чыжык - Пошук - Энцыклапедыі

«Чыжык»

т. 17, с. 301

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Чыжык Сямён Пятровіч

т. 17, с. 301

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Чыжык Яўген Іванавіч

т. 17, с. 301

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́ЎЧЫК (Гальяш) (сапр. Ляўковіч Ілья Міхайлавіч; 20.7.1880, г. Слонім Гродзенскай вобл. — вер. 1944),

бел. пісьменнік. Скончыў Слонімскае пав. вучылішча. З 1896 служыў у Слоніме ў канцылярыі міравога суддзі, пісарам у каморніка. У 1904—14 чарцёжнік у магістраце Варшавы. З 1907 супрацоўнічаў з газ. «Наша ніва». Спрыяў дзейнасці Бел. студэнцкага зямляцтва ў Варшаве, у 1912—14 чл. Варшаўскага бел. гуртка. З сярэдзіны 1920-х г. супрацоўнічаў з Амер. місіяй метадыстаў, пераклаў на бел. мову спеўнікі («Божая ліра», 1933). Пісаў для дзіцячага час. «Заранка» (1927—31). У Варшаве і Слоніме меў багатую б-ку. Калекцыяніраваў публікацыі пра Беларусь, кераміку. Маляваў, іграў, спяваў, збіраў фальклор. Сабраў унікальныя дакументы пра Слонім і Слонімшчыну. З 1908 друкаваў вершы ў «Нашай ніве». У 1912 выдаў у Вільні зб. паэзіі «Чыжык беларускі». Яго рамант. вобразы-сімвалы — алегарычнае ўвасабленне ўціску, крыўды і зла. Асуджэнне адшчапенцаў, прыгнятальнікаў і прыстасаванцаў выказаў у вершы «Хто адрокся сваіх». Асуджаў рэжым польск. улад у Зах. Беларусі. Выступаў за свабоду роднага слова («Душыцелям слова», нап. 1927). Цяжар нар. трагедыі паказаў у «Калыханачцы» («Песні аб астрожнай долі», 1926). У 1932 напісаў філас.-медытацыйныя паэмы ў прозе «Хараство» і «Чалавек». У публіцыстыцы выступаў за права беларусаў на сваю культуру. Перакладаў на бел. мову творы А.Міцкевіча, М.Канапніцкай, Ю.Славацкага, М.Някрасава і інш. Яго зб. «Беларускі жаваранак» не выйшаў з друку (копія ў Аддзеле рэдкіх кніг і рукапісаў б-кі імя Я.Коласа Нац. АН Беларусі).

Тв.:

Доля і хлеб: Выбр. тв. Мн., 1980.

Літ.:

Калеснік У. Лёсам пазнанае. Мн., 1982;

Пятроўскі Я. Мэмуары. Кн. 1. Слуцак;

Гейнсвіль, 1988;

Лойка А. Гісторыя беларускай літаратуры: Дакастр. перыяд. Ч. 2. 2 выд. Мн., 1989.

І.У.Саламевіч.

