разварушы́цца, -рушу́ся, -ру́шышся, -ру́шыцца; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв.). Пачаць варушыцца, рухацца.
Мурашкі разварушыліся.
2. перан. Пачаць актыўна дзейнічаць.
|| незак. развару́швацца, -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
разварушы́цца
дзеяслоў, непераходны, закончанае трыванне, зваротны, 2-е спражэнне
| Будучы час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
разварушу́ся |
развару́шымся |
| 2-я ас. |
развару́шышся |
развару́шыцеся |
| 3-я ас. |
развару́шыцца |
развару́шацца |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
разварушы́ўся |
разварушы́ліся |
| ж. |
разварушы́лася |
| н. |
разварушы́лася |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
разварушы́ся |
разварушы́цеся |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| прош. час |
разварушы́ўшыся |
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
разварушы́цца сов.
1. расшевели́ться; раскача́ться;
2. перен. (оживиться) встряхну́ться
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
разварушы́цца, ‑рушуся, ‑рушышся, ‑рушыцца; зак.
1. Пачаць інтэнсіўна варушыцца. Мурашнік разварушыўся. □ На прагаліне, на краі грудка, .. не было нічога, і раптам за якія два дні зямля разварушылася і на ёй узнік ладны курганок. Сабаленка.
2. Пачаць рухацца; перастаць быць маларухомым, вялым. [Тамаш:] — Прайду трохі — ногі млеюць. Як разварушацца пры рабоце, дык яшчэ нічога, А так, дык хоць і сядзі на адным месцы, як, усё роўна, ланцугом прыкаваны... Чорны. А Соня ўжо разварушылася. Працёршы хустачкай акуляры.., зазваніла талеркай, відэльцамі. Лось. // Выйсці са стану абыякавасці, апатыі, ажывіцца. Дзеці разварушыліся, павесялелі і выйшлі з таго стану замкнёнасці, у якім яны яшчэ так нядаўна былі. Колас. Госці аглядзелі ўсю гаспадарку.. Таварыш Строіш, цаг[ельнік] па прафесіі, асабліва разварушыўся каля цагельнага завода. Брыль.
3. перан. Стаць дзейным, актыўным. [Аляксей:] — Людзі разварушыліся, там-сям пачалі пускаць чырвонага пеўня ў панскія маёнткі. Машара.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
расшавялі́цца, -вялю́ся, -ве́лішся, -ве́ліцца; зак.
Тое, што і разварушыцца.
|| незак. расшаве́львацца, -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
расшевели́ться разварушы́цца, расшавялі́цца.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
развару́швацца, ‑аюся, ‑аешся, ‑аецца; незак.
1. Незак. да разварушыцца.
2. Зал. да разварушваць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
раскату́рхацца, -аюся, -аешся, -аецца; зак. (разм.).
1. Абудзіцца ад сну.
Кастусь доўга не мог р. ад сну.
2. перан. Выйсці са стану пасіўнасці, разварушыцца.
Нарэшце дзеці раскатурхаліся.
|| незак. раскату́рхвацца, -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
развару́швацца несов., возвр., страд. расшеве́ливаться; раска́чиваться; см. разварушы́цца 1, развару́шваць 1
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Ракато́рхацца ’разварушыцца, расшавяліцца’ (Ласт.: рус. разбодриться). Дээтымалагізацыя ў выніку страты словаўтваральнай структуры, звязанай з гутарковым “паглынаннем” фіналі прэфікса, параўн. раскату́рхаць (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)