1. Непарыўна спалучаць, злучаць. Аддзеяслоўныя назоўнікі на ‑ін-а (‑ын-а) значэнне адзінкавасці сумяшчаюць са значэннем выніку дзеяння.Граматыка.// Выконваць адначасова. Сумяшчаць работу з вучобай. □ Першы арышт адбыўся ў 1878 годзе ў Пецярбурзе, дзе Вяляўскі сумяшчаў вучобу ва універсітэце з прапагандай сярод фабрычных рабочых.«Полымя».//укім-чым. Аб’ядноўваць у сабе адначасова; валодаць адначасова. Драматычная паэма сумяшчае ў сабе жанравыя адзнакі і ліра-эпічнай паэмы і драмы.Ярош.Здаецца, акіян сумяшчае ў сабе і зялёны шум лясоў, і бязмежнасць нябеснага блакіту, і прывабнасць жывой вады, якая цячэ.Філімонаў.
2. Накладваць адно на другое (фігуры, лініі), дасягаючы супадзення ва ўсіх пунктах. Сумяшчаць сіметрычныя фігуры.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ве́дыI, -даў ед.нет
1. (наука) зна́ние ср.;
галіна́ ве́даў — о́бласть зна́ний;
2. (совокупность сведений, познаний в какой-л. области) зна́ния, позна́ния; све́дения;
вало́даць ве́дамі — облада́ть зна́ниями;
у яго́ вялі́кія в. ў медыцы́не — у него́ больши́е позна́ния в медици́не
ве́дыII (ед. ве́да ж.) лит. ве́ды
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мо́важ. Spráche f -, -n;
белару́ская мо́ва die belarússische Spráche, das Belarússische (sub);
няме́цкая мо́ва die déutsche Spráche, das Déutsche (sub);
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
◎ По́садзь ’від падаткаў у ВКЛ з 1484 г.’, ст.-бел.поседь, посѣдь, укр.посідь, польск.posadź (з 1632 г.) ’тс’. Няма падставы меркаваць, што слова прыйшло з літ.posėdis ’тс’ (так Яблонскіс, гл. Непакупны, Мовознавство, 1970, 6, 30; Лаўчутэ, Балтизмы, 94), хутчэй, наадварот: утварэнне пры дапамозе прыстаўкі *po‑ (гл. по-) ад кораня *sěsti < *sědti з семантыкай ’уласнасць, маёмасць, набытак’, параўн. посе́сці ’сесці, заняць месца; атрымаць’ (ТС). Паводле ЕСУМ (4, 535), укр.по́сід ’уласнасць, валоданне’ — калька з польск.posiadać ’мець, валодаць’, што ўзнікла на базе лац.possideo ’валодаю, маю’, роднаснага posiadać ’сесці, заняць месца’, што, паводле Банькоўскага (2, 711), калькуе ням.bezitzen; фанетыка пад уплывам пасадзіць/posadzić, параўн. таксама славац.posadnúť ’ахапіць, завалодаць’. Прыстаўка па‑ (по-po-) часта ўжываецца для ўтварэння назваў аплаты — бел.паземшчына, рус.подать, польск.pogłówne, славац.poplatok ’абавязковая плата’. Параўн. пасаг, посах2 (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вяза́ць, вяжу, вяжаш, вяжа; заг. вяжы; незак.
1.што. Цесна злучаць, абвіваючы чым‑н., звязваць. Вязаць снапы. Вязаць плыты. □ Чакаючы змроку, каб непрыкметна перабегчы ў вёску, Грышка нарэзаў бярозавых дубцоў і пачаў вязаць венік.Чарот.
2.каго-што. Звязваць рукі, ногі, пазбаўляючы магчымасці рухацца. — Ну, хлопцы, вяжы.. [бандытаў], бяры! Хутчэй, не драмаць.Колас.Вяжы яму рукі папружкаю! — крыкнуў стары Юзіку.Чорны.//перан. Не даваць волі, перашкаджаць каму‑н. рабіць што‑н. [Дзеда] не вяжуць, як другога, Застылай мудрасці гужы.Колас.
3.што і без дап. Плесці кручком, пруткамі і пад. Вязаць рукавіцы, карункі.
4. Быць вязкім, мець уласцівасць сцягваць. //безас. Сцягваць (пра адчуванне сцягвання ад якога‑н. рэчыва). У роце вяжа.
5.Валодаць уласцівасцю змацоўваць цвёрдыя рэчывы.
•••
Лыка не вяжа — пра п’янага, які ледзь можа гаварыць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
царава́ць, ‑рую, ‑руеш, ‑руе; незак.
