гараеў - Пошук

Струк ₁ ‘доўгі і вузкі плод з дзвюх палавінак з насеннем’ (ТСБМ, ТС, Байк. і Некр., Варл., Сцяшк., Сл. ПЗБ), ‘лядзяк’ (рас., Шатал.), ‘боб’ (Байк. і Некр.), струкі́ ‘лісце і сцяблы гароху’ (ушац., ДАБМ, камент., 862), ‘адходы пры прадзенні воўны’ (свісл., Шатал.), ‘пасма’: струк валосся (Сержп. Прымхі), стру́чча зборн. ‘струкі’ (Мат. Гом., Жд. 2), ‘гарох пасяўны’ (гом., Кіс.). Укр. струк, рус. стручо́к, польск. strąk, в.-луж. truk, н.-луж. tšuk, чэш., славац. struk, серб.-харв. стру̑к ‘сцябліна з коранем’, ‘часнок, цыбуліна’, славен. stròk ‘сцябліна; стручок’, балг. стрък ‘сцяблінка, галінка’, макед. страк ‘тс’. Прасл. *strǫkъ; як мяркуе Борысь (580), з больш ранняга *stru‑n‑ko з назалізацыяй ад і.-е. кораня *streu̯k‑ ‘быць цвёрдым’. Параўн. літ. striùkas ‘кароткі, адламаны’, лат. strûkulus ‘сопель’. Аналагічна Сной₁, 616; Бязлай, 3, 332. Далейшыя параўнанні з літ. strungas ‘кароткі, адламаны’, с.-в.-ням. strûch, ням. Strauch ‘куст’ (Гараеў, 350; Шустар-Шэўц, 1537) Фасмер (3, 783) лічыць нездавальняючымі. Махэк₂ (583) з улікам семантыкі роднаснымі лічыць літ. runkù, rùkti ‘моршчыцца, мяцца’ (спелыя стручкі ссохлыя, зморшчаныя); праславянскую форму *strukъ і *strǫkъ ён выводзіць з *roukos, адкуль з рухомым s‑ і ступенню ‑o‑ у корані *strukъ. Гл. таксама Глухак (59): на падставе серб.-харв. дво̀струк ‘падвойны’ лічыць асноўным значэннем ‘зморшчаны, сабраны ў складкі’, што ўзыходзіць да і.-е. *sreu‑ ‘цячы’. У карысць гэтага і значэнне ‘завіткі, кучары’, параўн. валасы ў струкі пакачалісе (Федар. 4).

Струк ₂ ‘франт’ (Бяльк.), хлопец, як струк (касцюк., Ліцв.). Параўноўваюць з рус. стрюк ‘дрэнны, агідны чалавек’, якое лічыцца вытворным ад бастрюк (гл. баструк); гл. Сабалеўскі, РФВ, 66, 345; Праабражэнскі, 2, 405; Фасмер, 3, 785 (прыводзіць яшчэ рус. стрю́цкие люди, г. зн. ‘нікчэмныя’, стрю́цкий, стрюцко́й ‘агідны, подлы чалавек’). Лаўчутэ (Балтизмы, 132) удакладняе лінгвагеаграфію і значэнне рускага слова: пск. стрюк ‘цясляр; мянушка чалавека’, ленінгр. ‘абадранец, валацуга’, арх., наўг., цвяр. стрю́цкий ‘басяк, абадранец; той, хто носіць залішне вузкія штаны’, — і мяркуе, што на фанетыку і семантыку рус. стрюк і роднасных паўплывала літ. striùkas ‘кароткі’, striùkas ‘каратышка, няўдачнік’, што, як здаецца, не мае падстаў, гл. Анікін, Опыт, 284. Хутчэй можна дапусціць развіццё семантыкі струк ₁, падобнае да серб.-харв. стру̑к ‘стан, корпус, талія’, што лічыцца інавацыяй (Скок, 3, 350).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Атама́н ’выбарны начальнік у казацкіх войсках або паселішчах у дарэвалюцыйнай Расіі’, ’важак, завадатар’ (БРС), атама́н (Нас.). Рус. атама́н, дыял. (в)ата́ма́н, укр. атама́н, ота́ма́н. Магчыма, што ўкраінская форма з а‑ замацавана пад рускім уплывам, а польская ataman з рускай ці беларускай, а не з украінскай. Руская і ўкраінская мовы ведаюць значэнне слова ’рыбацкі, ’пастухоў стараста’. Ст.-рус. ватаманъ, вотамманъ, отоманъ ’чалавек, які працуе на судне’ з 1294 г., пазней — атаман начальнік казачай дружыны’ (XVII ст.); польск. (да XVI ст.) wataman ’аканом’. Ст.-бел. з 2‑й палавіны XV ст. оутамонъ, втамон, отаманы, атаманъ у знач. ’рыбацкі завадатар’ (1577), ’аканом’ (1497), ’чыноўнік па збору падаткаў, падпарадкаваны татарскім баскакам’ (XVI ст.). Ст.-укр. ватаманъ (1422) ’стараста’, з XVI ст. атаманъ са значэннямі, блізкімі да старабеларускай. Этымалогія слова высветлена не да канца. Ранейшыя прапановы ўзводзіць яго, як і польск. > укр. гетьман, з ням. Hauptmann < heubtmann (Міклашыч, 5; Бернекер, 1, 378; Гараеў, 7) запярэчваюцца ў сувязі з фанетычнымі цяжкасцямі. Не прымаецца таксама этымалогія Гараева, 438, з тур. (?) ата ’бацька’ + туман ’10 000 (войска)’ у сувязі з нерэальнасцю такога спалучэння ў турэцкай. Найбольш верагоднай лічыцца этымалогія Т. Корзана, падтрыманая і абгрунтаваная Брукнерам, KZ, 48, 172, а потым больш дакладна Дзмітрыевым, Строй, 523: крым.-тат. отаман > одаман ’старшы пастух, пастухоў бацька’ (‑ман павелічальны суфікс), адкуль атаман, отаман (Брукнер, 8; Фасмер, 1, 95; Саднік-Айцэтмюлер, 1, 36; Шанскі, 1, А, 169–170; Курс суч., 161). Гэта этымалогія, аднак, не тлумачыць ст.-рус. наўг. ватаманъ ’працуючы на суднах’ па гістарычных, геаграфічных, фанетычных прычынах, таму Фасмер выдзяляе ватаман у асобны артыкул, хаця і не тлумачыць яго; Саднік-Айцэтмюлер лічацца з магчымасцю старога цюркскага запазычання; Праабражэнскі (1, 9–10) спачувальна прыводзіць думку Сразнеўскага (1, 231) пра сувязь ватаманъ з ватага. Старое цюркскае запазычанне магчыма (параўн. чув. утаман побач з атаман, якое Ашмарын (2, 133) лічыў запазычаннем з рускай; параўн. Ягораў, 278). Нельга выключыць і ватаманъ ’працуючы на судне’ з германскага (параўн. с.-в.-ням. Waʒʒermann ’марак, лодачнік, шкіпер’, англ. waterman ’лодачнік, вясляр’ і г. д.). Ст.-польск., ст.-бел., ст.-укр. ватаман ’чыноўнік, аканом’ магло ўзнікнуць пад уплывам іншых слоў (параўн. ст.-польск. watman), напр. Amtmann. Гэта не выключае і кантамінацыі з одаман ’старшы пастух’ і з оттоман ’турак’. Сучасныя беларускія значэнні замацаваліся пад рускім уплывам. Пра цюркскае паходжанне слова гл. Дабрадомаў, РР, 1972, 5, 110–114.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Жаўна́ ’чорны (і зялёны) дзяцел; Dryocopus martius’, жолна́. Рус. желна́ ’тс’, укр. жовна́ ’тс’, дыял. ’івалга’, польск. żołna ’птушка Merops’, н.-луж. žołma ’чорны і зялёны дзяцел’, в.-луж. žołma ’чорны дзяцел’, чэш. žluna ’зялёны дзяцел’, славац. žlna, балг. дыял. жѐлна̀ ’тс’, жъ̀лна̀ ’Picus martius’, жлъна̀тка ’птушка Emberiza’ (Гераў), жълту̀рка ’тс’, ’івалга’, макед. жодна ’птушка Picus viridis’, серб.-харв. жу́на ’Picus martius’, славен. žółna ’дзяцел’. Ц.-слав. жлъна ’Picus martius’. Агляд значэнняў слав. назваў, узыходзячых да прасл. *žьlna, дала Клепікава (Проблемы индоевропейского языкознания 1964, 106–114): у асноўным словы азначаюць дзятлавых або адзін з відаў, а таксама івалгу Oriolus galbula (укр., польск., чэш., славац., серб.-харв., макед. гаворкі) ці зрэдку (зах.-укр. і паўд.-польск. гаворкі) шчурку залацістую (Merops apiaster) Клепікава лічыць першаснымі для слав. моў значэнні ’дзяцел’ і ’івалга’. Літ. gilnà ’Dryocopus martius’, лат. dzil̑na ’дзяцел’. Традыцыйна збліжаюць са слав. жоўты (гл.) і яго балт. адпаведнікамі (Гараеў, 108; Праабражэнскі, 1, 226; Буга, Rinkt., I, 495; Траўтман, 88; Фасмер, 2, 43; Булахоўскі, ИАН ОЛЯ, 1948, 110; Скок, 3, 687; Шанскі, 1, Ж, 281), указваючы на колер птушкі. Міклашыч (408) побач з параўнаннем з жоўты адаслаў да слоў тыпу жаўлак. Махэк (Zfsl Ph, 1948, XX, 50–51) выказаў меркаванне пра збліжэнне жаўна з літ. gìlti, gélti ’жаліць’. Аткупшчыкоў (Из истории, 247–249) развівае гэту думку, указваючы, што корань *gel‑ мог азначаць не толькі ’жаліць’, але і ’даўбаць’. Тады жаўна суадносіцца з жолаб, жалонка (гл.), літ. gélda ’карыта’ (< ’выдаўбанае’), што можа быць суаднесена з тымі словамі, якія Покарны (1, 470–471) дае для кораня *g^u̯el‑ ’калоць’. Махэк₂ (730) прыводзіў грэч. паралель з глухімі варыянтамі кораня κελεός ’жаўна’, які ў слав. прадстаўлены ў калоць. Суаднясенне Махэка з gélti, улічваючы тлумачэнні Аткупшчыкова, здаецца не менш верагодным, чым традыцыйная этымалогія (па колеру) для дзятла, тым больш што назва дастасоўвалася да рознакаляровых відаў, у тым ліку для чорнага дзятла. Для івалгі хутчэй падыходзіць тлумачэнне па афарбоўцы. Верагодна, тут старажытная аманімія назваў розных птушак. Гл. Пятлёва, Этимология, 1975, 47–49. Гом. перан. жаўна́ ’дзіця крыклівае’ магло ўзнікнуць на базе назвы івалгі, што дае падставу дапусціць выкарыстанне лексемы жаўна ў гэтым значэнні на поўдні Беларусі. Але не выключаецца тады і магчымасць паходжання назвы птушкі не ад назвы афарбоўкі (жоў‑ты), а ад кораня са значэннем ’крычаць’: і.-е. gou‑, *gouə‑, *geuə‑. Гл. жаўла́ць (дзе і жаўні́ць).

