зве́сціся сов.

1. (исчезнуть, выродиться) перевести́сь, вы́вестись;

звялі́ся ў ле́се ко́зы — перевели́сь (вы́велись) в лесу́ ко́зы;

2. (да чаго) (уменьшиться, ограничиться) свести́сь (к чему);

рабо́та звяла́ся да фарма́льных працэду́р — рабо́та свела́сь к форма́льным процеду́рам;

◊ з. на нішто́ — свести́сь (сойти́) на нет

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

зліня́ць сов.

1. (утратить первоначальный цвет, яркость окраски) слиня́ть, полиня́ть, вы́линять; вы́цвести, поблёкнуть;

2. (сойти вследствие линьки) слиня́ть; вы́линять;

шэрсць на саба́ку ~ня́ла — шерсть на соба́ке вы́линяла (слиня́ла);

3. перен. поблёкнуть;

пасля́ хваро́бы ён не́як ~ня́ў — по́сле боле́зни он ка́к-то поблёк

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сце́на в разн. знач. сцэ́на, -ны ж.;

вы́йти на сце́ну вы́йсці на сцэ́ну;

сце́на втора́я сцэ́на друга́я;

сце́на из приключе́нческого фи́льма сцэ́на з прыго́дніцкага фі́льма;

полве́ка на сце́не паўве́ка на сцэ́не;

сце́на проща́ния сцэ́на развіта́ння;

◊

сойти́ со сце́ны сысці́ са сцэ́ны;

устра́ивать сце́ны рабі́ць сцэ́ны.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

зле́зці сов.

1. в разн. знач. слезть; (с коня — ещё) спе́шиться;

з. з дрэ́ва — слезть с де́рева;

з. з каня́ — слезть (спе́шиться) с ло́шади;

бот злез з нагі́ — сапо́г слез с ноги́;

но́гаць злез — но́готь слез;

2. (о краске) слезть, сойти́;

фа́рба ~зла — кра́ска сле́зла (сошла́)

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

сцэ́на ж., в разн. знач. сце́на; (помост — ещё) подмо́стки ед. нет;

вы́йсці на ~ну — вы́йти на сце́ну (подмо́стки);

с. трэ́цяя — сце́на тре́тья;

с. з прыго́дніцкага фі́льма — сце́на из приключе́нческого фи́льма;

паўве́ка на ~не — полве́ка на сце́не;

◊ сысці́ са ~ны — сойти́ со сце́ны;

устро́іць ~ну — устро́ить сце́ну

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

з’е́хаць сов.

1. в разн. знач. съе́хать;

з. з гары́ — съе́хать с горы́;

з. з даро́гі — съе́хать с доро́ги;

з. з кватэ́ры — съе́хать с кварти́ры;

2. (сдвинуться) съе́хать, сползти́;

ша́пка з’е́хала на паты́ліцу — ша́пка съе́хала (сползла́) на заты́лок;

◊ з. на нішто́ — сойти́ на нет;

з. з глу́зду — рехну́ться, спя́тить

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

помеша́ться сов.

1. (сойти с ума) звар’яце́ць;

2. (на ком, на чём) перен. страшэ́нна (шалёна, да вар’я́цтва) захапі́цца (кім, чым), страшэ́нна (шалёна, да вар’я́цтва) палюбі́ць (каго, што); не по́мніць сябе́ ад захапле́ння (кім, чым), ад лю́басці (да каго, да чаго); стра́ціць ро́зум ад захапле́ння (кім, чым), ад лю́басці (да каго, да чаго).

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

моги́ла ж. магі́ла, -лы ж.; (только о яме) дол, род. до́лу м.;

вы́рыть моги́лу вы́капаць магі́лу (дол);

◊

свести́ в моги́лу увагна́ць у магі́лу;

сойти́ в моги́лу сысці́ ў магі́лу;

быть одно́й ного́й в моги́ле быць адно́й наго́й у магі́ле;

на краю́ моги́лы на краі́ магі́лы;

унести́ (с собо́й) в моги́лу забра́ць (з сабо́й) у магі́лу.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

абысці́ся сов., в разн. знач. обойти́сь; (отнестись каким-л. образом — ещё) поступи́ть; (удачно окончиться — ещё) сойти́;