1. Тое, што і царстваваць. [Цар] не мог не бачыць, што ў новай вайне прыгонная Расія не вытрымае, яе заваююць і падзеляць мацнейшыя дзяржавы. Тады ўжо не цараваць ні яму, ні яго роду.Якімовіч.//перан. Цалкам гаспадарыць дзе‑н., валодаць кім‑, чым‑н. Тут, у чужой хаце, у дзяржаве, дзе цараваў строгі Глушак, неяк асабліва адчувалася непарушная ўлада звычаяў і законаў.Мележ.Трэба ім [гаспадыням] гатаваць, цыраваць, Над каструлямі дымнымі Цараваць.Барадулін.
2.перан. Вылучацца сярод падобных да сябе якімі‑н. якасцямі; першынстваваць дзе‑н., сярод каго‑, чаго‑н. А дзе ніжэй, дзе вясной надаўжэй затрымліваецца вада, там царуе раскошны, прысадзісты вербалоз.Паўлаў.І выкладаць прадмет вы [настаўнікі] здольныя, І на ігрышчах цараваць, І пляшку асушыць супольную, І вершы пакрытыкаваць...Лось.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
◎ Па́трыць ’шукаць, выглядаць’ (браг., Шатал.). Укр.патраты ’ачышчаць птушак ад пер’яў, свіней ад шэрсці’, рус.кастр.патрать ’даражыць, берагчы’, польск.patrzeć ’глядзець, звяртаць увагу, выглядаць, сачыць, клапаціцца’, чэш.patřiti ’належыць’, opatrovati ’ахоўваць, пільнаваць’, славац.patriť ’тс’, patrať ’сачыць, вышукваць’, серб.-харв.патраты ’тс’, ’быць карысным’, patriti ’выпадаць на долю’, opatriti ’забяспечыць чым-н.’, балг.патры’, ’варажыць, загаворваць ад уроку’. Прасл.patriti ’глядзець, ’клапаціцца, берагчы’, роднаснае са ст.-інд.pūti ’ахоўвае, сцеражэ’, patar ’захавальнік’ (Лекаў, SOc, 1933, 12, 138–140; Фасмер, 3, 217), з’яўляецца раннім скіфа-сармацкім запазычаннем, параўн. ст.-іран.pairai ’ахоўваць, сцерагчы, валодаць’ (Трубачоў, Этимология–1965, 47–50; Мартынаў, Язык., 47). Гэты іранізм пашырыўся ў асноўным у зах.-слав. мовах, уступіўшы ва ўзаемадзеянне з тагачасным абсалютным сінонімам прасл.blʼusti, пашыраным на ўсходзе і поўдні Славіў параўн. бел.блюдкі ’беражлівы’, ’які заўсёды можа і мае чым пачаставаць госця’. Можна згадзіцца з Булыкам (Лекс. запазыч., 127) у тым, што ст.-бел.патраты ’глядзець’ (1501 г.) было запазычана са ст.-польск.patrzyć ’тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
sway
[sweɪ]1.
v.i.
хіста́цца; калыха́цца
2.
v.t.
1) хіста́ць, калыха́ць
The wind sways the grass — Ве́цер калы́ша траву́
2) пахісну́ць (у перакана́ньнях, наме́рах), уплыва́ць
to sway the audience — уплыва́ць на аўдыто́рыю, вало́даць аўдыто́рыяй
3.
n.
1) хіста́ньне n.
2) ула́да f., уплы́ў -ву m.
Presently the world is under the sway of economics — Цяпе́рашні сьвет знахо́дзіцца пад уплы́вам экано́мікі
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
own2[əʊn]v.
1.вало́даць; улада́ць, мець;
Who owns this house? Хто гаспадар гэтага дома?
He behaves as if he owns the place. Ён паводзіць сябе так, нібыта ён тут гаспадар.
2.dated прызнава́цца, прызнава́ць;
own a child прызнава́ць сваё бацько́ўства;
They owned (that) they were wrong. Яны прызналі, што па мы ліліся.
own up[ˌəʊnˈʌp]phr. v. прызнава́цца (у чым-н.);
She owned up to telling lies. Яна прызналася, што сказала няпраўду.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
Hérrschaftf -, -en
1) панава́нне, ула́да;
j-núnter séine ~ bríngen* падпара́дкаваць каго́-н. сваёй ула́дзе;
die ~ über etw. (A) verlíeren* тра́ціць ула́ду над чым-н.;
~ über sich hábenвало́даць сабо́й
2) pl паны́, гаспадары́;
méine ~en! пано́ве!, спадары́!
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)