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Калга́н ₁ ’дуброўка (расліна)’ (бярэз., Сл. паўн.-зах.). Слова адзначана ў цэнтры бел. тэрыторыі, у іншых гаворках адпаведнікаў як быццам няма. Паводле фармальнага крытэрыю можна думаць пра запазычанне. Рус. дыял. калган, колган ’расліна Potentilla crecta’, ’расліна Polygonum bistorta’. Лексемы зафіксаваны ў радзе гаворак, пагранічных з беларускімі, аднак, відаць, у канкрэтным выпадку лінгвагеаграфія не паказальная, паколькі слова магло пашырыцца як культурны тэрмін. Фармальным адпаведнікам да прыведзеных лексем з’яўляецца рус., укр. калган ’расліна Alpinta galanga’. Ёсць усе падставы меркаваць, што ўсх.-слав. слова ўтворана са старой навуковай назвы гэтай расліны (параўн. яшчэ польск. назвы для Alpinia: galgant, galangal). Дакладная крыніца невядомая, магчыма, с.-лац. galanga, с.-грэч. γαλάγγα і араб. yalandzän ’дзікі імбір’ узыходзілі да кіт. kóleung -keungt гл. Фасмер, 2, 165. Неабходна вытлумачыць перанос назвы з культурнай расліны на палявую кветку. Укр. назва калган адносіцца ў першую чаргу да кораня расліны. Параўн. у Макавецкага, 24: «kalhan‑klacz». Аб пераносе падобнай назвы пісаў Махэк, Jména rostl., 275, згадваючы ст.-чэш. назву galgan planyдля Cypeuis, паколькі корань апошняга выкарыстоўвалі як сурагат кораня Alpinta. Што датычыць усх.-слав. тэрмінаў, то і’тут назва калган/колган (у рус. гаворках) азначае як расліну, так і карані або, часцей, уласна карані раслін (СРНГ, 12, 341). Адносна Potentilla інфармацыя ёсць, што датычыць Polygonym bistorta, корань гэтай расліны шырока вядомы як сродак ад паносу. Магчыма, на падобнае ўжыванне разглядаемай расліны ўказвае і ілюстрацыя ў слоўніку: «Калган — добрае зелле, памагае ад жывата» (Сл. паўн.-зах., 2, 371). Статус слова не вельмі ясны, і, нагледзяць! на даволі шырокую геаграфію рус. адпаведнікаў, нельга нічога пэўнага сказаць аб цэнтры рус. інавацыі і аб тым, ці ўдзельнічала бел. мова ў гэтым працэсе або слова трапіла сюды з рус. гаворак «культурным» шляхам. Адзначэнне польск. слова лічыцца запазычаннем з с.-в.-ням., гл. Слаўскі, 1, 253.

Калга́н ₂ ’галава’ (экспрэс.) (Бір. Працы IM, 6; маг., Крывіцкі, вусн. паведамл.). Паводле фармальных прыкмет — запазычанае слова. Рус. маск., ульян., сіб. і інш. калган ’галава’. Не выключана, што ў такім значэнні слова ўзнікла на ўсх.-слав. глебе, параўн. цвяр. колган ’круглая гліняная пасудзіна з ручкай’, алан. ’гладыш’, горк. ’тоўсты абрубак дрэва, цурбан’, цвяр., уладз. і інш. ’грубага вырабу посуд рознай формы’. Лінгвагеаграфія, аднак, не адпавядае такому рашэнню. Калі гэта слова было запазычана з такім значэннем, яно было б прадстаўлена больш шырока ў паўдн.-рус. гаворках. Магчыма, тут адбыўся больш складаны працэс і назвы посуду з гэтым словам генетычна не суадносяцца. Што датычыць рус. лексемы са значэннем ’цурбан’, нельга выключыць уплыву з боку рус. дыял. колба/калбан, дастаткова шырока вядомага іменна ў такім значэнні. Аб гэтым жа сведчаць рус. дыял. калган ’гладыш з высокім горлам’, ’гладыш’, калганчик ’невялікі гладыш’. Параўн. яшчэ рус. дыял. колба ’фігура ў выглядзе шара’, ’вялікая бутля’ і ’галава’, колбик ’вузкагорлы гладыш’ і інш. Адносна крыніцы запазычання нельга сказаць нічога пэўнага; для рус. калган ’драўляная міска’. Гараеў (440) прыводзіць у якасці ўсходняй крыніцы запазычанне цюрк. kolɣan. Надзейнасць гэтай думкі невялікая (Фасмер, 2, 165). Аднак параўн. драг. ко́ўган у фразе: Голова бы ко́ўган (аб круглай вялікай галаве); Лучыц-Федарэц, вусн. паведамл.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

САЮ́З АРХІТЭ́КТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз архітэктараў (БСА),

добраахвотная грамадская творчая арг-цыя архітэктараў Беларусі. Асн. мэты: садзейнічанне дзярж. і грамадскім арг-цыям у праектаванні і буд-ве гарадоў і інш. населеных пунктаў, прамысловых, с.-г., жылых, грамадскіх, культ.-бытавых збудаванняў, павышэнне прафес. ўзроўню сваіх членаў. Створаны на 1-м з’ездзе архітэктараў Беларусі ў 1935 як С.а.Б. З 1999 наз. Бел. саюз архітэктараў. Наступныя з’езды адбыліся ў 1937, 1941, 1950, 1955, 1958, 1961, 1966, 1970, 1975, 1980, 1985, 1991, 1995, 1999. Старшыні праўлення: П.Амбражунас (1935—37), А.Брэгман (1937—41), А.П.Воінаў (1941—50), М.Томах (1950—55), Г.Парсаданаў (1955—58), Л.Мацкевіч (1958—61), В.Ладыгіна (1961—64), Э.Дзямідаў (1964—66), В.Аладаў (1966—70), Ю.Шпіт (1970—73), Ю.Грыгор’еў (1973—75), Я.Ліневіч (1975—77), І.Боўт (1977—80), Ю.Патапаў (1980—85), Я.Кавалеўскі (1985—99), з 1999 прэзідэнт БСА — А.Сцяпанаў. У БСА уваходзяць 6 абл. і шэраг пярвічных арг-цый НДІ, ВНУ, праектных арг-цый. Дзейнічае Рэсп. дом архітэктара (засн. ў 1953). У 1990-я г. БСА уваходзіў у Саюз архітэктараў міжнародны. З 1990-х г. з’яўляецца членам Міжнар. асацыяцыі саюзаў архітэктараў. На 2001 у БСА 1040 членаў.