т. 9, с. 225

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

«НА́ША НІ́ВА»,

штотыднёвая, грамадска-паліт., навук.-асв. і літ.-маст. газета. Выдавалася з 10(23).11.1906 да 7(20).8.1915 у Вільні на бел. мове кірыліцай, да 18(31).10.1912 і лацінкай. Засн. лідэрамі Беларускай сацыялістычнай грамады (БСГ) братамі І. і А.Луцкевічамі, В.Іваноўскім, А.Уласавым, А.Пашкевіч (Цётка) і інш. Рэдактары-выдаўцы С.Вольскі, Уласаў (з 8.12.1906), Я.Купала (з 7.3.1914 рэдактар, з 16.5.1914 рэдактар-выдавец). Рэдактарамі аддзелаў у розны час былі Я.Купала, Я.Колас, З.Бядуля, Х.Імшэнік (заг. канторы і сакратар рэдакцыі да 1909), В.Ластоўскі (з 1909 сакратар рэдакцыі), Ядвігін Ш., С.Палуян (С.Ясяновіч), А.Бульба (В.Чыж) і інш. Друкавала вершы, нарысы, маст. прозу, навук.-папулярныя артыкулы, мела рубрыкі «У Думе і каля Думы», «Паштовая скрынка» і інш. Да выхаду ў свет. газ. «Беларус» гуртавала аўтараў усіх веравызнанняў і кірункаў, якія выступалі за культ.-нац. адраджэнне Беларусі. Мела больш за 3 тыс. сталых і часовых карэспандэнтаў у пав. і губ. гарадах, мястэчках і вёсках Беларусі, Маскве, Пецярбургу, Сібіры, за мяжой. Нязменнымі ў «Н.н.» заставаліся ідэя сац.-паліт., эканам. і культ. адраджэння Беларусі, яе супрацоўніцтва з інш. народамі, апазіцыя да самадзяржаўя. Тэматыка, змест і характар падачы матэрыялаў мяняліся ў залежнасці ад паліт. сітуацыі і складу рэдакцыі. У праграмным артыкуле 1-га нумара падкрэслена агульнанац. пазіцыя газеты: «Наша ніва» — газета не рэдакцыі, але ўсіх беларусаў і ўсіх тых, хто ім спагадае...». У 1906—07 шмат месца займалі матэрыялы агітац. і крытычнага зместу. Паводле ацэнкі Віленскага ахоўнага аддзела ў 1908 «Н.н.» напачатку была больш памяркоўная, чым «Наша доля», але пасля «стала змяшчаць артыкулы ўзбуджальнага характару, за што падвяргалася некалькі разоў канфіскацыі». Віленская суд. палата ў чэрв. 1907 пачала суд. праследаванне рэдактара Уласава за матэрыялы, апубл. ў 8-м нумары (арт. «Дума і народ», «Зямельная справа ў Новай Зеландыі», верш Я.Коласа «Расійскія абразы»), 9-м (арт. «Работа Думы») і 12-м («Дзяржаўная Дума»), а таксама за аператыўна-інфармац. рубрыкі «З усіх старон», «З Беларусі і Літвы», «Аб усім патроху». Паводле ацэнкі цэнзуры, артыкулы «напамінаюць падпольныя пракламацыі». Рэдактар абвінавачваўся за тое, што апублікаваў артыкулы, якія пабуджаюць да бунту і звяржэння існуючага ў дзяржаве грамадскага ладу. Рэдакцыя «Н.н.» плаціла штрафы, а Уласаў у 1910 быў зняволены. У 1915 такім самым абвінавачаннем пачалося суд. праследаванне рэдактара Я.Купалы за арт. А.Язмена «Думкі» (16.1.1915). Адкрытая крытыка царызму і агітацыя на барацьбу за дэмакр. рэформы (цыкл артыкулаў 1907 Я.Коласа пад псеўд. Марцін «Дума і народ», «Партыі ў Думе» і інш.) пасля разгону 2-й Дзярж. думы (чэрв. 1907) не знікала са старонак газеты, але набыла больш памяркоўны асветніцкі характар. «Н.н.» пераарыентавалася на абарону адраджэнскіх ідэалаў Беларусі, мірнага і паступовага прагрэсу праз дэмакратызацыю цэнтр. і мясц. органаў улады, выступала за стварэнне ўрада, адказнага перад парламентам, выбранага шляхам усеагульнага, роўнага і прамога галасавання, за ліквідацыю рэшткаў феад. прыгонніцтва, рэарганізацыю сельскай гаспадаркі (развіццё сял. землеўладання, фермерскай гаспадаркі), культ.-нац. аўтаномію, развіццё адукацыі, друку і кнігавыдання на роднай мове. Пад уплывам сац.-эканам. праграмы БСГ «Н.н.» заставалася выданнем, арыентаваным на абарону правоў і свабод бел. працоўнага народа — сялян, рабочых, рамеснікаў, нар. інтэлігенцыі. «Н.н.» крытыкавала палітыку П.Сталыпіна, асуджала рэпрэсіі супраць удзельнікаў вызв. руху, выкрывала дзярж. эксплуатацыю сялянства, прапаганду і правакацыі чарнасоценных паліт. груповак. У шэрагу артыкулаў і нататкаў абгрунтоўвала неабходнасць супрацоўніцтва беларусаў з нац. меншасцямі на аснове раўнапраўя і асветы на роднай мове. «Н.н.» выступала супраць шавінізму польск. абшарніцка-клерыкальных колаў, асвятляла сац. бяспраўе сялян-беднякоў, рабочых, эмігрантаў у Еўропе і ЗША Калі рэдактарам стаў Я.Купала, газета адмовілася ад прапаганды хутароў, даказвала бесперспектыўнасць для малазямельнага сялянства сталыпінскай агр. палітыкі, акцэнтавала ўвагу на спецыфічных умовах Беларусі, дзе з нац. праблемай звязана «справа сялянская і справа работніцкая». Выкрывала імперыяліст. сутнасць 1-й сусв. вайны.

