Тыя́ра ‘галаўны ўбор старажытных усходніх цароў; мітра Рымскага Папы’ (ТСБМ, Некр. і Байк., Ласт.). Праз ст.-рус., царк.-слав.тиара (з XI ст.) запазычана са ст.-грэч.τιάρα ‘галаўны ўбор персідскіх цароў, чалма’, куды трапіла з персідскай мовы (Фасмер, 4, 55; ЕСУМ, 5, 577; Голуб-Ліер, 462). Для беларускай назвы магчыма пасрэдніцтва лац.tiāra ‘мітра’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
part1[pɑ:t]n.
1. ча́стка;
spare parts запча́сткі;
Part of the building was destroyed in the fi r e . Частка будынка была знішчана агнём.
2. : a part of speechling. часці́на мо́вы
3. ро́ля
♦
for my part што да мяне́;
in part частко́ва;
take smb.’s partBrE быць на чыі́м-н. баку́;
on the part of smb. з бо́ку каго́-н.;
take part (in smth.) браць удзе́л, удзе́льнічаць (у чым-н.);
How many countries took part in the last Olуmpic Games? Колькі краін удзельнічала ў апошніх Алімпійскіх гульнях?
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
6) прыго́жы; згра́бны (чалаве́к); вы́танчаны (пра стыль мо́вы)
7) харо́шы, паго́дны (пра надво́р’е)
8) кваліфікава́ны (наста́ўнік)
2.
adv., informal
фа́йна, выда́тна
•
- fine arts
II[faɪn]1.
n.
штраф -у m.
2.
v.t.
штрафава́ць; наклада́ць штраф на каго́
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
Бура́н ’моцны вецер; надвор’е, калі дзьме вецер і ідзе снег’ (БРС, Інстр. I). Рус.бура́н, укр.бура́н. Запазычанне з цюрк. моў (тур., тат.buran ’мяцеліца, пурга’). Праабражэнскі, 1, 53; Фасмер, 1, 243–244; Дзмітрыеў, Тюрк. эл., 22; Шанскі, 1, Б, 229; Рудніцкі, 258; Локач, 29. Паводле Шанскага, там жа, бел., укр.бура́н запазычаны непасрэдна з рус.мовы.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Бурдзю́к. Рус.бурдю́к, укр.бордю́г, бурдю́г, бурдю́к, бордю́х, польск.burdziuk і г. д. Лічыцца запазычаннем з цюрк. моў. Параўн. азерб.burduk ’тс’. Для ўкр. мовы магло быць некалькі крыніц (у тым ліку і рум.). Гл. Праабражэнскі, 1, 53; Стацкі, AfslPh, 35, 350; Фасмер, 1, 244; Рудніцкі, 259–260; Вінцэнц, Éléments, 10. Супраць рум. крыніцы Губшмід, Schläuche, 111.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Быга́нка ’панос’ (палес., Клім.). Палеская фанетычная форма з зыходнага *бѣганъка (да бегаць). У параўнанні з ст.-бел.бегунка, укр.бігунка, рус.бегунка ’тс’ (да апошняга гл. Кохман, Kontakty, 103), якія, здаецца, з’яўляюцца запазычаннем з польскай мовы, палескае слова — утварэнне на беларускай глебе (адпаведнасці ў польск. мове няма: польск.bieganka азначае ’род дзіцячай гульні’, гл. Варш. сл., 1, 149).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Бі́нда1 ’доўгая стужка’ (Др.-Падб.). Укр.би́нда ’тс’. З ням.Binde ’тс’ (можа, праз польск.binda). Параўн. Брукнер, 27; Шалудзька, Нім., 21 (слова гэта ўжо ў Бярынды, гл. Шалудзька, там жа).
Бі́нда2 ’чалавек, у якога тоўстыя губы; бамбіза’ (Нас.). Аткупшчыкоў (Лекс. балтызмы, 34) лічыць гэта слова запазычаннем з літ.мовы (параўн. літ.biñdė ’гультай’).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Веслава́ць ’гнаць лодку вяслом, грабці вёсламі’ (Янк. I, БРС, КТС), докш.віслава́ць ’тс’ (Янк. Мат.). Укр.веслова́ти, польск.wiosłować, н.-луж.wjasłowaś, чэш.veslovati, славац.veslovať, славен.vesláti, серб.-харв.вѐслати, макед.весла, балг.весля́, веслувам (рэдка). Наяўнасць суфікса ‑ova‑ ў зах.-слав. мовах дае падставу меркаваць, што бел. (як і ўкр.) веславаць запазычана з польскай мовы.
Логіка ’навука аб законах і формах мыслення’, ’ход разважанняў’, ’унутраная заканамернасць’ (ТСБМ); ст.-бел.лоика (1519 г.) запазычанне са ст.-польск.loika (пры наяўнасці і logika, якое з с.-лац.logica (дзе ‑gi‑ > ‑ji‑) < лац.logica < ст.-грэч.λογική (τέκνα) ’навука размаўляць, весці дыспут’ (Слаўскі, 4, 324; Булыка, Лекс. запазыч., 161). Крукоўскі (Уплыў, 81) выводзіць лексему з рус.мовы.