Члены Беларускага саюза архітэктараў

1935. П.І.Амбражунас, С.А.Асрыеў, А.П.Брэгман, І.І.Валадзько, У.М.Вараксін, А.П.Воінаў, В.П.Ждановіч, В.І.Кандратовіч, З.К.Магілеўчык, Н.М.Макляцова, Н.Я.Трахтэнберг.

1936. В.М.Волчак, Я.І.Гурарый, В.І.Гусеў, У.П.Фёдараў.

1937. Б.А.Барысаў, П.Я.Кузьменка, Л.П.Мацкевіч, Т.С.Страмцова, М.І.Томах.

1938. І.Дз.Белагорцаў, М.Ф.Кудзінаў, А.Я.Кудравіцкі, Г.А.Парсацанаў.

1939. М.І.Мельнік.

1941. Г.У.Заборскі.

1942. У.А.Кароль.

1944. У.А.Афанасьеў.

1945. С.Б.Баткоўскі.

1946. В.І.Анікін, М.І.Бакланаў, Г.М.Бенядзіктаў, Л.Г.Гафо, М.В.Драздоў, І.К.Елісееў, М.С.Кацар, І.А.Люблінскі, І.М.Рудэнка, Л.А.Стукачоў, Я.Р.Шапіра, Н.А.-Э.Шпігельман, П.Х.Яброў.

1947. М.Я.Гулько, М.Г.Дабужская, В.І.Зайцаў, І.В.Мядзведзеў, Г.І.Хайкін.

1948. В.Я.Сахно.

1949. Л.І.Анікіна, І.М.Вятрук, Н.А.Зельтэн, І.П.Раткоў, Л.Дз.Усава, У.А.Чантурыя.

1950. А.І.Наканечны.

1951. І.Е.Бачылаў, Э.М.Гальдштэйн, Я.К.Дзятлаў, Я.Л.Заслаўскі, М.Н.Ліўшыц, Г.В.Сысоеў, Г.І.Фадзеева.

1952. А.Р.Духан, В.Б.Ладыгіна, З.І.Озерава, А.Э.Фрыдман.

1953. Р.В.Андрэева, П.А.Громаў, Ф.-А.А.Захрэ, Э.П.Левіна, Л.М.Рымінскі.

1954. Ш.І.Хінчын.

1955. С.В.Бяляеў, А.І.Зысман, І.Д.Левін, С.С.Мусінскі, Э.О.Шуберт.

1956. С.Г.Абязава, В.М.Аладаў, Р.Р.Бекельман, В.С.Бурлака, Л.А.Каджар, Н.Г.Калінічэнка, З.М.Леўцава, В.А.Літвінаў, Я.М.Маршак, Ю.П.Пурэцкі, І.Д.Спірын.

1957. Я.Л.Барсукова, А.Ю.Данілава, В.А.Данілаў, А.У.Жалдакоў, А.Б.Маркар’ян, Л.М.Міронава, М.Г.Мызнікаў, В.М.Навумава, А.М.Навумаў, Б.М.Назаранка, І.М.Папова, В.І.Перадзерый, Г.М.Сінельнікава, В.П.Чарнышоў, В.П.Шыльнікоўская, Ю.В.Шпіт, С.М.Ягорава.

1958. Р.М.Алімаў, М.М.Афанасьеў, Ю.І.Глінка, Э.К.Кузняцова, П.І.Лаўрэнка, А.В.Лысенка, Т.П.Пенязькова, І.І.Сянкевіч.

1959. С.С.Атаеў, Л.П.Афанасьева, Р.Р.Будзько, Ю.М.Градаў, Ю.П.Грыгор’еў, Г.У.Губіш, А.М.Гуль, З.Л.Драздоўская, Л.А.Кітаева, В.П.Кудраўцава, І.М.Мазнічка, В.Б.Масальская, А.В.Сычова, Р.Дз.Шэліхава.

1960. Ю.А.Булай, П.Р.Бяляеў, А.А.Воінаў, В.І.Герашчанка, Ф.М.Іванчанка, І.Т.Каробкін, В.М.Малышаў, Н.М.Мароз, В.С.Марцьянаў, Л.М.Пагарэлаў, М.М.Пірагоў, Т.М.Пучкаева, Я.С.Райхман, Т.С.Сераброўская, І.А.Станілевіч, А.П.Старчай, Г.А.Трушнікава, І.С.Фрыдман.

1961. Н.І.Аладава, А.А.Бельскі, Г.Я.Булдаў, У.Л.Бурмакін, Э.Р.Вішнеўская, Э.М.Дзямідаў, С.Р.Канавалаў, Дз.П.Кудраўцаў, Т.І.Кузьменка, У.Р.Лахоня, Я.Л.Ліневіч, І.І.Ляўко, А.І.Макараў, У.А.Мінькін, У.Э.Сакалоўскі, А.А.Сідзельнікаў, А.Ф.Ткачук, К.Г.Усцюгаў, Ф.У.Хайрулін, Я.А.Цюкаў, М.І.Чаркасава, А.І.Ярушын.

1962. В.В.Бажко, М.З.Барсукоў, І.І.Боўт, У.М.Вараксін, К.П.Вернер, Л.Б.Гельфанд, І.І.Есьман, І.А.Іода, А.П.Каралькоў, А.Ц.Кучарэнка, Л.М.Левін, В.С.Марокін, С.Б.Неўмывакін, А.І.Патапава, Ю.Ф.Патапаў, І.А.Сагаловіч, У.А.Сакалоў, Ж.С.Сахарава, С.Дз.Філімонаў, І.І.Фралоў, В.Р.Чэпік, В.М.Шаўчэнка, Б.А.Юрцін.

1963. Б.І.Аляксандраў, Л.У.Архангельская, В.А.Астаповіч, І.В.Байцова, І.М.Байцоў, Э.А.Бацян, У.І.Брэдзіс, Г.А.Бяганская, А.В.Гарбачоў, І.Р.Голубева, З.С.Даўгяла, В.М.Емяльянаў, І.А.Збароўскі, Ю.А.Іваноў, І.Я.Ідэльсон, А.І.Касякоў, В.В.Клімаў, С.С.Корчык, Р.М.Лесь, З.М.Леўчанка, Л.І.Мельнік, А.Р.Мельнікаў, А.Л.Муладжанава, Н.М.Нядзелька, Я.С.Панамарова, Л.І.Прыгунова, Н.В.Свебада, Л.С.Сідарава, А.К.Тэн.

1964. А.В.Гедройц, П.Р.Жураў, А.Н.Занеўскі, М.С.Заржэцкі, Э.А.Зубялевіч, Л.П.Каленікава, Т.А.Каманіна, І.Я.Крывіцкі, Г.І.Ліёпа, А.Е.Літвінава, С.Г.Майсеева, А.Р.Назараў, Л.С.Патапаў, Т.А.Піпкіна, А.І.Расейкін, В.К.Сушчыц, І.П.Шпіт, Н.В.Яснагародская, Ф.Я.Яснагародскі.

1965. Г.Р.Аляксеева, В.А.Бабашкін, А.А.Беразоўскі, С.Б.Гінзберг, У.Р.Зубкоў, Л.А.Кажарскі, Я.К.Казлоў, А.С.Карамышаў, П.П.Кракалёў, М.П.Кунько, А.Р.Марэніч, Р.Я.Меметаў, У.І.Начараў, К.У.Сакалова, М.Р.Сундукоў, В.І.Сярогіна, Л.М.Тамкоў, Л.І.Яршова.