Найважнейшай задачай «Н.н.» лічыла ўсебаковае развіццё эканомікі, грамадскай духоўнай культуры народа, стварэнне нац. стылю культуры і нац. школ у бел. л-ры, тэатр., муз. і выяўл. мастацтвах шляхам засваення айч. этнакульт. традыцый і творчых здабыткаў сусв., найперш рус., укр. і польскай маст. культур. Падтрымлівала ўсе формы нар. эканам. і культ.-асв. самадзейнасці, памагала прафесіяналізацыі ў галіне л-ры, інш. відаў мастацтва. На яе старонках упершыню апубл. многія творы Я.Купалы (паэмы «Курган», «Бандароўна», 170 вершаў і каля 30 артыкулаў), Я.Коласа (каля 125 вершаў, больш за 40 апавяданняў, нарысаў і артыкулаў, урыўкі з паэмы «Новая зямля»), М.Багдановіча, Цёткі, А.Гаруна лепшыя дарэв. вершы і артыкулы З.Бядулі, М.Гарэцкага, Ц.Гартнага, К.Каганца, У.Галубка, К.Буйло, А.Гурло, Я.Журбы, Г.Леўчыка, К.Лейкі, А.Паўловіча, Ядвігіна Ш., А.Петрашкевіча, Ф.Чарнушэвіча, Э.Будзькі, Старога Уласа, Л.Лобіка, І.Піліпава і інш. На старонках газеты адбывалася станаўленне бел. літ.-маст. крытыкі, публіцыстыкі, культуралогіі, фалькларыстыкі (артыкулы, нарысы, даследаванні Я.Купалы, Я.Коласа, Багдановіча, Л.Гмырака, А.Бульбы, Гарэцкага, Ластоўскага, братоў Луцкевічаў, У.Самойлы, Р.Зямкевіча і інш.). Пісьменнікі і крытыкі «Н.н.» арыентаваліся на літ.-эстэт. традыцыі крытычнага рэалізму і прагрэс. рамантызму, выкарыстоўвалі творчыя здабыткі імпрэсіянізму, экспрэсіянізму і інш. авангардысцкіх кірункаў. Яе супрацоўнікі даследавалі нар. побыт і фальклор, хатнія рамёствы, праводзілі арганізац. і навук. працу па даследаванні гісторыі бел. культуры і яе тагачаснага стану, стваралі муз.-тэатр. гурткі, дапамагалі станаўленню Першай беларускай трупы Ігната Буйніцкага, заснавалі Беларускі музей у Вільні. На старонках газеты складваліся лексічныя і граматычныя нормы новай бел. літ. мовы. У палемічных артыкулах, памфлетах і вершах выкрывалася антыбел. палітыка польскіх і рас. шавіністаў, антыбел. кірунак рэакц. друку (газ. «Минское слово», «Северо-Западная жизнь», «Виленский вестник» і інш.). Газета прапагандавала здабыткі іншанац. культур, змяшчала ў перакладзе на бел. мову творы Э.Ажэшкі, А.Міцкевіча, У.Сыракомлі, М.Канапніцкай, Ю.Славацкага, С.Жаромскага, Т.Шаўчэнкі, В.Стафаніка, Л.Талстога, А.Чэхава, М.Горкага, У.Караленкі, В.Брусава, урыўкі з артыкулаў В.Бялінскага; адзначала юбілеі Талстога, М.Гогаля, Шаўчэнкі, Славацкага, Ф.Шапэна, Ч.Дарвіна.

