зае́хать сов., в разн. знач. зае́хаць;
далеко́ зае́хать далёка зае́хаць;
зае́хать к бра́ту зае́хаць да бра́та;
зае́хать за дом зае́хаць за до́м;
зае́хать во двор зае́хаць у дво́р;
зае́хать в кана́ву зае́хаць у кана́ву;
чёрт зна́ет куда́ зае́хал со свои́ми фанта́зиями чо́рт зна́е куды́ зае́хаў са сваі́мі фанта́зіямі;
зае́хать в ро́жу прост., груб. зае́хаць у мо́рду.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
у́ровень м.
1. в разн. знач. узро́вень, род. узро́ўню м.;
на у́ровне мо́ря на ўзро́ўні мо́ра;
я́дерно-электро́нный у́ровень я́дзерна-электро́нны ўзро́вень;
а́томно-молекуля́рный у́ровень а́тамна-малекуля́рны ўзро́вень;
на у́ровне посо́льств на ўзро́ўні амбаса́д (пасо́льстваў);
на вы́сшем у́ровне на вышэ́йшым узро́ўні;
на у́ровне лу́чших мировы́х станда́ртов на ўзро́ўні ле́пшых сусве́тных станда́ртаў;
2. (ватерпас) грунтва́га, -гі ж., ватэрпа́с, -са м.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́няць сов., в разн. знач. вы́нуть; (вытащить — ещё) извле́чь; удали́ть; (что-л. вставленное — ещё) вы́ставить; (что-л. застрявшее — ещё) вы́свободить; (из ножен — ещё) обнажи́ть;
в. суке́нку з ша́фы — вы́нуть пла́тье из шка́фа;
в. стрэ́мку — вы́нуть (извле́чь) зано́зу;
в. меч з но́жан — вы́нуть (извле́чь) меч из но́жен, обнажи́ть меч;
в. ра́му з акна́ — вы́нуть (вы́ставить) ра́му из окна́;
в. нагу́ са стрэ́мя — вы́нуть (вы́свободить) но́гу из стре́мени;
○ в. душу́ — вы́нуть (вы́мотать) ду́шу;
вы́мі ды палажы́ (пакладзі́) — вынь да поло́жь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прыбра́ць сов.
1. (красиво одеть) наряди́ть, разряди́ть, убра́ть; (придать нек-рую нарядность) принаряди́ть, приоде́ть; прибра́ть;
2. (придать более красивый вид) укра́сить, разукра́сить, убра́ть; (немного украсить) приукра́сить;
3. (привести в порядок) убра́ть, прибра́ть;
п. у пако́і — убра́ть (прибра́ть) в ко́мнате;
4. (унести) убра́ть;
п. са стала́ — убра́ть со стола́;
5. убра́ть, прибра́ть, приня́ть; устрани́ть;
п. ка́мень з даро́гі — убра́ть (приня́ть) ка́мень с доро́ги;
6. (урожай) убра́ть;
п. з по́ля — убра́ть с по́ля;
◊ п. да рук — прибра́ть к рука́м
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
стол (род. стала́) м., в разн. знач. стол;
пісьмо́вы с. — пи́сьменный стол;
пада́ць на с. — пода́ть на стол;
кватэ́ра са стало́м — кварти́ра со столо́м;
дыеты́чны с. — диети́ческий стол;
а́драсны с. — а́дресный стол;
с. зака́заў — стол зака́зов;
с. знахо́дак — стол нахо́док;
◊ за кру́глым стало́м — за кру́глым столо́м;
накры́ць с. — накры́ть (на) стол;
пад с. пяшко́м хадзі́ць — под стол пешко́м ходи́ть;
пасадзі́ свінню́ за с. — яна́ і но́гі на с. — посл. посади́ свинью́ за стол — она́ и но́ги на стол
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сце́рці сов.