1966. Н.М.Афанасьева, Э.А.Афанасьева, В.І.Галеўка, У.М.Гапонаў, Г.Дз.Горына, Л.А.Есьман, Р.М.Заікін, Ю.І.Казакоў, Л.М.Кантаровіч, Я.Я.Клапер, В.Р.Конюхаў, А.Я.Красоўскі, В.М.Ласкавы, І.І.Некрашэвіч, Я.А.Папоў, С.Ф.Паўлаў, Л.М.Пятроўская, В.С.Саенка, М.М.Трыгубовіч, С.І.Федчанка, Т.М.Ханіна, Я.Р.Цвінгель, У.М.Шынкевіч, А.Б.Эльтэрман, В.В.Ягадніцкі.

1967. Э.М.Арцёмчык, М.М.Бурдзін, І.А.Бярозкіна, А.А.Васільеў, В.В.Гараеў, Е.Г.Грыневіч, У.Р.Ісачанка, І.С.Квітко, К.С.Кракасевіч, А.Дз.Кудзіненка, П.Б.Лагуноўская, Ю.Р.Лысоў, У.П.Пушкін, Т.Г.Раманоўская, П.С.Рудзік, У.Л.Сарочкін, В.П.Сільноў, С.Дз.Стружкін, М.Ф.Ткачук, У.В.Трацэўскі, С.Я.Ульянава, Н.І.Цямнова, У.І.Цямноў, В.І.Юрціна.

1968. Р.Л.Арцёмчык, В.С.Бялянкін, В.Р.Галавачоў, А.І.Еўтушэнка, В.С.Жаўняк, У.М.Заграбельны, С.М.Замараеў, В.І.Комар, З.І.Конаш, Л.В.Маскалевіч, Г.Г.Меншыкаў, І.М.Міхайлава, А.І.Міхед, М.С.Навумаў, Я.А.Сап’янік, В.К.Сцепчанка, Г.А.Фядосенка. У.М.Чарназёмаў.

1969. М.Т.Буйлова, В.Г.Бурдзіна, М.В.Бялоў, В.Ф.Дудзін, Ю.Н.Кішык, Л.С.Кліцунова, Н.С.Краўкова, І.А.Краюхіна, В.І.Круткене, Н.А.Крылова, Б.М.Ларчанка, Г.У.Ласкавая, А.М.Лебедзеў, А.Г.Лукомская, А.К.Мурашкевіч, Л.А.Нардштэйн, Б.С.Папоў, С.І.Пеўны, Л.М.Пятрова, В.Я.Савельеў, Л.Я.Сагалаў, Т.Т.Семянюк, І.П.Сітнікава, С.Л.Смірнова, С.М.Талкачоў, Ю.Н.Трахтэнберг, Х.А.Хасьянаў, Т.І.Чарняўская, В.Л.Чыстоўская.

1970. Г.Э.Бруніес, Д.С.Воранаў, Г.М.Гвоздзік, В.П.Занковіч, А.К.Зензін, Л.М.Зензіна, У.І.Ізяргін, І.Д.Кока, В.Г.Крусь, М.Б.Марцінкоўскі, А.І.Палякоў, А.П.Фядорчанка, К.К.Хачатранц, Ц.П.Ціваноў, В.М.Чарнатаў, Г.П.Чысцякоў.

1971. Г.М.Бараноўская, Р.М.Бараноўскі, В.В.Быкаў, С.І.Васілевіч, У.Ц.Васільеў, Л.А.Вільчко, М.Ц.Гардзеенка, В.І.Грыгарышына, Т.Ф.Дворына, В.І.Кандраценка, В.М.Кашырын, Э.М.Кляўко, Г.А.Кнаўэр, Б.А.Кожыхаў, І.І.Корж, В.У.Крамарэнка, А.А.Ладкін, Я.Я.Ліневіч, Р.М.Махмутаў, Т.А.Перасадзька, М.І.Пракалей, Н.В.Равяка, Я.С.Смальгоўскі, А.В.Собалеў, У.М.Сухарослаў, Р.К.Ціхаў.

1972. К.М.Аляксееў, Л.Л.Беразень, М.У.Вараксін, І.І.Васілевіч, А.М.Главінская, А.І.Грачышнікаў, Н.Р.Даўгіх, М.Ф.Жлоба, І.С.Зорын, Т.М.Казлова, А.П.Калніньш, В.Ц.Калюжны, А.М.Канстанціновіч, В.Г.Котаў, Р.І.Крываносава, У.М.Крывашэеў, У.М.Кузьменка, К.В.Лабзоў, Л.М.Лісоўскі, У.Г.Малахаў, Ю.М.Малевіч, А.М.Маскалькова, У.Ю.Мельцэр, С.Л.Мяжэвіч, Л.І.Новаш, Г.А.Патаеў, В.Г.Путроў, А.А.Сабалеўскі, В.І.Сахно, А.А.Серапян, Ю.І.Сердзюкоў, А.А.Снадскі, В.І.Ткачоў, А.Р.Трафімчук, С.І.Усенка, Я.М.Фарбераў, А.К.Шабалін, В.В.Шубіна, А.Р.Шчэрба, А.А.Юркеўская, В.Р.Ягошын, Ю.В.Ягупаў.

1973. Г.А.Аляксандрава, Я.Л.Барсукова, І.Ф.Брэгман, Л.Р.Брэль, М.І.Бялянкіна, І.І.Галушка, М.Г.Дзівакоў, Дз.І.Жураўлёва, Л.С.Краўчыня, У.А.Лагуноўскі, Г.С.Ларкін, Дз.М.Мохаў, А.Ф.Няўзораў, Ю.А.Павалій, У.А.Палівода, Г.Ф.Пальчэўская, Л.М.Сабалеўская, Г.М.Свяцкі, І.А.Сітнікава, А.І.Фрыдман, У.Дз.Часноў, В.М.Чыстая, М.П.Ягораў, Н.Г.Якушка, Л.І.Яршова, А.В.Яршоў.

1974. М.-В.К.Астраменцкі, Г.І.Белікаў, А.А.Брэгман, М.К.Вінаградаў, Т.В.Габрусь, В.М.Гацілаў, Э.М.Георгіева, А.Г.Горб, В.У.Гразноў, І.С.Жураўлёў, Г.В.Занеўскі, П.К.Казакова, І.У.Кароль, Р.Э.Кнаўэр, С.П.Крывашэеў, В.М.Лапцэвіч, Р.Ф.Максіменка, Р.Р.Маскоў, А.Л.Муладжанава, У.А.Мякішаў, А.Л.Сахно, Г.Р.Тарасевіч, У.М.Тарноўскі, І.С.Фёдарава, Л.І.Хаюцін, А.Е.Цыкалаў, М.С.Шуміхін, У.І.Шчарбіна, А.І.Шышакін.

1975. Ю.М.Абрамовіч, С.Г.Алейнікава, В.Б.Ангелаў, В.Ф.Ачайкін, Я.Г.Бранцаў, Л.В.Былінская, А.А.Ганчароў, І.А.Гапонаў, С.Я.Гафштэйн, Г.Г.Голубева, В.Ф.Давыдзёнак, Ю.Г.Дзяменцьеў, У.М.Еўдакімаў, У.С.Залеўскі, М.С.Іваноў, В.П.Іўлічаў, Я.М.Кавалеўскі, В.І.Карака, М.Т.Кляшторная, І.А.Кнаўэр, У.В.Крывашэеў, А.П.Кушч, Г.П.Латышаў, У.А.Лытаў, В.М.Малышкін, М.Ф.Малючэнка, В.Ф.Марозаў, В.Дз.Пак, А.П.Панамароў, В.М.Папоў, А.А.Пецярбуржцаў, М.М.Пірагоў, Г.А.Ражкова, Л.А.Сазонава, Н.М.Сакалова, А.С.Сардараў, А.І.Сарокін, С.П.Сень, В.І.Фарафонава, Л.І.Чупіна, Ю.А.Шаравера, К.І.Эпштэйн, А.Ф.Юрын, М.І.Янчык, М.М.Яркоў.

1976. В.П.Аганін, В.В.Арсеньеў, В.В.Баразненка, А.Г.Белых, Ю.В.Бічан, В.М.Бяспалаў, А.А.Вераб’ёў, В.З.Віткіна, Я.У.Гляцэвіч, З.В.Говарава, У.Ф.Даніленка, У.С.Дземідовіч, У.І.Драздоў, Л.Ф.Думаноўская, В.Р.Духаніна, С.С.Жураўлёў, А.М.Іванчанка, А.У.Ільіноў, С.А.Капроў, В.І.Капылоў, Л.А.Карманава, А.С.Кісель, В.П.Крапіўны, Л.А.Краснабай, Л.А.Кустова, Ю.К.Кустоў, Л.П.Луцэвіч, Г.В.Лява, М.А.Мацяўшук, А.П.Назараў, І.М.Панамароў, Ю.П.Пурэцкі, Г.М.Пяшкоў, Т.Ф.Розава, В.В.Рысакоў, В.Б.Садыкаў, Л.А.Склярэнка, М.С.Смірноў, У.І.Старчанка, Л.Г.Сядых, У.Дз.Таліцкі, А.В.Тылевіч, Ю.І.Філонаў, В.С.Хвяжэнка, В.І.Ціхава, Ю.У.Чантурыя, А.А.Шабалін, Б.Э.Школьнікаў, М.М.Шляймовіч, Н.А.Шыдлоўская, Я.А.Якаўлеў.