«Н.н.» была свайго роду грамадскім ін-там бел. культуры, выконвала ролю каардынацыйнага выдавецкага цэнтра. У 1907—13 яе намаганнямі апубл. зб-кі «Песні-жальбы» і «Апавяданні» Я.Коласа, «Вянок» Багдановіча, «Бярозка» Ядвігіна Ш., «Чыжык беларускі» Леўчыка, літ.-знаўчыя брашуры Зямкевіча, перакладныя творы. Выпускала штогадовы «Каляндар «Нашай нівы», альманахі «Зборнік «Нашай нівы», «Калядную пісанку. 1913 год» і інш. Важнае месца на яе старонках займалі праблемы вясковага самакіравання, нар. адукацыі, этычнай культуры, экалогіі [арт. Мацея Крапіўкі (Цёткі) «Як нам вучыцца», Гмырака «Жыла, жыве і будзе жыць!», «Мова ці гутарка», «Якой нам трэба школы?», «Аб вясковай інтэлігенцыі», «Земства і воласць» і інш.]. Шмат увагі аддавала папулярызацыі прыродазнаўчых, эканам., с.-г. і прававых ведаў. Друкавала практычныя рэкамендацыі па земляробстве, жывёлагадоўлі, агародніцтве, выхаванні дзяцей. Апублікаваныя ў ёй даследаванні — аўтарытэтныя крыніцы па агульнай гісторыі, гісторыі л-ры, этнаграфіі, мастацтве, гісторыі нац.-вызв. руху, рэлігіязнаўстве. Сярод іх — ананімны арт. «Сымон Канарскі», нарысы А.Пагодзіна «Уладыслаў Сыракомля», Д.Дарашэнкі «Беларусы і іх нацыянальнае адраджэнне», Зямкевіча «Адам Ганоры Кіркор», Власта (Ластоўскага) «Аб беларускім местачковым і вясковым хатнім рамясле», «З мінуўшчыны гораду Быхава», «10-летні юбілей літоўскага друку», «Хроніка Вялікага княства Літоўскага». У «Н.н.» ўпершыню апубл. манаграфія Ластоўскага «Кароткая гісторыя Беларусі» (1910). Важнай крыніцай па гісторыі бел. л-ры, мовы, журналістыкі, мастацтва з’яўляецца архіў «Н.н.» Бел. музея ў Вільні, рукапісная спадчына Я.Купалы, Я.Коласа, Багдановіча, Гаруна, Гарэцкага і інш. (захоўваецца ў архівах Літвы і ў Бел. дзярж. архіве-музеі л-ры і мастацтва).

Літ.:

Александровіч С. Гісторыя і сучаснасць. Мн., 1968;

Яго ж. Пуцявіны роднага слова. Мн., 1971;

Конан У.М. Развіццё эстэтычнай думкі ў Беларусі (1917—1934 гт.). Мн., 1968;

Дорошевич Э., Конон В. Очерк истории эстетической мысли Белоруссии. М., 1972;

Пуцявінамі Янкі Купалы: Дак. і матэрыялы. Мв., 1981;

Семашкевіч Р. Выпрабаванне любоўю. Мн., 1982;

Гмырак Л. Творы. Мн., 1992;

Янка Купала і «Наша ніва». Мн., 1997.

У.М.Конан.

т. 11, с. 247

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ БУДАЎНІ́К РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. работнікам будаўніцтва і будаўнічай індустрыі, якія працуюць у будаўнічых, н.-д., праектных, праектна-пошукавых, мантажных і інш. арг-цыях 15 і больш гадоў, за заслугі ў вытворчай дзейнасці, распрацоўцы і ўкараненні прагрэсіўных праектаў і тэхналогій, перадавога вопыту арганізацыі, механізацыі і аўтаматызацыі працы, дасягненне высокай эфектыўнасці вытворчасці і якасці буд.-мантажных работ. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1960 існавала ганаровае званне заслужаны будаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь

1960. У.Ц.Атрошчанка, Е.С.Галаўнёва, С.А.Грыгор’еў, В.Ф.Дзем’янюк, А.А.Дзігілевіч, І.А.Доўнар, А.А.Жалняровіч, Р.С.Забалееў-Ізотаў, Я.Ф.Казлоўская, З.А.Караткевіч, І.К.Колычаў, А.С.Лапуноў, М.Х.Ломскі, У.П.Маскалёў, В.І.Свецікаў, В.А.Слепухоў, П.М.Сцяблюк, Ц.К.Фандо, Я.Ф.Філічонак, П.Г.Фядоценка, І.Э.Шаблоўскі, В.Ш.Шайхлісманаў, С.І.Ярашэвіч.

1961. А.В.Астроўскі, У.М.Вараксін, В.К.Гаравой, А.М.Громаў, М.К.Гуд, І.К.Дуброўскі, Г.У.Заборскі, А.Ц.Маграшоў, В.Дз.Макавец, Т.М.Макараў, Л.А.Новікава, І.А.Паддубіцкі, М.І.Паўлаў, М.М.Сівухін, М.П.Тарасенка, І.Дз.Шлапакоў.

