мо́ц
назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 3 скланенне
|
адз. |
| Н. |
мо́ц |
| Р. |
мо́цы |
| Д. |
мо́цы |
| В. |
мо́ц |
| Т. |
мо́цай мо́цаю |
| М. |
мо́цы |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
моц, -ы, ж.
1. Трываласць, мацунак.
М. тканіны.
М. жалеза.
2. Фізічная сіла.
М. рук.
3. Праяўленне чаго-н.; сіла, ступень гэтага праяўлення.
Набрацца моцы.
4. Магутнасць, сіла.
М.
Узброеных Сіл.
5. Насычанасць, канцэнтрацыя.
М. тытуню.
6. У спалучэнні з прыметнікам або займеннікам з прыназоўнікам выражае найвышэйшую ступень праяўлення дзеяння.
Крычаць на ўсю м.
Працаваць на поўную м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
моц ж.
1. кре́пость; про́чность;
м. ткані́ны — кре́пость (про́чность) тка́ни;
2. си́ла, кре́пость, мощь;
мато́ры зараўлі́ на ўсю м. — мото́ры взреве́ли во всю си́лу (мощь);
зіма́ пака́звае сваю́ м. — зима́ пока́зывает свою́ си́лу;
3. си́ла;
м. дзяржа́вы — си́ла госуда́рства;
м. уда́ру — си́ла уда́ра;
м. пачу́цця — си́ла чу́вства;
4. см. мацу́нак;
○ набы́ць м. — (о законе) войти́ в си́лу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
моц, ‑ы, ж.
1. Трываласць, мацунак. Моц тканіны. □ [Масладуда:] — Зрабіць якую рэч з жалеза — не хітрая штука. Жалеза само па сабе моц мае. Лынькоў.
2. Фізічная сіла. Моц мускулаў. □ Чалавек прагна піў ваду, і з кожным глытком яе да яго нібы варочалася страчаная моц. Лынькоў. З кароткіх рукавоў .. шэрай світкі тырчалі доўгія мазольныя рукі, і ў іх адчувалася моц. Чарнышэвіч.
3. Праяўленне чаго‑н.; сіла, ступень гэтага праяўлення. Голасам моцы, ціха і важна Гром пракаціўся ўгары. Колас. Сонца яшчэ не набралася моцы. Беразняк.
4. Магутнасць, аўтарытэт, сіла. Моц савецкай дзяржавы. □ Зачараваныя глядзім На сілу, моц сваёй радзімы, Што ззяе полымем жывым. Танк. // Здольнасць уздзейнічаць; сіла ўздзеяння. [У працы над роллю Благса] я пазнаў моц ўяўлення і фантазіі — іх месца ў творчасці акцёра. Сяргейчык. Шчыра веру я ў моц пажадання. Дзяргай. // перан. Духоўная стойкасць. Моц душы.
5. Насычанасць, канцэнтрацыя. — Вось летась быў у мяне тытунь, той, праўда, меў моц. Зацягнешся — дух займае. Пальчэўскі.
6. У спалучэнні з асабовай формай дзеяслова, прыметніка або займенніка (часцей з прыназоўнікам) выражае найвышэйшую ступень праяўлення дзеяння. Крычаць на ўсю моц. □ Лілося святло з вокнаў вакзала, на поўную моц гарэлі ліхтары. Васілёнак. Міхась з усяе моцы бразнуў дзвярыма. Савіцкі.
•••
Як (колькі) моцы стае гл. ставаць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Моц ’трываласць, мацунак, моцнасць’, ’фізічная сіла’, ’аўтарытэт, магутнасць’, ’устойлівасць’, ’сіла, здароўе’ (ТСБМ, Нас., Гарэц., Мал., Шат., Касп., ТС, Сл. ПЗБ; гродз., КЭС; КЭС, лаг.), моца ’ўлада’, ’сіла’ (Нас.), ст.-бел. моцъ ’сіла, значэнне’, моць ’паўнамоцтва’ (Гарб.) запазычаны са ст.-польск. moc (Карскі, Труды, 312; Мядзв.; Кюнэ, Poln., 78; Пальцаў, Лекс. і гр., 38; Крапівін, Бел. лекс., 88; Булыка, Лекс. Запазыч., 208). Аналагічна моцны. Сюды ж моцна (моцно, моцнэ), мацнава́ты, моцнасць (Нас., Гарэц., Булг., Касп., ТС, Сл. ПЗБ), мацне́ць ’набірацца сіл, рабіцца мацнейшым’, мацне́ць ’сцягваць, узмацняць’ (ТСБМ, Нас.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вы́тхнуцца, 1 і 2 ас. не ўжыв., -нецца; зак.
Страціць моц, пах.
Хрэн вытхнуўся.
|| незак. вытыха́цца, -а́ецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
палані́зм, -а, мн. -ы, -аў, м.
Слова або выраз, запазычаныя з польскай мовы, напр.: айчына, моц, сукенка.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
бязжы́ліць
‘страчваць моц, станавіцца знясіленым; мучыць каго-небудзь’
дзеяслоў, пераходны/непераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне
| Цяперашні час |
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
бязжы́лю |
бязжы́лім |
| 2-я ас. |
бязжы́ліш |
бязжы́ліце |
| 3-я ас. |
бязжы́ліць |
бязжы́ляць |
| Прошлы час |
| м. |
бязжы́ліў |
бязжы́лілі |
| ж. |
бязжы́ліла |
| н. |
бязжы́ліла |
| Загадны лад |
| 2-я ас. |
бязжы́ль |
бязжы́льце |
| Дзеепрыслоўе |
| цяп. час |
бязжы́лячы |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
мацу́нак, -нку, м. (разм.).
1. Уласцівасць моцнага; моц, трываласць.
У віне дзесяць градусаў мацунку.
Мароз набірае м.
М. матэрыі.
2. Яда, якой можна падсілкавацца, падмацаваць сілы.
Жытні хлеб — здаровы м.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
нязга́сны, -ая, -ае.
1. Такі, што гарыць увесь час.
Нязгаснае святло зор.
2. перан. Які не траціць з часам сваёй сілы; неаслабны (высок.).
Нязгасная моц славы.
|| наз. нязга́снасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)