Verbum

КРАСО́ЎСКАЯ (Вера Міхайлаўна) (н. 11.9.1915, С.-Пецярбург),

расійскі гісторык і крытык балета. Д-р мастацтвазнаўства (1965), праф. (1975). Скончыла ленінградскія харэаграфічнае вучылішча (1933) і тэатр. ін-т (1951). З 1995 выкладае ў Санкт-Пецярбургскай акадэміі рус. балета. Зрабіла значны ўплыў на развіццё эстэт. думкі і практыку сучаснай харэаграфіі. Аўтар першай у сав. мастацтвазнаўстве фундаментальнай «Гісторыі рускага балета» (1978), кн. «Рускі балетны тэатр ад узнікнення да сярэдзіны XIX ст.» (1958), «Рускі балетны тэатр другой паловы XIX ст.» (1963), «Рускі балетны тэатр пачатку XX ст.» (1971—72), прац па гісторыі зарубежнага балета, творчых партрэтаў танцоўшчыкаў і харэографаў. Прэмія С.​П.​Дзягілева (Перм, 1991). Незалежная прэмія «Трыумф» 1998.

Тв.:

Нижинский. Л., 1974;

Западноевропейский балетный театр: Очерки истории [Кн. 1—4], Л., 1979—95;

Никита Долгушин. Л., 1985;

А.​Я.​Ваганова. Л., 1989.

Літ.:

Трабский А.Я. Библиогр. указ. трудов В.​М.​Красовской. Л., 1980.

т. 8, с. 463

«КАЛО́Н»

(«Colón»),

оперна-балетны тэатр у Буэнас-Айрэсе; буйнейшы цэнтр муз. культуры Лац. Амерыкі. Адкрыты ў 1857. Балетная трупа існуе з 1925. У рэпертуары творы класікаў і сучасных кампазітараў розных краін. Сярод дырыжораў, якія зрабілі значны ўклад у развіццё лацінаамер. муз.-сцэн. мастацтва, — Э.​Ансермэ, О.​Клемперэр, Ф.​Вейнгартнер, А.​Тасканіні; сваімі операмі дырыжыравалі К.​Сен-Санс, А.​Рэспігі, Р.​Штраус.

т. 7, с. 479

БЯЛЬЗА́ЦКАЯ (Марына Мікалаеўна) (н. 4.12.1913, Масква),

бел. артыстка балета, балетмайстар. Засл. дз. культ. Беларусі (1968). Нар. арт. Беларусі (1977). Скончыла балетны тэхнікум пры Вял. т-ры (1931), працавала ў муз. т-рах Масквы. З 1944 салістка балета Дзярж. джаз-аркестра БССР, з 1947 т-ра муз. камедыі БССР, з 1949 ансамбля аперэты пры Белдзяржэстрадзе. Стваральнік (1958), маст. кіраўнік і харэограф (да 1996) мінскага ўзорнага ансамбля танца «Равеснік» рэсп. міжсаюзнага Палаца культуры прафсаюзаў (больш за 100 пастановак).

т. 3, с. 403

«БЕЛАРУ́СКАЯ КАПЭ́ЛА»,

нацыянальнае тэатральна-канцэртнае аб’яднанне. Створана ў 1992 у Мінску на базе аднайм. калектыву. Маст. Кіраўнік В.Скорабагатаў. У аснове арганізацыі аб’яднання — прынцыпы еўрап. капэлы 17—18 ст. Кірункі дзейнасці: аднаўленне ў тэатр.-канцэртнай практыцы бел. муз. спадчыны, збіранне, даследаванне і публікацыя бел. муз. твораў 17—19 ст., прапаганда сучаснай, у т. л. авангарднай, музыкі. Па ініцыятыве капэлы зроблены сучасныя аўтарскія версіі зборніка лірычных кантаў «Куранты» (В.​Капыцько), школьнай оперы «Апалон-заканадаўца, або Рэфармаваны Парнас» Р.​Вардоцкага (Дз.​Смольскі). Праводзіць штогод (з 1991) міжнар. фестывалі «Адраджэнне беларускай капэлы», на якіх паказаны (у канцэртным выкананні) оперы «Уяўная каханка» Дж.​Паізіела і «Апалон-заканадаўца...», «Балетны дывертысмент»; выконваліся творы Я.​Д.​Голанда, М.​Радзівіла, Э.​Ванжуры, В.​Казлоўскага, Міхала Клеафаса і Міхала Казіміра Агінскіх, братоў А. і М.​Ельскіх, Ф.​Міладоўскага, Ю.​І.​Крашэўскага, С.​Манюшкі і інш.

Р.​М.​Аладава.