1962. Р.А.Абразцова, А.С.Абухоўскі, Я.І.Анісімаў, Ф.Ф.Арцёменка, С.С.Атаеў, П.Л.Бабак, А.Г.Базаеў, С.С.Батурын, М.Н.Богуш, К.А.Бондараў, Л.С.Булах, М.Л.Вараб’ёў, І.П.Ведзмедзь, А.П.Воінаў, М.С.Галуза, Г.М.Глезер, І.І.Грыгаровіч, Л.А.Жук, І.М.Жыжаль, У.В.Казюля, А.Н.Каралёў, У.А.Кароль, М.В.Кашчэеў, Н.І.Лісавец, К.А.Магілеўскі, А.С.Мазейка, В.А.Мароз, У.Г.Міхайлаў, А.Ф.Мураўскі, Л.С.Паперна, Г.П.Паўлоўскі, В.Л.Пятніцкі, І.М.Рабцаў, Р.І.Рубанаў, М.А.Свірскі, М.П.Семянцоў, Г.І.Страіцелеў, В.А.Талмачоў, С.М.Траногін, В.Л.Трэйда, В.М.Фамін, М.А.Хомчанка, В.Я.Цвяркун, П.П.Цімашэнка, К.П.Цюцюноў, М.В.Шчэпкін, І.А.Юркоў.

1963. А.В.Анцімонаў, М.Ц.Архіпец, Л.М.Ашмян, В.С.Бабкоў, Ф.Ц.Бажок, А.У.Байцова, І.С.Бахір, Я.Е.Гайко, Я.П.Гоцін, А.П.Гушча, К.У.Джыгера, Г.Я.Жолудзеў, В.П.Зенін, А.С.Крэмень, А.В.Круль, М.С.Кускоў, В.С.Левін, М.Ф.Майдановіч, Л.П.Мацкевіч, М.М.Машкін, У.М.Мудры, С.І.Мядзведскі, В.Ф.Наймушын, П.М.Новікаў, Я.Ф.Паўленка, А.Ш.Плоткін, Я.А.Раговін, М.З.Санкін, Г.І.Татурын, А.Б.Уласевіч, К.Дз.Цвярдоў, І.М.Чарненка.

1964. І.А.Віленскі, М.Дз.Галубенкаў, М.В.Кавалёў, І.І.Корсакаў, В.С.Крывіцкі, Р.І.Мілановіч, А.В.Пруднікаў, У.М.Рубанік, В.Ф.Хлімянцоў, Л.С.Храмцоў.

1965. А.Б.Бандарэнка, П.І.Бязручкін, А.К.Ворса, І.М.Вятрук, І.Ц.Гапеенка, М.Я.Глушанкоў, М.К.Дзямешка, Ф.І.Дудараў, У.М.Жур, А.І.Кавалеўскі, М.У.Конік, Ф.Я.Крот, Ц.М.Кушнераў, В.С.Ларын, Р.І.Лебедзеў, У.Я.Ліцкевіч, П.С.Лукашук, А.Дз.Майсяевіч, М.Я.Мананкоў, Б.М.Марагоўскі, В.Г.Маршалаў, М.С.Медзвядзенка, Г.К.Мітраховіч, Дз.Ф.Міхайленка, П.М.Наваржэўскі, П.Ф.Пацей, А.А.Пількевіч, С.М.Раўкоў, Я.Ф.Савіцкі, І.С.Салей, С.І.Серафімовіч, І.Х.Сіманоўскі, М.В.Скрабкоў, Л.С.Собаль, А.П.Старавойтаў, І.І.Сямак, К.М.Тандзітнікаў, М.Г.Ушкевіч, П.І.Чарнавусаў, В.П.Чарнышоў, М.І.Шалдыга, Б.А.Шаршнёў, Г.П.Шмігельскі, М.І.Шымель, І.П.Янкоўскі, М.П.Ярашэвіч.

1966. В.Е.Алексяюк, К.А.Бародзіч, І.М.Бірыла, К.І.Вагін, Л.Я.Васілеўскі, Г.А.Вялічка, А.М.Гершаў, Г.С.Дашын, В.Р.Жылін, А.С.Зуб, С.Ф.Кажамякін, М.П.Кажан, П.І.Клімук, І.К.Лазарэнка, А.К.Лісоўскі, К.С.Мілашэўскі, А.Ф.Мітраховіч, Д.П.Надгачаеў, Р.Я.Паламарчук, Л.В.Парыйскі, Я.П.Ракомса, С.А.Сапун, П.Ф.Філіпаў, У.А.Хадорык, Ф.І.Цімафееў, С.Я.Цярохін, Л.К.Цяцерын, А.С.Чмыр, І.М.Шараеў, І.К.Юркоў.

1967. І.С.Вараб’ёў, М.П.Варэнцаў, Я.І.Дрозд, А.А.Кавалевіч, М.М.Кавалевіч, Е.А.Каўгарэна, Ц.І.Кузьмін, А.Дз.Лакіда, М.В.Леаненка, Ф.Ф.Леановіч, С.І.Шульга.

