глу́пства ср.
1. (несуразица) чепуха́ ж.; ерунда́ ж., глу́пость ж.;
2. (глупая мысль, речь) вздор м., чушь ж., околе́сица ж.;
3. (что-л. незначительное) пустя́к м., ме́лочь ж., ерунда́ ж.;
◊ гарадзі́ць (вярзці́) г. — нести́ (моло́ть) чушь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Вярня́каць ’гаварыць абы-што, неўпапад’ (браг., З нар. сл.); ’дакучаць’ (мазыр., Мат. Гом.). Запазычана з рус. мовы; параўн. варнакать: разан., кур. ’хлусіць, балбатаць’; ’вярзці’, цвяр. ’паўдн. ’рабіць што-небудзь, абы-як, неахайна’; ’гаварыць глупства, балбатаць, малоць языком абы-што’, варон. ’гаварыць няясна, незразумела’, дан. варнякаць ’тс’, а гэта да рус. варнак ’катаржнік, злачынец, зладзюга, бадзяга, хуліган, жулік’, ад якога і ўкр. варна́к ’тс’. Гл. яшчэ Рудніцкі, 1, 317.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вярэ́каць ’гаварыць абы-што’ (КТС, М. Паслядовіч). Сюды ж, паводле аўтараў СРНГ, 4, 42, і іншыя блізкія экспрэсіўныя лексемы: рус. варакать, пск. варгасить ’гаварыць недарэчнасці, бязглуздзіцу’, арханг., ленінгр., перм., с.-урал. варакосить, паўдн.-рус., смал. варнакать ’тс’, варон. ’гаварыць няясна’. Непераканаўча Фасмер (1, 273–275). Бел. вярэкаць, магчыма, узнікла ў выніку кантамінацыі вярзці і *рэкці (< rěkti); параўн. драг. рэ́кало ’чалавек, які доўга і нудна гаворыць недарэчнасці, бязглуздзіцу’ (Лучыц-Федарэц, вусн. паведамл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вірзія́ 1 ’чалавек, які гаворыць абы-што’; ’лухта’ (Бяльк.). Аддзеяслоўнае ўтварэнне са старым суф. ‑ьja (як суддзя < sǫdьji). Да вярзці́ (гл.). Гл. яшчэ вярза́.
Вірзія́ 2 ’вялікі чалавек’ (Бяльк.). Кантамінаваная назва ад вірзія 1 і вядомага ва ўсх.-маг. гаворках рус. верзила ’бамбіза, вялікі чалавек’, этымалогія якога няясная. Аднак, паводле семантыкі, лексему можна супаставіць з гоц. *wrisila, якое магло даць слав. vьrzila, параўн. ст.-н.-франц. wrisil, ст.-сакс. wrisitīk ’гіганцкі, магутны.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Трылу́за ‘пустазвон, балбатун, пляткар’ (Яўс.), ‘чалавек, які гаворыць недарэчнасці, глупства’ (Рэг. сл. Віц., Бел. дыял. 2). Дэвербатыў ад трылузіць ‘вярзці абы-што’ (Вушац. сл.), ‘трызніць’ (полац., ЖНС), ‘разводзіць плёткі; гаварыць лухту, недарэчнасці, глупства, пляткарыць’ (глыб., Сл. ПЗБ; мёрск., Нар. лекс.; Рэг. сл. Віц., Яўс.), ‘выдумляць, несці лухту’ (мёрск., Нар. сл.). Сюды ж трылу́зіцца ‘мярэсціцца, здавацца’, ‘сніцца’ (Вушац. сл., Яўс.). Прапанаваная сувязь з чэш. louziti ‘лаяць, сварыцца’, дыял. louznit (na koho) ‘плявузгаць’, якое Махэк₂ (461) звязвае з blouzniti (гл. блюзніць), прадугледжвае аддзяленне прыстаўкі тры‑ (Цыхун, Зб. Супруну, 274), параўн. трыкляты (гл.). Няяснымі застаюцца адносіны да трылудзіць, гл.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
gadać
gada|ć
незак. разм. гутарыць, балбатаць; балакаць; балабоніць; лапатаць;
szkoda ~ć — няма чаго казаць;
~j zdrów — балбачы сабе на здароўе; мялі, васпане, пакуль язык не прыстане;
~ć ni w pięć ni w dziewięć — вярзці (плявузгаць) лухту;
~ć od rzeczy — гаварыць глупствы; абы-што вярзці;
~ć na kogo — нагаворваць (скардзіцца) на каго;
~ła do koleżanki na męża — яна скардзілася сяброўцы на мужа
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
моло́ть несов.
1. мало́ць;
2. (пустословить, болтать) прост. мало́ць;
◊
моло́ть вздор мало́ць лухту́; вярзці́ лухту́; пле́сці глу́пства;
моло́ть языко́м мало́ць (мянці́ць) языко́м;
мели́, Еме́ля, твоя́ неде́ля погов. мялі́, Апана́с, твой цяпе́р час;
языко́м мели́, а рука́м во́ли не дава́й погов. языко́м мялі́, а рука́м во́лі не дава́й.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
понести́ сов.
1. пане́сці;
2. (о лошадях) памча́ць;
ло́шади понесли́ нас с горы́ ко́ні памча́лі нас з гары́;
3. перен. (потерпеть) пане́сці, пацярпе́ць, перажы́ць;
понести́ утра́ту пане́сці (пацярпе́ць) стра́ту;
понести́ наказа́ние быць пакара́ным;
4. (начать говорить вздор) пача́ць вярзці́; пача́ць пляву́згаць;
понести́ ахине́ю пача́ць вярзці́ глу́пства;
5. (повеять, потянуть) безл. паве́яць, пацягну́ць;
к ве́черу понесло́ хо́лодом пад ве́чар паве́яла (пацягну́ла) хо́ладам; (о запахе) безл. пацягну́ць, запа́хнуць;
из столо́вой понесло́ жа́реным са стало́вай запа́хла сма́жаным;
6. (в сочетании со словами «чёрт», «нелёгкая», а также безл.) пане́сці;
куда́ вас чёрт понёс куды́ вас чорт панёс, куды́ вас лі́ха пане́сла;
7. (забеременеть) уст., обл. зацяжа́раць, загрубе́ць;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
небыли́ца ж.
1. не́быль, -лі ж., небылі́ца, -цы ж.; (выдумка) вы́думка, -кі ж.; (вздор) лухта́, -ты ж.; глу́пства, -ва ср., недарэ́чнасць, -ці ж., бязглу́здзіца, -цы ж., бяссэ́нсіца, -цы ж.;
возводи́ть (распуска́ть и т. п.) небыли́цу (ы) распуска́ць небылі́цы (вы́думкі), раска́зваць ба́йкі, вярзці́ лухту́;
2. лит. небылі́ца, -цы ж.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
боб м.
1. (плод) струк, род. струка́ м.;
2. (зерно) бо́бка, -кі ж.; зе́рне, род. зярня́ці ср., мн. зярня́ты, -ня́т;
кака́овые бобы кака́вавыя зярня́ты;
3. (растение) боб, род. бо́бу м., мн. нет;
◊
бобы́ разводи́ть гавары́ць глу́пства; вярзці́ лухту́, мало́ць языко́м;
оста́ться (сиде́ть) на боба́х заста́цца ні з чым (ні пры чым).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)