1977. А.І.Агафонава, А.Р.Акенцьеў, А.А.Антонава, А.Я.Балыка, Н.К.Белавусава, У.Г.Браўн, Н.С.Будыка, А.М.Быкоўскі, Г.Р.Вінаградава, М.С.Волкаў, Т.Я.Галіёта, А.С.Гаўрыкаў, Л.М.Гітлін, А.М.Горб, Р.В.Грынкевіч, Ю.М.Дабравольскі, І.Я.Дзятлаў, В.М.Дутлава, А.М.Іванін, Ю.С.Іўжанка, В.Г.Калінічэнка, А.П.Каралькоў, І.Е.Карасцялёў, В.К.Карунас, В.М.Кільчыцкі, У.Р.Крышчановіч, І.А.Леснякова, С.Г.Мацяўшук, А.В.Мысаў, Я.У.Мядзько, Д.С.Паташнікаў, І.С.Пілатовіч, А.У.Пятрэнка, І.П.Равуцкая, А.М.Радзівоненка, В.Р.Рондаль, С.Ф.Самбук, Л.М.Смірнова, А.Г.Суслаў, М.В.Сяўбітаў, В.Я.Токарава, А.З.Цэйтлін, У.І.Чарняўскі, К.Л.Шулаева, Л.К.Шулаеў, Ю.А.Якімовіч.

1978. І.А.Абухаў, У.В.Аўсянка, Л.П.Баліцкая, Я.А.Вільчко, І.С.Гадэ, М.І.Жучко, І.Л.Каробкін, А.П.Козыраў, А.І.Корбут, А.В.Кузняцоў, В.К.Латышаў, У.А.Лытаў, А.А.Мазоль, А.І.Малашка, У.Дз.Маркаў, В.А.Мацура, Л.М.Нерадзюк, В.М.Папоў, С.Г.Пінчук, У.Б.Праабражэнскі, У.М.Сідзюк, С.А.Смірнова, Г.Г.Тарасава, У.К.Філатаў, З.Р.Цвірко, В.С.Цырш, Н.С.Чуйко, Г.І.Чырван.

1979. Т.Р.Авечка, А.М.Арцюхін, А.В.Асяненка, У.І.Бакаеў, Э.К.Басава, В.М.Батузава, У.В.Бачкоў, А.І.Белавусаў, У.П.Данец, В.М.Данілаў, Я.У.Дворак, Л.Г.Зайцава, А.У.Івашкоў, Ю.І.Івашчанка, У.В.Карповіч, В.У.Кісель, Б.С.Косціч, А.М.Кулагін, І.А.Куніцкі, Т.А.Купрэева, Б.М.Малчанаў, А.С.Мальцаў, Ю.Я.Мамлін, В.А.Марухін, Т.В.Мікаэлян, В.П.Мусіенка, І.В.Навіцкі, В.Дз.Нікіцін, У.М.Перасадзька, Т.М.Пракаповіч, Т.М.Пукач, Ю.І.Раманаў, Н.С.Саладкова, С.П.Сахарава, В.Р.Слюнчанка, А.А.Сувораў, А.В.Федарэнкаў, А.М.Філіповіч, У.М.Целяпнёў, І.С.Чаравікаў, Г.М.Шарый, М.А.Шумячар, І.У.Шчакоцін, Р.П.Яўменаў.

1980. А.М.Аліфірэнка, В.П.Андаралаў, В.У.Балоцін, Л.П.Баннава, Р.І.Белагорцаў, І.Л.Бікешчанка, Л.К.Быстрова, М.М.Гайдуковіч, У.Э.Гальдштэйн, М.Р.Гарон, Н.Я.Гоціна, М.М.Гроднікаў, Г.У.Гур’янаў, Л.Г.Дзям’янава, У.Г.Еўтух, Б.І.Кавалькоў, І.А.Каменскіх, Г.К.Кескевіч, В.В.Кірылаў, М.П.Кошалеў, І.М.Кравец, А.А.Крутава, А.В.Кухарэнка, В.А.Ліхапол, С.В.Манкевіч, А.І.Машуцін, В.М.Неўдах, Ф.Ф.Пархімовіч, Л.У.Паўлава, Л.М.Пілатовіч, Дз.М.Пуцявец, Г.М.Саглаева, В.У.Сакалова, В.П.Свічэнскі, Н.А.Сіроціна, А.Б.Смольскі, Т.П.Станішэўская, У.А.Тычына, Ю.Г.Цяпкін, А.Ф.Чэркас, В.М.Шалкоўскі, Н.М.Шарая, А.С.Шафрановіч, В.Я.Яўсееў.

1981. В.І.Айсіна, І.І.Аляксеенка, У.А.Арлоўскі, С.Г.Багласаў, Л.С.Баскакава, В.Н.Беглякоў, Г.В.Бокун, Я.Ю.Болатаў, А.У.Брыгадны, В.А.Буры, Т.У.Бутрымовіч, Дз.І.Бялецкі, А.М.Вержук, І.К.Вінаградаў, А.Г.Воўк, Ю.П.Вялічка, У.К.Гагунскі, А.К.Галутвін, М.Л.Гаўхфельд, Г.Б.Гераўкер, В.А.Грэцкі, А.М.Гурбо, Г.У.Гур’янаў. Г.Б.Дыдыкіна, Г.П.Жаровіна, А.М.Калантай, В.В.Калнін, А.Ц.Караткоў, В.І.Каўрыговіч, А.К.Крывашэева, У.М.Крывуля, Н.Г.Курыліна, У.С.Ларын, І.А.Лаўрэнава, Г.П.Лядзяева, У.Г.Малахаў, І.А.Маніс, І.М.Марчанка, У.С.Маскалёў, У.К.Машукоў, М.В.Міхайлаў, С.П.Мульчэўская, В.Б.Навасёлак, В.М.Новікаў, М.І.Новікаў, Ю.І.Панчук, У.У.Пахолкін, С.А.Петракоў, У.В.Петухоў, А.Р.Прохараў, І.Л.Ром, Я.С.Ром, У.Дз.Севярынаў, М.А.Спясіўцава, Ю.М.Спясіўцаў, Г.Л.Танявіцкі, Л.А.Таршыс, М.М.Турлюк, Л.І.Фамін, В.М.Хромаў, У.В.Чаленка, А.В.Чысты, Л.М.Шарамецьева, В.А.Шарамецьеў, В.П.Якавенка.

1982. А.А.Бабуноў, С.І.Барысовіч, В.А.Бобрык, В.В.Васільеў, У.П.Галушчанка, І.В.Грышчынскі, В.Л.Драздоўскі, А.С.Дрэйцар, Дз.В.Дуднічэнка, В.С.Забродзец, С.С.Іваноў, А.Р.Канаваленка, І.І.Карват, А.А.Каўрэй, К.І.Кожыч, Я.П.Крапіўной, У.М.Кузняцоў, Ю.М.Кузьмін, Л.М.Куртанідзе, М.Ц.Лапато, І.В.Марозаў, Ю.А.Міхайлаў, В.А.Новікаў, А.М.Пятроў, А.І.Старасценка, У.М.Счыслёнак, У.Э.Сяргееў, У.С.Шаліма, А.І.Шарапава.