т. 2, с. 412

БЕЖА́Р (Béjart; сапр. Бержэ; Berger) Марыс

(н. 1.1.1927, Марсель),

французскі артыст балета, балетмайстар, рэжысёр, педагог. Як класічны танцоўшчык дэбютаваў у 1944 у Марсельскай оперы. З 1949 працаваў у розных трупах Францыі і Бельгіі. З 1957 узначальваў «Балетны тэатр Парыжа», з 1960 кіраўнік трупы «Балет XX стагоддзя» (Брусель), у 1987—92 заснавальнік і кіраўнік трупы «Балет Бежара ў Лазане». Ставіць сюжэтныя і бессюжэтныя сімф. балеты і сінт. спектаклі з выкарыстаннем розных відаў сцэн. мастацтва. Прынцыпова новае вырашэнне рытмічных і прасторава-часавых задач, элементы драм. ігры абумоўліваюць іх дзейснасць і дынамічнасць. Сярод пастановак: «Сімфонія для аднаго чалавека» (у гал. партыі — Бежар) П.​Шэфера і П.​Анры, «Вясна свяшчэнная» і «Пятрушка» І.​Стравінскага, «Балеро» М.​Равеля, «9-я сімфонія» на музыку Л.​Бетховена, «Рамэо і Джульета» С.​Пракоф’ева, «Ніжынскі, клоун божы» на музыку П.​Чайкоўскага і Анры. Прэміі Тэатра нацый (1960, 1962), фестывалю танца (Парыж, 1965) і інш.

т. 2, с. 372

ВЕ́НСКАЯ ДЗЯРЖА́ЎНАЯ О́ПЕРА (Wiener Staatsoper),

буйнейшы аўстр. оперна-балетны тэатр. Пачаў дзейнічаць у сярэдзіне 17 ст. (да 1918 наз. Венская прыдворная опера) пастаноўкамі італьян. опер пры венскім двары (першая — «Арыядна і Тэзей» Ф.​Банакосі, пастаўлена ў 1641). З 2-й пал. 17 ст. оперныя спектаклі ў выкананні аўстр. прыдворнай трупы ішлі спачатку ў «Бургтэатры», з 1763 — у «Кернтнертортэатры». З сярэдзіны 18 ст., пасля опернай рэформы К.В.Глюка, ставяцца аўстр. нац. оперы (І.​Умлаўфа, В.​А.​Моцарта, К.​Дзітэрсдорфа і інш.). У 1794 адкрыўся т-р Венскай прыдворнай оперы (з 1869 у сучасным будынку). З канца 19 ст. павялічылася цікавасць да балета. У 19—20 ст. на сцэне т-ра пастаўлены лепшыя ням., аўстр., італьян., франц. оперы, а таксама балеты, у т. л. рускіх класікаў і сучасных кампазітараў. Сярод кіраўнікоў і дырыжораў т-ра — Г.Рыхтэр, Г.Малер, Р.Штраус, Г.Караян.

Літ.:

Die Wiener Oper. 350 Jahre Glanz und Tradition. Wien, 1986.

т. 4, с. 87

КАКТО́ ((Cocteau) Жан) (5.7.1889, г. Мезон-Лафіт, Францыя — 11.10.1963),

французскі пісьменнік, мастак, кінарэжысёр, тэатр. дзеяч. Чл. Франц. акадэміі (1955). Дэбютаваў у 1909 як паэт-сімваліст (зб. «Лямпа Аладзіна»), Выступаў за балетны спектакль новага тыпу, заснаваны на збліжэнні харэаграфіі з эстрадай і эксцэнтрыкай; супрацоўнічаў з С.Дзягілевым. Паэтычная творчасць развівалася ад куба-футурызму і дадаізму («Ода Пікасо», 1919, зб. «Вершы», 1920) да сюррэалізму (зб. «Опера», 1927). У зб-ках крытычных афарызмаў «Певень і арлекін» (1918) і «Прафесійны сакрэт» (1922) выступіў як прыхільнік авангардысцкай групы «Шасцёрка» ў музыцы і дадаізму ў л-ры. Аўтар раманаў «Самазванец Тама» (1923) і «Цяжкія дзеці» (1929), п’ес «Антыгона», «Рамэо і Джульета» (спроба «амаладжэння» ант. і шэкспіраўскай трагедыі), «Арфей» (усе 1928), «Адская машына» (1934), псіхал. манадрамы «Чалавечы голас» (1930; паводле яе ў Мінску ў 1985 паст. аднайм. монаопера Ф.​Пуленка), «Цяжкія бацькі» (1938), «Двухгаловы арол» (1946), «Вакх» (1952) і інш. Адзін з заснавальнікаў «Балета Елісейскіх палёў» (1944). Пісаў лібрэта балетаў, опер, кінасцэнарыі. Ставіў кінафільмы («Прыгажуня і пачвара», 1946; «Арфей», 1950; «Запавет Арфея», 1960).

Тв.:

Рус. пер — Портреты-воспоминания: Эссе. М., 1985.