1968. П.Р.Аўсянікаў, М.І.Бадзько, Г.С.Бандарэнка, К.В.Варон ша, А.К.Васілеўскі, Л.Г.Гаўрылаў, Р.Я.Герцовіч, В.П.Глявіцкі, А.А.Грабеннікаў, М.А.Грыгарук, П.Р.Дадонаў, М.Г.Дзівакоў, А.Я.Каржуеў, М.К.Кесель, Ф.В.Магіленка, К.Я.Масько, М.І.Мацэль, М.М.Мядзведскі, І.Б.Палінскі, М.І.Пісарчык, С.Ф.Пятроў, В.Дз.Сабалеўскі, І.М.Сак, А.З.Сацікаў, А.І.Хамянкоў, К.С.Цывінскі, Ф.М.Шакай, Ф.І.Шчасны, Ф.І.Юшкевіч, В.Н.Ярковіч.

1969. Дз.Д.Атрашкевіч, Ю.К.Гарашчук, Г.М.Губчык, М.М.Епіфанаў, М.І.Касценіч, С.Ц.Кірыльчук, М.І.Кудзелін, А.В.Кулікоўскі, Б.С.Курлена, І.В.Кушнераў, Ф.С.Маскоў, В.М.Няхаеў, П.Р.Паўлоўскі, А.М.Печкуроў, Дз.Дз.Прашчаеў, У.М.Рыжыкаў, С.П.Самуха, М.П.Сінцова, М.М.Унукоўскі, І.І.Ціханаў, А.А.Чыжык, С.М.Шахно, К.С.Якімовіч.

1970. П.Н.Антоненка, М.І.Бандзюк, С.С.Бычкоўскі, І.І.Валадашчык, А.Ф.Гаўрысёў, М.І.Герасімчук, Д.Ц.Гузман, Ю.Р.Іваноў, С.М.Ізотаў, І.П.Кавалёў, С.В.Казакоў, Л.В.Казлоў, В.І.Кандраценка, М.Л.Каралюк, Р.В.Куляеў, Л.І.Кунічкіна, М.Р.Лукашэнка, Р.І.Ляшэнка, К.П.Малькевіч, С.І.Маршчэнка, М.М.Маталыцкі, М.Ф.Мацюк, А.І.Наканечны, Р.Л.Пабядзінскі, У.В.Пакацілаў, В.І.Пацюк, П.Я.Пісарчык, М.А.Пісарык, Ф.П.Пыжык, А.А.Раманоўскі, А.А.Рамашэўскі, Д.Я.Родаў, М.Ц.Свінко, Р.С.Сілівончык, М.В.Сярмяжка, А.А.Ларасаў, А.А.Фурсевіч, Л.У.Чарапко, М.А.Шлойда, М.С.Шумакоў.

1971. І.А.Багданаў, Р.І.Бандарэнка, М.А.Баранаў, Л.В.Голубева, А.К.Іваноў, Ф.І.Кажарскі, І.І.Казлоўскі, С.І.Казлюк, Б.М.Кіціс, Р.Дз.Купрыенка, Ф.А.Лапуноў, М.А.Літоўчанка, В.І.Луцык, М.Н.Маліноўскі, А.Н.Мінаеў, У.У.Мінкевіч, К.К.Петрушкевіч, М.І.Пунько, Г.М.Рагачова, І.В.Сабалеўскі, П.М.Сідараў, А.І.Сініцын, М.К.Смоліч, А.Л.Трубяцкой, А.А.Трухан, М.А.Федарчук, А.І.Цыганок, М.І.Яскевіч.

1972. Ф.А.Андросік, М.Д.Бараболкін, П.Л.Бароўскі, В.І.Барысенка, Б.А.Бразінскі, Я.І.Грыняк, М.М.Грышкавец, А.С.Карамышаў, В.С.Карэўка, А.К.Клявін, В.І.Кувашоў, У.І.Курашоў, П.І.Лаўрэнка, У.А.Малашэвіч, У.Ф.Маціеўскі, Л.У.Парахонька, І.М.Пацярайчанка, У.Д.Рабянок, В.А.Руды, А.Я.Фамін, В.М.Чаркін, С.В.Шапавалаў, Р.Ф.Шукаў, Я.С.Юшкоўская, С.А.Язэпчык.