1. в разн. знач. стере́ть;
с. пыл са стала́ — стере́ть пыль со стола́;
с. нагу́ — стере́ть но́гу;
с. мяжу́ памі́ж фізі́чнай і разумо́вай пра́цай — стере́ть грани́цу ме́жду физи́ческим и у́мственным трудо́м;
2. (размельчить) стере́ть, истере́ть;
с. тыту́нь — стере́ть (истере́ть) таба́к;
3. разг. (без пользы потратить время) зря потеря́ть; уби́ть;
с. дзве гадзі́ны — зря потеря́ть (уби́ть) два часа́;
◊ с. з тва́ру зямлі́ — стере́ть с лица́ земли́;
с. на парашо́к (муку́) — (каго) стере́ть в порошо́к (муку́) (кого)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Ваўчкі́ ’расліна Bidens, ваўчкі’ (БРС, Кіс.); ’Pedicularis palustris L.’ Да воўк. Расліна мае плады з шыламі, пакрытымі зубчыкамі. Параўн. іншыя назвы расліны: сабачкі, укр. собачки, стрілки, причепа, кошки і г. д. Параўн. яшчэ ў рус. мове назвы для асота, рапейніка — волчец, волчок, волчняк, волчевник (матывацыя тая ж: пустазелле з вострымі шыламі і ўчэпістымі пладамі; гл. Мяркулава, Очерки, 98). Іначай аб рус. волчец Шанскі 1, В, 153 (запазычанне са ст.-слав. вълчьцъ). Сюды і бел. ваўчкі ’адходы пры прадзенні кудзелі’ (Шатал.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Вута́к ’самец качкі, селязень’ (Мат. Гом.); параўн. на беларуска-літоўскім паграніччы вута́к ’качаня’ (Балто-слав. сб. 382), укр. палес. вута́к ’селязень’. Другаснае ўтварэнне ад ву́тва ’качка’, (< *ǫty, ǫtъve), узнікшае ў сувязі з пераасэнсаваннем формы зыходнага слова ў якасці зборнага назоўніка, параўн. дзятва́ ’дзеці’, і вычляненнем асновы вут‑, суфіксацыя, як у гуса́к (З жыцця); форма са значэннем ’качаня’ ўтворана з суф. ‑ак, які на паўночным захадзе і ў цэнтры Беларусі выступае ў назвах маладых істот тыпу цяля́к, хлапча́к і да т. п.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Лонка 1 ’луг, лугавая сенажаць’ (брасл., Хрэст. дыял.; Бес., Сл. Брэс., Сцяшк., Сіг., Сл. ПЗБ), ельск. ’зямля паміж садовымі дрэвамі’ (Выг.), драг. ло́нок ’луг, сенажаць’ (Сл. ПЗБ), ст.-бел. лонка ’луг’ (XVI ст.) запазычана са ст.-польск. łąka ’тс’ < прасл. lǫka (бел. паўн.-зах., рус. лука).
Лонка 2 ’вузкае паглыбленне на градзе для морквы, цыбулі і інш. раслін’ (Жд. 1; акц., Мат. Гом.), лоначка ’радок морквы’ (стаўб., Жд. 2). Балтызм. Параўн. літ. lankà ’даліна, лагчына, нізіна, падножжа гары’, лат. lañka ’тс’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Лю́тка, люткі ’гарошак балотны, Lathyrus pratensis L.’ (Кіс., Дэмб. 1, Касп.). Да люцік (гл.). У рус. гаворках лексемай лютик называецца з паўтара дзесятка розных раслін; цвяр., вяц. лютки ’грушанка, Pyrola secunda L. і Pyrola uniflora L.’ У славац. гаворках для гарошка балотнага зарэгістраваны назвы: džuk, ďuk, dźukova nacina, і, калі ўлічыць суседняе ўкр. дюг ’злы дух’, можна меркаваць, што і назва лю́тка звязана з прыметнікам люты ’злы’. Аднак аб сувязі гэтай расліны са злым духам нічога не вядома (Махэк, Jména, 127–128).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)