Літ.:

Bross J. Cocteau. Paris, 1970.

т. 7, с. 445

МАСКО́ЎСКАЯ ДЗЯРЖА́ЎНАЯ АКАДЭ́МІЯ ХАРЭАГРА́ФІІ,

адна са старэйшых навуч. устаноў Расіі ў галіне сцэн. мастацтваў. Рыхтуе артыстаў балета з сярэдняй і вышэйшай адукацыяй, балетмайстраў, педагогаў-харэографаў і канцэртмайстраў. Засн. ў 1773 як класы «тэатральнага танцавання» пры Выхаваўчым доме. З 1806 Імператарскае тэатр. вучылішча па падрыхтоўцы артыстаў оперы, балета, драмы і музыкантаў тэатр. аркестраў, з 1917 спецыялізаванае харэаграфічнае. З 1920 Дзярж. балетная школа ў складзе Вял. т-ра, з 1931 балетны тэхнікум, з 1937 Маскоўскае харэаграфічнае вучылішча, з 1961 акадэмічнае. У 1987 пераўтворана ў харэаграфічны ін-т, з 1995 акадэмія. У складзе акадэміі (1999): вучылішча (рыхтуе артыстаў балета з сярэдняй адукацыяй), кафедры па спецыяльнасцях, б-ка. Сярод выкладчыкаў: С.​Галоўкіна (дырэктар вучылішча з 1960, рэктар акадэміі), Л.​Жданаў, І.​Уксуснікаў, Я.​Фарманянц, Г.​Кузняцова; сярод выпускнікоў: А.​Абрамава, Л.​Банк, Н.​Падгарэцкая, В.​Кудраўцава, І.​Майсееў, A. і С.​Месерэр, М.​Габовіч, В.​Лепяшынская, М.​Плісецкая, А.​Лапауры, Р.​Стручкова, К.​Максімава, У.​Васільеў, Н.​Бяссмертнава, М.​Лаўроўскі і інш.

Літ.:

Там, где рождается танец. М., 1977.

т. 10, с. 178

ЛІТО́ЎСКІ НАЦЫЯНА́ЛЬНЫ ТЭА́ТР О́ПЕРЫ І БАЛЕ́ТА.

Засн. ў 1920 у г. Каўнас па ініцыятыве К.Пятраўскаса, Ю.Талат-Кялпшы і інш. З 1922 дзяржаўны, з 1944 Т-р оперы і балета Літ. ССР, у 1948 пераведзены ў Вільнюс, з 1954 акадэмічны, з 1990 наз. Літ. опера, з 1998 сучасная назва. Першы оперны спектакль — «Травіята» Дж.​Вердзі (1920). У 1933—40 пастаўлены нац. оперы «Гражына» і «Радвіла Пяркунас» Ю.​Карнавічуса, «Тры талісманы» А.​Рачунаса. Першы балетны спектакль — «Капелія» Л.​Дэліба (1925), у 1928 пастаўлены харэаграфічная карціна «Літоўская рапсодыя» на муз. Карпавічуса, першыя балеты літ. кампазітараў «Юратэ і Касціціс» Ю.​Груадзіса, «Сватанне» Б.​Дварыёнаса, «У віхуры танцаў» В.​Бацявічуса. Сучасны рэпертуар т-ра складаюць творы сусв. і рус. класікі, літ. і інш. сучасных кампазітараў. У т-ры працавалі: спевакі В.​Адамкявічус, Н.Амбразайцітэ, Г.​Апанавічутэ, В.​Даўнарас, Э.Канява, А.​Кучынгіс, Ю.​Мажэйка, Р.​Марыёшус, І.​Мількявічутэ, В.Нарэйка, Пятраўскас, А.​Садзейка, Э.​Саўлявічугэ, Р.​Сіпарыс, І.Стасюнас, А.​Сташкевічутэ, А.​Чудакова; артысты балета Л.​Ашкелавічутэ, Г.​Баніс, Б.​Кялбаўскас, В.​Куджма, Г.​Кунавічус, Г.Сабаляўскайтэ, Т.​Свенціцкайтэ, М.​Юазапайцітэ; дырыжоры І.​Алекса (гал. дырыжор з 1975), М.​Букша, Р.​Генюшас, Х.​Паташынскас, Талат-Кялпша; балетмайстры П.​Баравікас, В.​Браздзіліс, В.​Грывіцкас, В.​Дубеняцкене, Кялбаўскас, П.​Пятроў, з 1992 кіраўнік балетнай трупы Т.​Сядунова; рэжысёры Ю.​Грыбаўскас, Ю.​Густайціс, Э.​Домаркас, В.​Мікштайтэ, Сіпарыс; ген. дырэктар т-ра Ю.​Андрэевас (з 1999).

т. 9, с. 316