а. без памо́чніка — обойти́сь без помо́щника;

ён дрэ́нна абышо́ўся з жанчы́най — он пло́хо обошёлся (поступи́л) с же́нщиной;

будаўні́цтва до́рага абышло́ся — строи́тельство до́рого обошло́сь;

я абыду́ся і тым, што ёсць — я обойду́сь и тем, что есть;

усё абышло́ся до́бра — всё сошло́ благополу́чно;

◊ абы́дзецца так — обойдётся; сойдёт;

а. жа́ртамі — отде́латься шу́тками

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

З, са, прыназоўнік. Рус. с, из, со, изо, дыял. з, укр. з, із, з, зо, польск. z, ze, серб.-луж. z, ze, дыял. н.-луж. zo, чэш. z, ze, палаб. sȧ, славен. s, sa, z, iz, серб.-харв. с, са, из, балг. c, със, из, макед. са̊, паэт. с, дыял. из. Ст.-слав. из, съ, ц.-слав. рэдк. таксама з, ст.-рус. изъ, съ…, ст.-бел. из, с, з, зо, со, изо, ис. Бел. прыназоўнік з/са — вынік аб’яднання прасл. *jьz (> ст.-слав., рус. из) і *sъn > sъ, што адбылося ва ўсіх зах.-слав., у славен. і серб.-харв. (чакаўскіх, кайкаўскіх) дыялектах, ва ўкр. і. бел. на базе фанетычнага, а таксама семантыка-сінтаксічнага падабенства. Першапачаткова *jьz кіраваў родным склонам, а sъn — родным, творным і вінавальным. У родным абодва прыназоўнікі абазначалі крыніцу дзеяння (параўн. рус. выйти из комнаты, сойти с крыши), што і давала падставу аб’яднання. Аглушэнне z перад глухімі (фанетычна яно адбываецца і ў бел., хаця арфаграфічна захоўваецца з: [с табо́ју]) і азванчэнне s перад звонкімі было фанетычным грунтам аб’яднання, якое, відаць, адбывалася канчаткова пасля падзення рэдукаваных і пераўтварэння *sъn > s, хаця аглушэнне jьz адбывалася і да падзення рэдукаваных. Звяртае на сябе ўвагу тое, што ў мовах, у якіх адбылося аб’яднанне *jьz і *sъn, аслаблена прадстаўлены займеннікавыя формы з n‑ (што паўсталі ў выніку пераразмеркавання прыназоўнікаў *sъn, vъn). Гэта можа тлумачыцца як паказчык ранняга аб’яднання sъn — jьz яшчэ ў перыяд да падзення рэдукаваных у выніку дзейнічання тэндэнцыі ўзыходзячай гучнасці: спалучэнне *ŭn, як вядома, магло даць *ъ, а *jьz, блізкае семантычна да *sъ, у выніку аглушэння ‑z і страты jь змешвалася з *sъ у адзіны прыназоўнік. Прасл. jьz < ьz; роднасныя і.-е. прыназ. літ. iš (iž), лат. iz, ст.-прус. is ’з, ад’, лац. ех, ст.-грэч. ἐξ, ἐκ. ESSJ SG, 1, 81–82, дзе гл. іншую літ-ру. Фасмер, 2, 119–120; Безлай, 1, 214–215. Прасл. sъn натыкаецца на цяжкасці ў выясненні і.-е. роднасных форм, якія існуюць як пры супастаўленні з літ. su (параўн. прыстаўку су- < *sǫ), так і з лац. cum, грэч. συν. Магчыма, што ў ім ужо аб’яднаны два асобныя і.-е. прыназоўнікі *kom і *som (Мейе, BSL, 8, 110). Фасмер, 3, 539–540; ESSJ SG, 1, 254–255, дзе гл. іншую літ-ру. Заслугоўвае ўвагі раз’яднанне прасл. *sъ (з р. і він.) і sъn (з тв.) у Копечнага, Zákl. zásoba, 358–359. Покарны (1, 292–293) дае для jьz і.-е. форму *egʼhs ’з’, а для sъn і.-е. *som, *sṃ.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)