Кажу́шак 1 ’паўкажушок, кароткі кажух’ (
Кажу́шак 2 ’шчупак; шчупак наогул і шчупак сярэдняга памеру’ (
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Verbum
анлайнавы слоўнікгарэ́ць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць;
1. Паддавацца дзеянню агню, знішчацца агнём.
2. Даваць, выпраменьваць святло, полымя; ярка свяціцца.
3. Траціць маёмасць з прычыны пажару, аказвацца ў становішчы пагарэльца.
4.
5. Быць у гарачцы, у ліхаманкавым стане.
6. Рабіцца гарачым, чырванець ад прыліву крыві.
7.
8. Ззяць бляскам, выдзяляцца яркімі колерамі, афарбоўкай.
9. Цвісці (пра агуркі, гарбузы і пад.).
10. Псавацца, станавіцца непрыгодным ад моцнага перагрэву.
11.
12.
13. Адбываць чаргу пры гульні ў гарэлкі.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
чо́рны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае колер сажы, вугалю, самы цёмны з усіх колераў;
2. Цёмны, больш цёмны, чым звычайна.
3.
4. Некваліфікаваны, які не патрабуе пэўных ведаў і навыкаў, звычайна фізічна цяжкі і брудны (пра чарнавую работу і пад.).
5. Не галоўны, не цэнтральны, не парадны, які выкарыстоўваецца для штодзённых патрэб (пра дзверы, ход, уваход і пад.).
6.
7.
8.
9.
10. Які ў дарэвалюцыйныя часы адносіўся да ніжэйшых слаёў грамадства, да простага народа.
11.
12. Паводле забабонных уяўленняў — чарадзейны, звязаны з нячыстай сілай.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сцягну́ць, сцягну, сцягнеш, сцягне;
1. Цягнучы, зняць каго‑, што‑н. адкуль‑н.
2. Цягнучы, перамясціць адкуль‑н.
3. Цягнучы, звалачы ў адно месца ўсё, многае.
4. Сабраць, сканцэнтраваць у адным месцы (вялікую колькасць чаго‑н.).
5.
6. Знесці што‑н. далёка.
7. Зрабіць больш вузкім, цесным, шчыльным (тое, што завязваюць, зацягваюць); зацягнуць.
8.
9. Злучыць канцы, краі чаго‑н.; ссунуць.
10.
11.
12.
13.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ха́паць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае;
хапа́ць, ‑а́ю, ‑а́еш, ‑а́е;
1. Рэзкім парывістым рухам рукі (рук) браць, захопліваць каго‑, што‑н.
2.
3.
4. З прагнасцю купляць усё без разбору.
5.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
к, ко предлог с
подойти́ к столу́ падысці́ да стала́;
зайти́ к това́рищу зайсці́ да тава́рыша;
любо́вь к ро́дине любо́ў да радзі́мы;
вперёд, к но́вым побе́дам! упе́рад, да но́вых перамо́г!;
во́ля к труду́ во́ля да пра́цы;
прислу́шиваться к слова́м прыслухо́ўвацца да слоў;
обрати́ться к аудито́рии звярну́цца да аўдыто́рыі;
подгото́виться к убо́рке урожа́я падрыхтава́цца да ўбо́ркі ўраджа́ю;
к пяти́ приба́вить четы́ре да пяці́ дада́ць чаты́ры;
присоедини́ться к большинству́ далучы́цца да бо́льшасці;
к вопро́су о происхожде́нии языка́ да пыта́ння аб пахо́джанні мо́вы; кроме того, иногда переводится также иными предлогами или конструкциями без предлогов, в частности: а) (для выражения направленности действия к временному пределу в значении: около) пад (што); (в значении: точно к такому-то часу) к (чаму); пад (што);
к ве́черу ве́тер ути́х пад ве́чар ве́цер заці́х;
к утру́ положе́ние измени́лось пад ра́ніцу стано́вішча змяні́лася;
быть к десяти́ часа́м быць к дзесяці́ гадзі́нам;
успе́ть к обе́ду паспе́ць к абе́ду (да абе́ду);
к годовщи́не Октября́ да гадаві́ны Кастры́чніка;
к тысячеле́тию со дня образова́ния да тысячаго́ддзя з дня ўтварэ́ння; б) (для указания на назначение, соответствие
оде́жда к пра́зднику
пригото́вить к за́втраку прыгатава́ць на сне́данне;
к нача́лу го́да на пача́так го́да (к пача́тку го́да);
к сча́стью на шча́сце;
к моему́ стыду́ на мой со́рам;
немно́го к восто́ку крыху́ на ўсход;
к за́паду на за́хад; в) (в бранных выражениях) к (чаму);
к чёрту к чо́рту.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
НОВАСІБІ́РСКАЯ ВО́БЛАСЦЬ Размешчана на
Вядучае месца ў прам-сці належыць машынабудаванню і металаапрацоўцы (
Літ.:
Фурсова Е.Ф. Традиционно-бытовые особенности культуры белорусов-переселенцев конца XIX — начала XX в. (по материалам этнографических экспедиций) // Белорусы в Сибири. Новосибирск, 2000;
Лыч Л.М. Национально-культурное строительство в
М.Л.Страха, Г.Г.Сяргеева.
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ляжа́ць, ‑жу, ‑жыш, ‑жыць;
1. Знаходзіцца ўсім целам на чым‑н. у гарызантальным становішчы (пра людзей і некаторых жывёл).
2. Знаходзіцца, размяшчацца на якой‑н. паверхні нерухома (бакавой часткай, гарызантальна);
3. Пакрываць, ахутваць сабою што‑н.
4. Змяшчацца, знаходзіцца дзе‑н.
5. Размяшчацца, займаць якую‑н. прастору; распасцірацца.
6. Праходзіць, пралягаць; мець напрамак куды‑н. (пра дарогу і пад.).
7. Быць укладзеным, надзетым тым ці іншым чынам.
8.
9. У спалучэнні са словамі «на душы», «на сэрцы», «на сумленні» азначае: быць прадметам затоеных турбот, пастаяннай трывогі, роздуму і пад.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
няма́,
1. Не быць у наяўнасці, адсутнічаць, бракаваць.
2. У знач. няпоўнага сказа пры адмоўных адказах на пытанні.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сысці́ся, сыдуся, сыдзешся, сыдзецца;
1. Ідучы з розных бакоў, сустрэцца, сутыкнуцца з кім‑н.
2. Прыйсці з розных бакоў у адно месца; сабрацца — пра ўсіх, многіх.
3. Сустрэцца для паядынку, спаборніцтва, бітвы.
4. Уступіць у блізкія, сяброўскія адносіны; пасябраваць.
5.
6.
7.
8.
9.
10. Наблізіцца адзін да аднаго, даткнуцца, дакрануцца.
11. Прымкнуўшы шчыльна адно да аднаго, злучыцца.
12. Аказацца, сканцэнтравацца ў адным месцы.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)