Жвала ’васкавая залоза ў пчалы’ (палес., Лексика Пол., Шатал.). Рус. дыял. жва́ло ’сківіца бяззубай жывёлы’, укр. палес. жва́ло ’васкавая залоза ў пчалы’, серб.-харв. жва̏ло ’пашча, глотка; цясніна’, жва̏ље ’сківіца; сліна; цуглі; заедзі’, славен. žvála ’цуглі’. Макед. џвало ’рот звера’. Прасл. *žьv‑a‑l‑o ўтворана ад *žьv‑a‑ (гл. жава́ць) з суфіксам ‑л‑о. Скок, 3, 690.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Траяны́ ‘сталюга, мальберт’ (Некр. і Байк.), ‘прыстасаванне з трох калоў, на якім падвешвалі калыску ў полі’ (Жд. 1, Мат. Гом.; мазыр., ГЧ; віл., рагач., Сл. ПЗБ), трояны́ ‘трохрогія вілы’ (Маш.; Горбач, Зах.-пол. гов.), трояны́, трояны́е вілкі́ ‘тс’ (ТС), тро́йні ‘тс’ (Касп.), параўн. укр. дыял. трояни́ ‘тс’. Множналікавы назоўнік для называння трохчастных прадметаў, гл. траян 1.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
саста́віць сов., в разн. знач. соста́вить;
с. сталы́ — соста́вить столы́;
с. ляка́рства — соста́вить лека́рство;
с. са стала́ на падло́гу — соста́вить со стола́ на пол;
с. ураўне́нне — соста́вить уравне́ние
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
полово́йI прил. (к полI) падло́гавы; чаще переводится оборотами для падло́гі, на падло́гу;
половы́е до́ски до́шкі падло́гі; (как строительный материал) до́шкі на падло́гу (для падло́гі);
полова́я щётка шчо́тка для падло́гі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
окра́сить сов.
1. афарбава́ць, пафарбава́ць; (только в знач. — покрыть слоем краски) памалява́ць;
окра́сить пол памалява́ць (пафарбава́ць) падло́гу;
окра́сить пла́тье пафарбава́ць суке́нку;
2. перен. (придать особый тон, выразительный оттенок) афарбава́ць, нада́ць афарбо́ўку;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
запля́міць сов.
1. запятна́ть; (целиком) испятна́ть;
з. суке́нку — запятна́ть пла́тье;
з. падло́гу чарні́лам — испятна́ть пол черни́лами;
2. перен. (опозорить) запятна́ть, замара́ть;
з. сябе́ гане́бным учы́нкам — запятна́ть себя́ позо́рным посту́пком
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дало́ў нареч.
1. (в лозунгах) доло́й;
д. вайну́! — доло́й войну́!;
2. разг. на зе́млю, на́земь; на́ пол;
◊ з плеч д. — с плеч доло́й;
з рук д. — с рук доло́й
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Разда́гацца ’пачаць бегчы з тупатам’ (Юрч. СНЛ). Утварэнне ад гукапераймальнага выклічніка даг!, параўн. з іншай вакалізацыяй рус. ды́гать ’гнуцца’, ’хістацца’, укр. дигота́ти, диготі́ти ’дрыжаць’, пол. dygać ’кланяцца’, ’прысядаць’, якія звязваюць са ст.-в.-ням. tūhhan, с.-в.-ням. tûchen, с.-н.-ням. dûken, англ. duck ’хіліцца ўніз’, ’ныраць’ (Фасмер, 1, 557). Параўн. таксама тур. dağdağa ’шум, гам, крык’, dağdağali ’шумны’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Напол ’вялікая кадушка, выдзеўбаная з дрэва’ (Бяльк.), напал, напол ’тс’ (Мат. Маг.), рус. напол ’тып кадушкі’. Паводле Фасмера (3, 43), першапачаткова ’перапілаваная папярок бочка, кадушка’, што з на + пол ’палавіна’, параўн. ст.-бел. патлы ’напалавіну’ (XVI ст.), са спалучэння на+він. скл. мн. л. назоўніка полъ ’палова’ (Карскі 2–3, 158), сучаснае каналы ’на дзве роўныя часткі, папалам’. Гл. напал.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Тась-тась-тась ’падзыванне гусей’ (брэсц., Нар. лекс.), ’падзыванне качак’ (кобр., Горбач, Зах.-пол. гов.). Укр. тась‑та́сь ’выгук для падклікання качак’, дыял. та́ся‑та́ся, тасю́‑тасю́ ’тс’, тась ’выгук для адгону качак’, рус. дыял. тась‑тась ’падкліканне качак’, польск. дыял. taś taś ’тс’, taśka ’качка’. Адносяць да гукапераймальных утварэнняў (ЕСУМ, 5, 526). Паводле Горбача (Дитяч., 6) з першаснага дзіцячага та́ся ’качка’ < *птася ’птушка’, гл. птах.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)