адм.-тэр. адзінка ў амер. калоніях Іспаніі ў 16 — пач. 19 ст., якою кіраваў віцэ-кароль. Першае віцэ-каралеўства — Новая Іспанія, створана ў 1535, у яго ўвайшлі тэр. Мексікі і большая ч.Цэнтр. Амерыкі. У Паўд. Амерыцы ў 1542 утварылася віцэ-каралеўства Перу, з якога ў 1739 вылучана віцэ-каралеўства Новая Гранада (тэр. Калумбіі, Панамы, Венесуэлы, Эквадора), у 1776 — віцэ-каралеўства Рыо-дэ-Ла-Плата (тэр. Аргенціны, Парагвая, Уругвая, Балівіі). Існавалі да Вайны за незалежнасць іспанскіх калоній у Амерыцы 1810—26.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
КІ́МВРЫ (лац. Cimbri),
адно з плямён стараж.германцаў. Спачатку жылі на Пн п-ва Ютландыя. У канцы 2 ст. да н.э. рушылі на Пд ва Усх. Альпы, дзе ў 113 да н.э. разбілі стараж.-рым. войска. У 109, 107 і 105 да н.э. перамагалі рымлян у Галіі. Разам з тэўтонамі, амбронамі і гарудамі прасунуліся ў Італію, аднак 30.7.101 да н.э. былі разгромлены рым. арміяй пад камандаваннем Г.Марыя каля Верцэлаў (цяпер г. Верчэлі). Міграцыя К. — першае гістарычна даказанае перасяленне стараж.-герм. плямён на Пд.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
НАРО́ДНАЕ АПАЛЧЭ́ННЕ 1612 пад кіраўніцтвам Мініна і Пажарскага, Другое апалчэнне. Створана ў 1611 для барацьбы з іншаземнай інтэрвенцыяй. Дасягала 20—30 тыс.чал. Частка яго (10 тыс.чал.) 22—24.8.1612 разам з рэшткамі 1-га апалчэння (гл.Першае апалчэнне 1621) нанесла паражэнне польска-літ. войску Я.К.Хадкевіча (10—12 тыс.чал.) і пасля працяглай аблогі (22—26 кастр.) прымусіла да капітуляцыі гарнізон інтэрвентаў у Крамлі. Н.а. паспрыяла аднаўленню дзярж. улады ў Расіі, прадвызначыла пэўныя змены ва ўзаемаадносінах Расіі і Рэчы Паспалітай.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
РЭЦЭСІ́ЎНАСЦЬ (ад лац. recessus адступленне, выдаленне),
адсутнасць фенатыпічнага праяўлення аднаго алеля і абумоўленай ім бацькоўскай прыкметы ў гетэразіготнай асобіны, якая мае 2 розныя алелі аднаго гена. Напр., пры скрыжаванні чырванаплодных памідораў з жаўтаплоднымі першае пакаленне звычайна мае чырв. плады (дамінантная прыкмета, гл.Дамінантнасць). У наст. пакаленнях магчыма праяўленне ў гомазіготнай асобіны, якая мае 2 аднолькавыя алелі аднаго гена, жоўтай афарбоўкі (рэцэсіўная прыкмета). Насычанасць прыродных папуляцый рэцэсіўнымі генамі мае вял. значэнне для выжывання віду пры змене ўмоў існавання.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
каха́ннен. Líebe f -;
пе́ршае каха́нне die érste Líebe;
прызна́цца ў каха́нні séine Líebe gestéhen* [erklären];
ён – маё старо́е каха́нне er ist éine álte Líebe von mir
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
праяўле́ннен.
1. Bekúndung f -, -en, Äußerung f -, -en;
пе́ршае праяўле́нне хваро́бы das érste Áuftreten der Kránkheit;
праяўле́нне жыцця́ Lébenszeichen n -s, -;
2.фотагл. праяўка
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Прышэ́лец ’прышлы, чужы, нетутэйшы чалавек’ (ТСБМ), прышле́ц ’тс’ (Нас., Др.-Падб.). Укр.прише́лець, пришле́ць ’тс’, рус.прише́лец, пришлец ’тс’. Першае ўтворана ад асновы прошл. часу (прышо́ў) з суф. ‑елец (аб суфіксацыі гл. Сцяцко, Афікс. наз., 49), другое ад пры́шлы (гл.) з суф. ‑ец.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
performance[pəˈfɔ:məns]n.
1. выкана́нне, выступле́нне; ігра́;
the first performance of the symphonyпе́ршае выкана́нне сімфо́ніі
2. спекта́кль, канцэ́рт; пака́з
3. дзе́янне, рабо́та (машыны);
Are you satisfied with the car’s performance? Ці задаволены вы сваёй машынай?
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
uppermost2[ˈʌpəməʊst]adv.
1. наве́рсе; уве́рх;
The carriage lay with its wheels uppermost. Каляска ляжала дагары коламі.
2. перш-на́перш, перш за ўсё;
She said whatever came uppermost. Яна сказала першае, што прыйшло ў галаву.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
ша́нкер
(фр. chancre, ад лац. cancer = рак)
інфекцыйная венерычная хвароба, якая суправаджаецца з’яўленнем язваў на месцы заражэння;
цвёрды ш. — першае бачнае праяўленне захворвання сіфілісам;
мяккі ш. — самастойнае венерычнае захворванне, выкліканае стрэптабацылай.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)