цудадзе́йны, ‑ая, ‑ае.
1. Незвычайнай сілы ўздзеяння; чарадзейны; жыватворны. Для Коласа, напрыклад, вельмі важна высветліць вытокі мастацтва, той цудадзейнай сілы, што мае такую вялікую ўладу над людзьмі. Навуменка. Маці папрасіла, каб гэты цудадзейны ўрач паглядзеў яе сыночка. Мележ.
2. Чароўны, вельмі прыгожы. Рукі.. [Ніны] насіліся ў адзін, у другі бок, скакалі па клавішах, білі, і струны адказвалі на кожны яе рух цудадзейнымі гукамі. Лобан.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
цу́паць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак.
Разм.
1. Біць (звычайна цэпам), утвараючы прыглушаны стук. [Чыкілевіч:] — Ты [Пракоп] адзін цупаеш цэпам і рукі дранцвеюць, падымацца не хочуць. А стануць чатыры малацьбіты ды як жарнуць — адкуль яно што і возьмецца. Колас.
2. Ісці, крочыць. За .. [Верай Ігнатаўнай] цупае дзяўчынка-падростак і нясе невялікі чамаданчык. Пестрак. Конік бадзёра цупае па дарозе, памахвае доўгім хвастом. Навуменка.
3. Хапаць рукой за што‑н.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шы́ла, ‑а, н.
Інструмент у выглядзе завостранага металічнага стрыжня з дзяржальнам для праколвання дзірак, які ўжываецца ў шавецкай і рымарскай справе. Бацьку абрыдлі дратва, шыла і малаток, яго рукі засумавалі па плузе і касе, а сэрца рвалася на лясное прыволле. С. Александровіч. Усе майстры з усяго царства з’явіліся ў сталіцу — .. сталяры з піламі, шаўцы з шыламі... Якімовіч.
•••
Хапіць шылам кашы (патакі) гл. хапіць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
згрэ́бці сов.
1. в разн. знач. сгрести́; (собрать в кучу — ещё) ску́чить;
з. се́на — сгрести́ (ску́чить) се́но;
з. снег з да́ху — сгрести́ снег с кры́ши;
2. разг. схвати́ть;
з. ў ру́кі што-не́будзь — схвати́ть в ру́ки что́-л.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бедро́ ср.
1. (часть ноги) бядро́, -ра́ ср., сцягно́, -на́ ср.; (верхняя часть бедра) клуб, род. клу́ба м., мн. клубы́, -бо́ў;
широ́кие бёдра шыро́кія клубы́;
ру́ки на бёдра спорт. ру́кі ў бо́кі;
2. (часть туши) кумпя́к, -ка́ м.; сцягня́к, род. сцегняка́ м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кни́га кні́га, -гі ж.;
счётная кни́га рахунко́вая кні́га;
кни́га за́писей а́ктов гражда́нского состоя́ния кні́га за́пісаў а́ктаў грамадзя́нскага ста́ну;
жа́лобная кни́га кні́га ска́ргаў;
конто́рские кни́ги канто́рскія кні́гі;
домо́вая кни́га дамава́я кні́га;
шнурова́я кни́га шнурава́я кні́га;
◊
и кни́ги в ру́ки і кні́гі ў ру́кі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
раски́нуть сов.
1. (развести в стороны) раскі́нуць, расста́віць;
раски́нуть ру́ки раскі́нуць (расста́віць) ру́кі;
раски́нуть но́ги расста́віць (раскі́нуць) но́гі;
2. (разостлать) разгарну́ць;
раски́нуть ковёр разгарну́ць дыва́н;
3. (занять широкое пространство) распасце́рці;
4. (о палатке, раскладушке) расста́віць;
5. перен. разгарну́ць;
◊
раски́нуть умо́м паварушы́ць (пакруці́ць) мазга́мі;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Лані́ты ’шчокі’ (слуц., клец., Жд. 1) і ў літар. мове ўстар. паэт. ’тс’ (ТСБМ). Бел.-паўд.-слав. ізалекса (Цыхун, БЛ, 5, 50). Параўн. славен. рэзьянск. laníta, серб.-харв. чак. lȃnita, макед., балг. радоп. лани́та, ла́нта ’тс’. Рус., укр. лани́ты, лани́та — са ст.-слав. ланита ’тс’. Прасл. ol‑n‑ita ’сагнутая частка цела’ (а ў Слаўскага, 4, 460 і ol‑n‑itva > толькі польск. łanitwa ’палазы саней’) — роднаснае да ст.-грэч. ὠλένη ’локаць’, лац. ulna ’ніжняя частка рукі, локаць’, гоц. aleina, ст.-в.-ням. elina, брэт. ilin ’локаць’, ст.-інд. āṇíṣ ’выгіб’, ’загваздка’. Фасмер (2, 457) у ліку славянскіх паралелей падае і чэш. lanitva ’шчака, твар’, якое, аднак, Махэк₂ (320) выводзіць з герм. *an[t]vīlta (> ням. Autlitz). Раней аб olnita пісалі таксама Лідэн, Arm. St., 1906, 127–129; Покарны, 307–308).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
загрэ́бці сов.
1. (сгребая, подобрать) загрести́;
з. се́на — загрести́ се́но;
2. (во что-л. сыпучее) зары́ть;
з. ў пясо́к — зары́ть в песо́к;
3. перен., разг. (захватить) загрести́, заграба́стать;
~ро́б усё ў свае́ ру́кі — загрёб (заграба́стал) всё в свои́ ру́ки
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
хва́цкі
1. разг. (очень хороший) отме́нный, на сла́ву;
х. тыту́нь — отме́нный таба́к, таба́к на сла́ву;
2. лихо́й; у́харский; молоде́цкий, разуда́лый;
3. разг. (искусный) ло́вкий;
~кія ру́кі — ло́вкие ру́ки;
4. разг. (об инструменте, приёме) удо́бный, сподру́чный;
х. руба́нак — удо́бный руба́нок
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)