1973. А.С.Арцюх, В.В.Дзеўнер, А.П.Забела, А.С.Закоршмены, П.П.Красько, М.В.Крутаў, Г.Н.Кудрашоў, С.С.Макавецкі, Г.П.Навасельскі, В.П.Русак, М.М.Рыгачэвіч, М.А.Сілін, П.М.Сябекін, В.А.Хворык, А.М.Чыгрэцкі.

1974. Я.В.Барысевіч, М.У.Бегуноў, М.М.Белка, С.Л.Воўк, У.І.Гарлачоў, С.П.Жалябітка, Т.Ф.Жаркоў, Р.А.Захараў, Л.С.Зубарава, М.М.Купа, Г.І.Ліёпа, Л.Р.Міхайлоўскі, М.В.Русецкі, С.П.Саўчук, І.З.Смалякоў, І.М.Удовін, І.Т.Хачатранц, З.П.Шпарчэева.

1975. А.П.Арцем’еў, Б.С.Бальцэвіч, М.Ф.Барадулька, І.Ц.Бялоў, К.А.Валенцік, К.А.Вяранчык, А.І.Вярстак, У.Е.Гарбацкі, Г.С.Друкараў, І.М.Еўдамашчанка, Г.П.Карлаў, І.Я.Качанаў, А.М.Крапіўка, Р.Р.Кучук, М.А.Мяжэвіч, М.П.Муранаў, П.І.Панамарэнка, У.В.Пішчыкаў, І.С.Рабочы, І.І.Раманееў, І.К.Рубахаў, В.Ц.Саяпін, І.П.Севасцьянаў, Б.А.Халадцоў, А.Ф.Шалудзько, А.С.Шчарбінін, В.А.Шыманскі, А.М.Яўціхіеў.

1976. А.І.Акатаў, А.М.Аксёнаў, У.Ц.Алізарэвіч, П.С.Амоненка, У.А.Андросік, К.Дз.Багданаў, С.Ц.Баярчук, Н.С.Бельчанка, П.П.Бондараў, А.А.Боршч, П.А.Брэль, Р.С.Бут-Гусаім, М.А.Гарбузаў, В.Ф.Вішнеўскі, І.А.Гапонаў, У.Ц.Гніза, Л.М.Голубева, У.С.Дзятлаў, А.Ц.Драмянкоў, В.В.Дрэнь, С.М.Жалубоўскі, А.С.Зданевіч, М.Л.Зеліхоўскі, У.І.Касоўцаў, А.Т.Касцюкоў, В.Ф.Касько, М.І.Кісялёў, Я.С.Костусеў, А.І.Краўчанка, І.А.Мейлах, Б.М.Мілер, І.М.Наваселецкі, Ф.А.Назарчук, М.М.Несцераў, І.Р.Пісарук, У.А.Рагачоў, А.У.Сарокін, І.Д.Страліцкі, А.М.Туз, Я.А.Шушкевіч, Я.К.Шэрыкаў.

1977. М.М.Грышчэня, Р.М.Дарашэнка, А.Н.Каўрэй, А.А.Корзун, М.Ф.Лунін, М.У.Насулька, П.Л.Пастушэнка, Л.У.Лабалевіч, М.К.Тышкевіч, Б.Р.Ханін, М.Р.Чумакоў, У.І.Шылаў.

1978. В.І.Альхоўскі, П.В.Баравікоў, А.В.Богуш, В.М.Куракевіч, А.А.Луцык, Дз.Ф.Махавікоў, Р.Ф.Сялевіч, У.К.Шульга, К.С.Шулянчык, П.М.Шыпаў.

1979. І.А.Антановіч. Э.В.Аўчыннікаў, А.І.Барташ, І.М.Бутрымовіч, А.А.Дунаеў, М.Н.Зельдас, Л.Б.Любезны, І.І.Ляўко, М.М.Мартынаў, Я.І.Маўчан, І.А.Салодкі, І.П.Чорствы.

1980. М.А.Арэф’еў, М.К.Балыкін, У.І.Бобр, М.М.Верамеюк, М.С.Гапееў, Дз.І.Гвоздзеў, Я.М.Гопша, А.Ц.Доўгі, І.І.Дубовік, І.А.Кенік, А.Т.Кічкайла, А.Т.Кобля, В.А.Крамар, М.М.Лавянецкі, І.Р.Ладуцька, К.А.Лапец, М.М.Лапко, Ф.Р.Літвіновіч, Г.А.Мадалінскі, В.І.Макараў, Я.А.Мартыненкаў, Р.М.Махліс, В.В.Пыжык, К.П.Пятрыніч, ф.Ф.Раманчук, Ю.А.Сабалеўскі, М.Ц.Салдаткін, А.К.Самаросенка, М.П.Сачок, М.П.Свірыдовіч, П.В.Селівонік, Я.Г.Селівончык, А.А.Сідарук, А.Г.Танаян, Ф.Я.Таўкачоў, В.І.Трубянок, І.У.Філоненка, У.І.Харужы, А.М.Целеш, З.М.Шалыга, І.Р.Шкрабнёў.