1983. Н.А.Абухава, С.Б.Аляксандраў, М.Т.Багацеля, Э.І.Важнік, Л.С.Валахановіч, В.В.Васілюк, Л.Д.Вахоніна (Новікава), В.В.Вірасава, А.М.Галерка, В.У.Гаруновіч, В.М.Герус, Г.Г.Голубеў, М.М.Грэнь, Н.А.Гур’янава, Л.Б.Далгоўскі, У.А.Далецкі, Г.В.Дзмітронак, І.М.Дорахава, А.С.Дубініна, Г.А.Дулевіч, М.В.Емяльянаў, А.Г.Заборскі, Л.І.Каракоўцава, І.В.Карпаў, В.Г.Кескевіч, В.Ц.Клюковіч, Р.Б.Клябанава, Т.Я.Кузьміна, В.Б.Куняўскі, Н.М.Лісоўская, А.А.Мазалёў, Л.В.Макарэвіч, С.М.Малышаў, А.Л.Мароз, Л.А.Мініна, Т.Г.Мураева, Б.Ц.Ніжагародаў, Я.А.Палітыка, М.П.Правалінскі, М.Я.Прасолаў, А.Х.Прасяная, М.А.Пушкоў, А.М.Пятроў. Б.М.Розін, М.У.Рыбнікаў, У.Т.Рылькоў, В.М.Саломенік, Г.С.Саўчанка, У.В.Свідуновіч, Ж.Л.Сініцына, Ю.М.Скарэнка, В.А.Сокал, М.І.Сугака, А.Г.Сысоеў, У.В.Тамашэвіч, Г.І.Фрэнкель, Т.В.Халадзінская, Я.М.Ханіна, А.М.Цэван, У.М.Чайкоўскі, У.Л.Шахлевіч, А.В.Шорап, А.М.Юркавец, Э.А.Юшка, І.У.Яркова.

1984. С.В.Анікін, Л.М.Белавусава, П.П.Бялюк, С.С.Вечар, В.М.Гапіенка, А.Я.Гарцуева, І.Я.Герасіменка, В.І.Гутман, А.А.Дарэнскі, А.І.Дыдышка, В.Г.Жаўняк, І.Я.Заслаўская-Алерс, С.Б.Ібраў, С.У.Іода, Т.П.Калеснік, А.Я.Кандратаў, Л.П.Качаноўская, У.Л.Куртанідзе, В.Б.Куцко, Л.П.Ларына, Г.А.Ліпуноў, І.В.Лукомская, В.В.Лукомскі, Т.І.Ляўданская, М.У.Мароз, А.І.Мартынаў, У.В.Мацельскі, У.К.Мацяш, А.І.Мінакоў, І.І.Навацкая, А.М.Перэльман, У.І.Плоткін, М.І.Рудэнка, А.А.Сазонаў, М.А.Сакалоў, В.В.Саурава, Б.Дз.Сідарэнка, Г.Дз.Фёдараў, А.А.Фралова, Т.У.Шаўлюкевіч, У.І.Шкарупін, Р.А.Шылай.

1985. Ю.С.Ананіч, І.Б.Анікіна, М.А.Бабіч, Т.В.Багданава, В.В.Барташэвіч, А.А.Валовіч, Н.І.Вапнярская, А.А.Васкалей, А.І.Грэчын, В.К.Зайцаў, Л.А.Касцюк, С.К.Качаеў, К.К.Керуціс, Н.Б.Кузняцова, А.В.Ліхачоў, А.Ю.Лобушкін, М.К.Майструк, Н.П.Мартынава, А.І.Нічкасаў, Т.С.Осіпава, А.Л.Папін, Г.Я.Паркава, М.Л.Патэнт, Н.Ц.Прыбыль, А.А.Пятроў, А.А.Райскі, У.У.Сарока, У.І.Свінарэнка, Э.В.Святлова, І.В.Сініцкі, М.М.Суцягін, В.У.Тарасаў, Б.І.Тумашчык, І.П.Федарынчык, А.У.Хартановіч, С.Я.Худайдатава, Т.В.Царова, А.І.Чадовіч, М.П.Чарненка, Л.Л.Чыгаева, Я.Я.Шапавалаў, А.Г.Шпанікаў, Л.М.Шулінская, Ю.Ю.Шчарбакоў, В.І.Шчэрбіч.

1986. А.В.Афанасенка, А.В.Бандарэнка, Г.П.Баярына, У.А.Бірала, У.А.Будаеў, М.С.Вайтовіч, А.С.Вітко, Л.С.Галубкова, С.В.Данілаў, У.І.Дзмітрычэнка, П.А.Жараў, І.А.Захарава, Л.У.Зданевіч, П.А.Знак, Ю.А.Камісараў, С.Ф.Карповіч, С.А.Карчэўскі, У.М.Корань, А.З.Кратовіч, Л.Б.Крываносаў, Я.С.Кузняцоў, Л.П.Курзянкова, В.М.Ладзіс, А.Л.Лобаў, А.А.Лойка, Ю.Г.Магілёўкін, М.У.Маразюк, Ю.В.Нікалаеў, І.Ю.Патапаў, В.В.Путнік, І.Г.Ратнікаў, Л.Я.Селівончык, А.Ф.Сідзюк, Ю.І.Сонец, В.С.Судзілоўскі, І.І.Танаеўская, А.П.Таф, С.П.Трафімец, А.М.Філімонаў, І.В.Харэўскі, С.А.Хоміч, В.А.Цецераўкова, П.У.Цямноў. С.В.Чарніцкі, В.С.Чумак, У.С.Шаўчэнка, А.А.Штэн, С.Я.Шыманскі, В.І.Юхнеўская, В.А.Ясімчык.

1987. Т.С.Бакун, В.К.Быкоўская, Н.А.Воінава, С.Б.Галалоб, М.М.Горбава, Н.І.Грахоўская, І.У.Дацюк, Л.А.Жлоба, Н.Г.Жуклевіч, С.Р.Казлоў, Т.В.Каленік, А.Р.Карчэўскі, Л.В.Кафанава, Н.Б.Кляўко, У.А.Корнеў, Л.М.Краснова, Б.С.Кудраватых, Т.Ц.Кузняцова, І.А.Лабанава, У.М.Лагун, А.А.Літвінава, Т.М.Мацура, Л.П.Мацыпура, Э.В.Новікава, Л.Р.Орсіч, Л.І.Патапейка, В.І.Рылько, А.Я.Садчыкава, В.У.Сакалова, Л.Я.Сакевіч, Ю.А.Самойлік, М.Ю.Сапуноў, С.А.Сергачоў, М.А.Смарчок, А.В.Сцяпанаў, А.В.Трухін, В.М.Хаванскі, С.І.Цырш, А.П.Цяльцоў, М.І.Шавяльзон, А.Ф.Шаўчук, Г.Р.Штэйнман, М.В.Ярмольчык, І.В.Яршоў.

1988. Г.Г.Баранец, Н.С.Белагорцава, К.В.Вазміцель, У.М.Галкоўскі, А.А.Галякоў, Л.Ф.Іванчанка, М.М.Іоська, М.Я.Калечыц, А.І.Капцюг, Т.Р.Карпенка, Н.У.Кожар, Р.В.Літвак, С.У.Лявонаў, С.А.Малюк. А.Б.Марозава, А.У.Мяжэвіч, А.К.Падоксік, Т.А.Палаўнёва, Н.Я.Спяранская, А.І.Супрон, А.Б.Тараненка, В.В.Усімаў, А.А.Утулкін, В.А.Фралоў, М.А.Ягорава, А.А.Якімчук, К.К.Янчук.

1989. М.Р.Алексяюк, У.Ю.Анісімаў, В.А.Брылёў, Э.Я.Валовіч, У.В.Гнаявой, В.В.Жарліцын, П.І.Жураў, М.М.Кітаеў, В.Л.Кобызеў, У.А.Кузьмін, Л.І.Ладзіс, С.В.Ларын, А.А.Літаш, Б.У.Лядзенка, У.І.Мелех, Г.А.Міцкевіч, А.А.Новікаў, І.Б.Нячай, Т.З.Паўлоўская, С.Ф.Платко, Ю.У.Рудых, В.У.Свінарэнка, У.Л.Сірыхар, В.А.Талкачоў, В.С.Турлюк, В.К.Увараў, Л.М.Шакінка, В.М.Шыкавец.

1990. А.А.Андраюк, У.В.Барэхаў, А.І.Быстроў, М.А.Гаеўская, Н.Р.Галякова, Л.П.Гарбачова, І.В.Дзямура, М.М.Дзятко, Н.С.Емяльянава, А.І.Жабрун, Р.Р.Зубарава, П.П.Зяленскі, Я.К.Калбовіч, Т.Ф.Косціч, Ф.Н.Муладжанаў, Н.А.Самусенка, А.Дз.Севярын, Г.А.Смактуновіч, Я.С.Урбан, З.З.Хайкіна, М.М.Царык, А.М.Цецярук, Б.Р.Цыёнскі, У.М.Шапавалаў, А.А.Шчапіла.

1991. С.В.Асташонак, А.У.Бандарчык, Л.У.Бандарчык, Л.У.Белякова, І.А.Вайцяховіч, Дз.В.Герашчанка, В.А.Дзенісенка, М.Б.Іслямаў, Я.М.Іўліеў, В.І.Калечыц, Г.К.Касцюкевіч, А.Я.Катовіч, У.У.Кулевіч, І.М.Рацько, Ю.Г.Сакалоўскі, А.В.Свішчоў, Ю.А.Смольскі, А.М.Сямашка, А.Г.Трусаў, В.В.Турко, С.В.Чыгір, С.Л.Шайко.

1992. В.К.Бялькевіч, Я.К.Верычаў, В.В.Віслаўскі, А.Ю.Грыбаедава, К.Г.Джапарыдзе, А.А.Зафатаеў, У.Б.Зелянкевіч, А.П.Зіноўева, М.П.Зуеў, М.Г.Казак, А.І.Касабука, С.І.Куніцкі, В.М.Майсяюк, Н.А.Манаенкава, Ю.І.Нічкасаў, М.В.Пімашкоў, І.А.Савіцкі, Т.А.Свірская, В.І.Сысоева, Г.І.Чапурын.

1993. Дз.С.Бубноўскі, Л.Л.Жук, І.І.Канановіч, Т.П.Лабінская, Т.М.Папкова, А.М.Раінчык, Дз.У.Сідзельнікаў, Я.В.Чараповіч.

1994. М.А.Палякова, Т.І.Пешкава, Ю.У.Прудзялюк, М.Б.Самасюк, С.Л.Стоцкі.

1995. А.І.Андрончык, А.Ф.Базевіч, В.У.Буры, В.Б.Васіленка, А.М.Волах, С.А.Галашоў, М.М.Жулёва, І.М.Казлоўскі, Л.А.Кішчук, І.Я.Кратовіч, Д.А.Крывашэй, Т.А.Лабанава, Э.А.Марцінчык, М.І.Міклашэвіч, В.Ф.Саннікава, Т.А.Шчаброва.

1996. А.В.Ангелава, А.І.Грышан, В.С.Карпенка, В.В.Руцкі, А.А.Сярэдзіч.

1997. У.І.Архангельскі, А.Ф.Канцэраў, Дз.А.Касьяненка, А.С.Пархута, В.І.Патапаў, С.Ф.Ткачэнка, П.І.Чуеў.

1999. А.А.Барысенка, К.Б.Бражнік, А.С.Вашкевіч, Н.В.Дарашкевіч, Р.Ш.Даўлетшын, М.М.Кандалін, В.І.Карасёў, А.У.Касаткін, А.А.Лапко, І.У.Лапуноў, П.А.Ляшковіч, А.Дз.Міхайлюкоў, Г.У.Палянская, В.У.Стоцкая, Б.А.Хасан, В.А.Цыёнская, М.М.Чураба.

2000. Н.М.Барабанава, І.І.Бельцюкова, В.У.Бельцюкоў, Л.А.Верхалап, Я.К.Гешчанок, І.В.Гудзік, Т.У.Зубела, С.І.Кавыроў, С.А.Кізілава, С.Р.Майсеенка, І.Г.Малкоў, А.В.Радзюк, Т.П.Разанава, Т.У.Сівая, А.А.Стаянава, В.І.Сцепанковіч, У.П.Талочка, А.І.Усольцаў, А.І.Цішкевіч.

2001. А.І.Дубаневіч, Р.А.Зялінскі.

Т.Р.Мартынепка.

т. 14, с. 220

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Каза́к ₁ ’На Русі ў XV–XVII стст. — вольны чалавек, з прыгонных сялян, халопаў, гарадской беднаты, якія ўцякалі на ўскраіны дзяржавы — Дон, Запарожжа, Яік; у дарэвалюцыйнай Русі: з XVIII ст. — прадстаўнік ваеннага саслоўя — ураджэнец вайсковых абласцей (Кубанкай, Арэнбургскай, войска Данскога і інш.), які быў абавязаны несці службу ў асобых вайсковых часцях за льготнае карыстанне зямлёй; радавы асобых (звычайна кавалерыйскіх) вайсковых часцей; ураджэнец некаторых (былых вайсковых) абласцей СССР’ (БРС, ТСБМ, Бяльк.), ’пра спрытнага маладога мужчыну’ (ТСБМ); сустракаецца і ў народных песнях (Радч. і інш.). Што датычыць слова казак у асноўных значэннях, то гэта ва ўсх.-слав. мовах запазычанне з Усходу: у тур., крым.-тат., казах., кірг., тат., чагай, мовах казак ’вольны, незалежны чалавек; шукальнік прыгод, бадзяга’, кумык. казак ’аружаносец пры феадале, ваенны слуга, дружыннік’. Шлях распаўсюджання слова ва ўсх.-слав. мовах няясны, у ст.-рус. адзначаецца ў грамаце 1395 г., аднак са значэннем ’парабак, батрак’ і ў форме з ‑о‑. Слаўскі (3, 26) мяркуе (пералічыўшы вядомыя ў большасці славянскіх моў формы), што слова трапіла ў гэтыя мовы з укр. Аднак звяртае на сябе ўвагу, што ў балг. казак (з ‑а‑), відавочна, з рус. мовы, а Ліндэ для польск. прыводзіў як неўжывальную форму kazak (таксама, як бачым, з ‑a‑). Аднак у большасці слав. і зах.-еўрап. мовах прадстаўлена менавіта ўкр. форма гэтага слова. Што датычыць бел., яго статус няясны: хоць у ст.-бел. мове і адзначана форма з ‑о, форма козакъ (і вытворныя), відавочна, з’яўляецца асноўнай. Значэнне ’спрытны, малады мужчына’ вядомае ўкр. мове. Так, Грынчэнка адзначае, што слова казак у народнай паэзіі дапасоўваецца да кожнага маладога чалавека, аднак не выключана, што такое значэнне магло быць не толькі вынікам экспансіі слова рознымі шляхамі, у тым ліку і пры пасрэдніцтве фальклору, але і магло ўзнікнуць самастойна на базе як новых значэнняў (’кавалерыст’ і інш.), так і магчымых старых ’бадзяга’. Параўн. у ст.-польск. kozak ’юнак, зух’, дыял. ’смяльчак, завадатар, хлопец’, рус. дыял. казак ’пра смелага, удалага чалавека’.

Каза́к ₂ ’народны танец з паступова нарастаючым тэмпам, а таксама музыка да гэтага танца’ (БРС, ТСБМ). Статус слова няясны, магчыма, другаснае ўтварэнне ад казачок, а магчыма, тое ж, што і ўкр. казак ’танец. Што датычыць этымалогіі, то нельга сцвярджаць упэўнена: паходзіць гэта слова ад казак ₁, ці мае нейкія адносіны да каза ’танец’ (рускія гаворкі, напрыклад, ведаюць слова казак у значэнні ’самец розных жывёл і птушак’, параўн. таксама рус. арханг. казак с казачихой). Паводле лінгвагеаграфіі і экстралінгвістычнай інфармацый, другая версія пакудь што менш надзейная.

Каза́к ₃ ’лён-даўгунец’ (БРС, Уладз.), ’сорт высокаўраджайнага аўса’ (Сцяц.). Як можна меркаваць па прыкладах, гэта параўнальна новае слова. Сінонім — вельколён: «Простый лʼон пэршы був, а вэлʼколʼун у воjну мыколаjивсʼку поjавывся» (Уладз., 198). Другое значэнне ’авёс’, магчыма, другаснае, перанос назвы паводле прыкметы ’вялікі, ураджайны’. Гаворкі рус. мовы ведаюць слова казак у дачыненні да розных раслін. Улічваючы, што размова ідзе пра яўна культурны тэрмін, ёсць вялікая верагоднасць таго, што ён запазычаны разам з рэаліяй. Тэарэтычна магчымы і іншы варыянт: самастойнае ўтварэнне ад казак ’малады, спрытны мужчына’ (параўн. характэрныя дыял. назвы лёну, аўса: скакун, скочень, ростун) або моўная трансфармацыя (муж. род) каза ’лісце, каліва цыбулі і інш.’ Структура такога тыпу (з суф. ‑ак) вядома як у бел., так і ў іншых слав. мовах, параўн. балг. козак ’расліна Tragopogon majus’, чэш. kozak ’назва грыба’ і інш.

Казаќ ₄ ’казакін’ (Мат. Гом.), ’жаночае верхняе адзенне, нажытае ў зборкі’ (рас., Сл. паўн.-зах.). Рус. валаг., наўг., казан. казак ’разнавіднасць паддзёўкі са зборкамі, накрытай сукном’ і вядомае на розн. тэрыторыі ’жаночая кофта ў талію, сукенка ў талію і інш.’, асташ., цвяр., ленінгр. і інш. ’верхняе жаночае адзенне’, польск. уст. казак ’кароткі плашч, куртка’, больш новае ’доўгая блузка, якая носіцца паверх спадніцы’, чэш. kazak, славац. kazak ’кафтан’. Бел. слова, зафіксаванае ў розных моўных арэалах, або сведчыць пра інфільтрацыі ў перыферыйныя зоны з гаворак суседніх моў, або ўказвае на запазычанне, якое станавілася архаізмам і, трапляючы ў пасіўны запас, гублялася ці магло выцясняцца іншым словам (казаціна і да т. п.). Не выключана магчымасць і адваротнай дэрывацыі (казак < казакін і пад.). Як культурны тэрмін, казак вядомы на шырокай тэрыторыі; слова лічыцца запазычаннем, аднак крыніца і шляхі распаўсюджання слова няясныя. Слаўскі (3, 27) прыводзіць папулярную версію аб тым, што гэта запазычанне з захаду: франц. casaque ’кафтан, апанча, плашч; упрыгожаная доўгая блузка’, слова вядома з 1413 г., у польск. мове форма kazak адзначаецца пазней. Іншыя аўтары (Гараеў, Дзмітрыеў) мяркуюць аб запазычанні з усходу; Дзмітрыеў (Тюрк. эл., 25) прыводзіць татар., бат. кэзэки ’нацыянальнае верхняе адзенне мужчын Татарыі і Башкірыі’. Супраць такой этымалогіі рэзка, аднак без аргументацыі выступіў Фасмер (2, 158). Можна звярнуць увагу на тое, што ў рус., бел., укр. гаворках сустракаюцца значэнні ’мужчынскае і жаночае адзенне, блузка’, што больш адпавядае версіі аб заходнім запазычанні. Арыстава (Контакты, 59–60) прапанавала ў якасці крыніцы англ. cassock ’туніка ў англійскіх свяшчэннікаў’, аднак па семантычных і інш. прычынах гэта версія не выглядае надзейнай. На жаль, лінгвагеаграфічны крытэрый адзначыць тут вельмі цяжка, паколькі матэрыял не дазваляе меркаваць, што бел. мова была пасрэднікам распаўсюджання слова. Семантыка прыведзеных слоў паказвае, што разглядаць польск. даныя асобна ад рус. (тут бел. факты былі б інфільтрацыямі з суседніх польск. і адпаведна рус. гаворак) нельга. Што ж датычыць уласна этымалагічнага боку, то думка аб зах.-еўрап. паходжанні слова найбольш абгрунтавана. Крыніцай франц. casaque лічаць звычайна італ. casacca ’кафтан, апанча’, аднак Слаўскі (3, 27–28) прыводзіць вядомыя с.-лац. casaca ’разнавіднасць убрання’, італ. casaca ’куртка’ і інш.

Каза́к ₅ ’калаўрот або лябёдка для пад’ёму вулляў і іншых важкіх прадметаў’ (Сержп. Борт.). Да каза ₁, перанос паводле зааморфных атрыбутаў рэаліі — наяўнасці ручак (рагоў), параўн. рус. пск. баран ’вертыкальны калаўрот’, таксама адзначанае Далем спец. (у мяснікоў) ’калаўрот паміж двух слупоў’; ніжагар. ’разнавіднасць санак з ручным калаўротам’.

Каза́к ₆ ’грыб масляк’ (Бяльк., Сцяшк.), козяк ’абабак, падбярозавік’ (кам., Жыв. сл.), ’грыб любы, ядомы, апрача баравіка’ (маст., Жыв. сл.; слон., Нар. лекс.), козяк ’тс’ (кобр., Жыв. сл.). Сцяцко (Дыял. сл.) дае дэфініцыю казякі ’грыбы (агульная назва)’. Паводле ўласных запісаў Сцяцко (Нар. лекс., 49) слова казякі ведаюць у Маст., Слон., Ваўк. раёнах. Аўтар лічыць, што паходзіць слова ад назвы казлякі (казля́к ’масляк’). Тут можна бачыць суфіксальнае ўтварэнне ад каза ₁, як аб гэтым думае Сцяцко, Афікс. наз., 146, а магчыма, перанос назвы ад казак ’казляня’, параўн. каза, казёл, казялок ’грыб масляк і інш.’. Што датычыцца значэння ’любы грыб (апрача баравіка)’, то тут праблема не вельмі ясная, ці гэта абагульненне назваў канкрэтных «чорных» грыбоў (маслякі, абабкі), ці незалежнае ўтварэнне, якое дэманструе ўжыванне заоніма для характарыстыкі зніжанасці, абазначэння другароднасці такіх грыбоў.

*Каза́к ₇, коза́к ’рухавы смелы чалавек’ (ТС). Дакладных адпаведнікаў няма, аднак з іншым значэннем аналагічныя структуры ёсць у некаторых мовах: рус. пячор., арханг. казак ’смелы ўдалы чалавек (пра жанчыну)’, анеж. казак ’пра жанчыну’, магчыма, сюды ж асташ., цвяр., пск., арл. казаки ’гульня ў гарэлкі’. Як паказваюць структурна адэкватныя лексемы (рус. казак ’грыб падбярозавік, Boletus scaber’, ’лекавая расліна’, казаки ’расліна Plantago’, польск., чэш., славац. kozak ’грыб Boletus scaber’, славен. kozák ’разнавіднасць грыба, жука’, польск. kozak ’пастух коз’, славін. kozak ’недарэка і інш.’, чэш. kozak ’пастух коз’). Параўн. таксама іншыя ўтварэнні ў бел. мове (гл. казак), тут дэрыват ад каза ₁, аб тыпе словаўтварэння гл. Сцяцко, Словаўтв., 146. Да семантыкі можна прывесці рус. мяшч., калуж. козёл ’пра жывога, рухавага чалавека’ і рус. казакаться ’важнічаць, наравіцца’, якое па семантыцы быццам бы не супадае, аднак параўн. рус. козокаться ’наравіцца, важнічаць, сварыцца, круціцца, не стаяць на адным месцы і інш.’, козохаться ’тс’, арханг. козой (з іншым суфіксам) ’упарты, лодыр’, козон ’пра жвавую, вяртлявую жанчыну’, козанок ’пра малое дзіця, якое дрэнна расце’, ’пра жвавага чалавека’, ’пра жвавую дзяўчынку’, ’пра жвавае, смелае дзіця’, козыкаться ’ўпарціцца’ і ’важнічаць’ (пск. і інш.); параўн. яшчэ рус. дыял. козлиться ’гарэзіць, скакаць’, ’упарціцца’, ’сердаваць, злавацца’, козлокать ’скакаць, гарэзіць’. Пры аналізе першай групы рус. прыкладаў неабходна мець на ўвазе магчымыя ўзаемаўплывы дэрыватаў ад коза і козырь, козыриться, а таксама і інш. слоў. Што датычыць бел. слова, уплыў лексемы казак ’вольны чалавек’ і інш. не выключаны, ім можна тлумачыць спарадычнасць утварэнняў з ‑ак‑ суфіксацыяй ва ўсх.-слав. мовах і паслядоўныя запісы рус. адпаведнікаў (казак) з ‑а‑.

*Каза́к ₈, коза́к ’укладка нарыхтаваных дроў у лесе’ (ТС). Магчыма (гл. казачок ’мера дроў’), суадносіцца з рус. арл., болхаўск. казак ’мера дроў, 1/16 кубічнага сажня’. Як і іншыя ўтварэнні (параўн. казак), мы лічым гэта слова вытворным ад каза ₁. Што датычыць семантыкі, параўн. рус. малаарханг., арл. складывать в козлы ’складваць адзін кусок торфу на другі, сценкай’, ’складваць цагліны: адны плазам, іншыя стаўма, каб паміж імі засталіся адтуліны для паветра’, укр. усх.-палес. козлік ’укладка торфу’, магчыма, сюды ж шматлікія дэрываты ад каза, казёл — найменні ўкладкі снапоў, як спецыяльных, ад дажджу, так і традыцыйных. Сувязь з назвай жывёлы становіцца яснай, калі параўнаць з утварэннямі, якія называюць Т‑падобныя прыстасаванні, дэталі (што разумеецца або як зааморфная адзнака непасрэдна або ўскосна), або з рознымі ўкладкамі (снапоў і інш.), як устойлівымі канструкцыямі.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

Verbum