга абціраў ногі, потым тарабарыў з гаспадыняй і з Галяй. Навуменка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Нары́йніца ’эпітэт свінні і мянушка неахайнай жанчыны’ (Кліх). Відаць, да нарыць (гл. рыць); назва ўтворана, магчыма, з мэтай ахоўнай магіі, параўн. рыкання, рыкуха, рыкёля (пра карову) і пад.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Перавашава́ць ’перакапаць’ (трак., Сл. ПЗБ). Да пера- і вашава́ць ’глыбока рыць, капаць’ (гл.), якое да літ. vašúoti ’рваць крукам’ < vą̃šas ’крук’ (параўн. палес. клю́чка ’прылада для капання бульбы’).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ры́дка ’мурашка’ (калінк.). Няясна. Магчыма, ад рыць (гл.), паколькі мурашкі капошацца, “рыюцца” ў зямлі, або, калі прыняць, што ў аснову намінацыі быў пакладзены колер, ад руды > *рыды > рыдка.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)