1981. М.П.Аляксюк, У.І.Газдзецкі, Л.Ц.Кацько, А.І.Малыха, М.М.Малярэвіч, М.Я.Талсташэеў, М.С.Трусевіч, Г.В.Юшкевіч, М.Я.Юшкевіч, М.Я.Ярошкін.

1982. Р.М.Баглай, У.М.Гаўрылаў, І.І.Дзянішчык, В.І.Жалудко, Л.І.Максімовіч, З.Я.Паланецкі, М.Ф.Сайкоўскі, Г.Т.Сіўцоў, І.А.Тарасавец, А.В.Тарасевіч, А.Р.Цыбуля, В.М.Шантаровіч, П.У.Якубчык.

1983. Я.П.Стойка.

1984. М.Д.Белы, А.З.Бялевіч, В.М.Веліканаў, А.П.Дзямчук, Д.Д.Дук, А.С.Емяльянаў, М.М.Кандакоў, М.Я.Краснарадцаў, І.І.Лазараў, Ю.А.Пуплікаў, А.І.Смольскі, М.І.Тарун.

1985. Я.Р.Брычкоўскі, В.І.Бялоў, А.Г.Ваўранюк, В.М.Ветраў, Я.Ф.Вінакураў, Дз.П.Дземчанка, В.С.Зданевіч, І.П.Капітула, А.А.Каспяровіч, М.І.Папоў, П.П.Пракаповіч, Ф.М.Русак, М.С.Такоеў, Я.А.Траян, А.Дз.Фядотаў, А.В.Цадзілка, П.М.Ціханкоў.

1986. У.В.Аляшкевіч, Я.С.Бельская, Г.К.Варакса, В.І.Кажураў.

1987. І.З.Башмакоў, В.С.Барысевіч, А.У.Князеў, А.П.Кучэйка, У.М.Лагута, К.Л.Пятроўскі, А.Л.Сазонаў, П.К.Чыгірык.

1988. У.І.Казлоўскі, І.А.Нялюбін, М.С.Шамес.

1989. М.М.Дабрыцкі, М.Е.Капытоў, Ю.Б.Колакалаў, Л.І.Рыжкоў, У.С.Тамашук, А.Т.Шота, І.П.Шпорта, Ю.А.Шэпелеў.

1990. Ю.С.Астравух, Г.А.Баранаў, В.П.Баліцкі, Ф.Я.Бойка, М.К.Звонкін, Б.І.Касцюкевіч, В.А.Кулакоўскі, А.А.Ламакаў, В.І.Міцкевіч, І.І.Свярдлоў, В.А.Смірноў, Г.І.Станчык, В.В.Цімохін, П.М.Ціхановіч, А.Ф.Чуясаў, Л.С.Штырыкаў.

1991. М.З.Ашэйчык, В.Ф.Залога, В.В.Каржэўскі, Л.І.Мароз, Л.Ф.Марозаў, А.Л.Міхалевіч, У.П.Набокаў, В.П.Пятрыніч, А.Ф.Усціновіч, М.Дз.Цюшко.

1993. П.Дз.Андрэйкавец, А.П.Гапееў, Л.М.Красуцкі, С.А.Мазур, А.Я.Піскоўскі, К.М.Пячко, Л.Л.Чайлытка, А.Я.Янчэўскі.

1994. А.Дз.Зарубін, Р.Б.Кацынель, С.К.Лемеш, Т.І.Паляшчук, Л.І.Тарашкевіч, Ю.І.Уладзіміраў, У.І.Францкевіч, А.В.Якубёнак.

1995. Я.М.Галубкоў, Л.Б.Ваўчэцкі, А.У.Луцко, А.М.Макараў, У.Ц.Рагель, В.П.Сянцюраў.

1996. І.Я.Галіноўскі, С.У.Кунцэвіч, С.У.Міхалёнак.

1997. І.Р.Гапееў, В.А.Кулеба, Р.А.Шпакоўскі, А.М.Якаўлеў.

т. 6, с. 550

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum