кла́сціся спаць schláfen géhen*, sich schláfen légen, zu Bett géhen*;
пакла́сці дзяце́й спаць die Kínder schláfen légen;
мне хо́чацца спаць ich will schláfen, ich bin schläfrig;
мо́цна спаць fest schláfen*;
спаць пад адкры́тым не́бамúnter fréiem Hímmel schláfen*;
спаць мёртвым сном wie ein Stein [wie ein Múrmeltier] schláfen*;
спаць пасля́ абе́ду ein Míttagsschläfchen hálten* [machen];
◊
спаць і ба́чыцьразм. séhnlichst wünschen; von etw. (D) träumen;
кла́сціся спаць з кура́мі mit den Hühnern zu Bett géhen*;
спаць як пшані́цу прада́ўшыéinen Müllerschlaf schláfen*
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
не́бан. Hímmel m -s; Firmamént n -(e)s (скляпенненеба);
◊
быць на сёмым не́беразм. im síeb(en)ten Hímmel sein;
памі́ж не́бам і зямлёйразм. zwíschen Hímmel und Érde;
пад адкры́тым не́бамúnter fréiem Hímmel;
як з не́ба звалі́ўся wie vom Hímmel [aus den Wólken] gefállen; wie aus héiterem Hímmel як не́ба ад зямлі́ hímmelweit entférnt [verschíeden], wie Tag und Nacht;
тра́піць па́льцам у не́ба danébenhauen*vi; danébengreifen*vi;
вы́рас да не́ба, а дурны́ як трэ́ба≅ groß ist der Báumstumpf, doch schlecht
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
вы́зваліць, вызваля́ць
1. befréien vt, in Fréiheit setzen; fréikämpfen аддз.vt (бітвай);
вы́зваліць з-пада́рышту auf fréien Fuß sétzen; aus der Haft entlássen*;
2. (пазбавіць) erlösen vt; entlásten vt (ад чаго-н. von D); entbínden*vt (ад словаі г. д.);
вы́зваліцькаго-н ад пада́ткаўj-m die Stéuern erlássen*;
3. (звольніць) fréistellen аддз.vt, entlássen*vt, des Póstens [Ámtes] enthében*
4. (часова, для вучобыі г. д.) fréistellen аддз.vt;
5. (памяшканнеі г. д.) räumen vt; frei máchen vt
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Аске́т. Новае запазычанне з рускай (Крукоўскі, Уплыў, 76), дзе аскет (гэта форма з сярэдзіны XIX ст., з канца XVII — аскит) усталявалася пад нямецкім уплывам (ням.Asket), у той час як аскит (як і нямецкае слова) згрэч.ἀσκητής пачаткова ’чалавек, які практыкуецца’. На грэчаскую першакрыніцу беларускага слова ўказваў Булахаў, Курс суч., 163. Польск.asceta адлюстроўвае іншую галіну пашырэння слова ў Еўропе праз лацінскую мову.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Баво́ўна (у Касп.: ’бавоўна, вата’). Укр.баво́вна. Запазычанне зпольск.bawełna (а гэта не зням., як лічылі раней, а зчэш.bavlna, гл. Клеменсевіч, II, 145) з заменай ‑eł на ‑ol (паводле ўсх.-слав. фанетыкі або пад уплывам слова воўна ’шэрсць’). Цімчанка, 45, 47; Шалудзька, Нім., 21; Бернекер, 46; Фасмер, 1, 101; Слаўскі, 1, 28; Махэк₂, 48; Рыхардт, Poln., 34; Кюнэ, Poln., 44.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Пярло́ўка, парло́ўка ’ячныя крупы’ (в.-дзв., бяроз., Сл. ПЗБ). Да пе́рл ’жэмчуг’ (гл.) з-за падабенства колеру круп да жэмчуга, хаця больш праўдападобна запазычанне зрус.перло́вка ’ячныя крупы’, што як і польск.kasza perłowaзням.Perl‑graupen ’ячныя крупы’, гл. пе́рла (пэ́рла) ’тс’. Пярловыя маціцы ’каралі з жэмчуга ці падробак пад жэмчуг’ (Малч., 162) таксама з’яўляюцца дакладным перакладам ням.Perlemutter, гл. перламутр.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ра́та ’адна з частак агульнай платы, доўгу і пад.’ (ТСБМ, Сл. ПЗБ), ’тэрмін нейкай аплаты’ (Варл.), ’чарговая павіннасць, павіннасць па чарзе’ (ТС), ’чарга’ (Сл. ПЗБ), ’чарга пасці жывёлу’ (Сцяшк. Сл., З нар. сл.). Параўн. польск.rata ’тс’ < ням.Rate ’частка, доля, частковы плацеж’ < лац.ratus ’аблічаны, вызначаны’, rata pars ’вызначаная частка’. Адзначаецца з XVI ст., запазычана з лацінскай праз польскую (Булыка, Лекс. запазыч., 84).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Сута́на ’верхняе адзенне каталіцкага святара’ (ТСБМ, Ласт., Некр. і Байк., Цых.). Зпольск.sutan(n)a ’тс’, запазычанага ў канцы XV ст. зітал.sotanna ’спадніца, ніжняе адзенне’ ад sotto ’пад’, магчыма, праз франц.soutane ’раса’, першапачаткова ’доўгае адзенне з вузкімі рукавамі’, на якое зверху апраналі іншае (Брукнер, 527; Длугаш-Курчабова, 477). Ст.-бел.сутана ’тс’ (1686 г.) зпольск.sutana ’тс’ (Булыка, Лекс. запазыч., 183).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Сі́ньцеж ‘сена, якое скошана па лёдзе, дрэннай якасці’ (Шат.). Відавочна, ад сіні ‘тс’, паводле цёмна-шэрага колеру, з суф. ‑еж; да суфіксацыі гл. Сцяцко, Афікс. наз., 36. Няяснае ‑ц‑; параўн. сіньцюга́ ‘верхняя вопратка з фарбаванага сукна’ (Нас.) < сініз суф. ‑юг(а); дзе ‑ц‑, магчыма, пад уплывам іншых слоў, параўн. сіня́ціна ‘палатно сіняга колеру’ (Мат. Гом.), ‘тс’ і ‘верхняя вопратка з такога сукна’ (Нас., Касп.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Траё́радны ’траюрадны’ (Мат. Гом.). Тут ‑ё‑ замест ‑ю‑пад уплывам формы Р.–М. скл. лічэбнікаў на ‑ёх: пятёх, пяцёх, дваццацёх (гл. Карскі 2–3, 247). Усходнеславянскія ўтварэнні траю́радны, укр.трою́рідний, рус.троюродный ’тс’ зтрою‑родьнъ, якое зтрою‑ — форма, утвораная паводле аналогіі здваю‑(родны), што з’яўляецца формай М. скл. парнага ліку лічэбніка два і ро́дны (гл.), дакладней з выразу: дъвою родоу ’двайнога роду’. Гл. траі́.