Verbum

О́ЗЕРАЎ (сапр. Гольдберг) Леў Адольфавіч

(23.8.1914, Кіеў — 18.3.1996),

рускі паэт, перакладчык, крытык. Канд. філал. н. (1943), праф. (1979). Скончыў Маскоўскі ін-т гісторыі, філасофіі і л-ры (1939). З 1943 у Літ. ін-це імя М.​Горкага. Друкаваўся з 1932. У паэт. зб-ках «Прыдняпроўе» (1940), «Лівень» (1947), «Прызнанне ў каханні» (1957), «Святлацень» (1961), «Вечаровая пошта» (1974), «Далёкая чутнасць» (1975), «Неабходнасць прыгожага» (1983), «Зямная вось» (1986), «Гравюра на самшыце» (1990), «Бездань жыцця» (1995) — тэмы мастацтва, прыроды, кахання, зменлівасці свету, спроба асэнсавання часу, пошук ісціны. Выдаў кнігі «Работа паэта» (1963), «Майстэрства і чарадзейства» (1972), «Біяграфія верша» (1981), «Пра Барыса Пастарнака» (1990), «Дзверы ў майстэрню» (1996, успаміны пра Г.​Ахматаву, Б.​Пастарнака, М.​Забалоцкага) і інш. Аўтар раздзелаў пра творчасць Я.​Купалы ў падручніках для сярэдняй школы Л.​І.​Цімафеева «Сучасная літаратура» (1946) і «Руская савецкая літаратура» (1949), артыкулаў пра творчасць А.​Куляшова, пра пераклад А.​Зарыцкім паэмы К.​Данелайціса «Чатыры пары года», успамінаў пра П.​Глебку ў кн. «Пясняр мужнасці», (1976). На рус. мову пераклаў асобныя вершы В.​Віткі, М.​Лужаніна, А.​Русака.

Тв.:

Избр. стихотворения. М., 1974;

Думаю о тебе. М., 1981;

Начала и концы. М., 1989;

Страна русской поэзии. М., 1996;

Портреты без рам. М., 1999.

т. 11, с. 427

ПАНІ́ЗНІК (Сяргей Сцяпанавіч) (н. 10.5.1942, в. Бабышкі Міёрскага р-на Віцебскай вобл.),

бел. паэт і перакладчык. Скончыў Магілёўскае мед. вучылішча (1962), ф-т журналістыкі Львоўскага вышэйшага ваенна-паліт. вучылішча (1967). З 1967 ваен. журналіст. З 1977 у газ. «Вячэрні Мінск», з 1980 на Дзяржтэлерадыё БССР, у 1982—96 у выд-ве «Юнацтва», адначасова ў 1992—94 у Нац. навук.-асв. цэнтры імя Ф.​Скарыны, у 1996—99 вучоны сакратар Літ. музея Я.​Купалы. Друкуецца з 1959 (мае псеўд. Сяргей Папар). У зб-ках паэзіі «Кастры Купалля» (1967), «Палявая пошта» (1972), «Крона надзеі» (1975), «Чало і век» (1979), «Слова на дабрыдзень» (1982), «Мацярык» (1984), «Стырно» (1989), «А пісар земскі...» (1994) і інш. услаўленне роднага краю і яго духоўнай спадчыны, пераемнасці пакаленняў, філас. роздум над часам і гісторыяй свайго народа. Аўтар кн. публіцыстыкі «Пасля вогненных вёсак...» (1980). Аповесці «Браніслава» (1985), «Асвейская трагедыя» (1992) пра Саласпілскі лагер смерці. Піша для дзяцей: зб-кі вершаў «Адкуль вясёлка п’е ваду» (1981), «Жыцень» (1986), «Мы — грамацеі!» (1989), «Золкая зёлка» (1999). З 1990 укладае штогоднік гіст. л-ры «Бацькаўшчына». Даследуе бел.-лат., бел.-ўкр., бел.-чэш. гіст. і культ. сувязі. Перакладае паэзію з інш. моў (зб. «Сустрэча роднасных сусветаў», 1997). На некат. яго вершы напісаны песні.

І.​У.​Саламевіч.

т. 12, с. 46

ПАПЛА́ЎСКІ (Георгій Георгіевіч) (н. 15.2.1931, г. Роўна, Украіна),

бел. графік. Засл. дз. маст. Беларусі (1978). Нар. мастак Беларусі (1997). Акад. Нац. АН Беларусі (з 1995). Акад. Расійскай АМ (з 1991). Скончыў Бел. тэатр.-маст. ін-т (1961). З 1962 выкладаў у Бел. тэатр.-маст. ін-це, у 1965—68 у БПІ. З 1988 кіраўнік Творчай акад. майстэрні графікі Мін-ва культуры Беларусі. Працуе пераважна ў станковай і кніжнай графіцы. Творчасць вызначаецца яркай індывідуальнасцю, нац. характарнасцю, завершанасцю маст. формы, пластычнасцю лініі і гармоніяй тону. Аўтар цыклаў «Памяць» (1968), «Індыйскі дзённік» (1969—78), «Белы кантынент» (1970), «Браслаўшчына — край азёрны» (1971—98), «Высокае неба», «Радзіма касманаўтаў» (абодва 1971—80), «Камандоры» (1973), «Час доўгіх нажоў» (1982), «Чарнобыль. Дрэвы без лісця» (1987) і інш. Аформіў творы Я.​Купалы, Я.​Коласа, А.​Куляшова, У.​Караткевіча, В.​Быкава, А.​Адамовіча, класікаў сусв. л-ры. Працуе таксама ў жывапісе: «Сыны-партызаны» (1969), «Браслаўскія калгасніцы» (1970), «Блакада» (1976), «Чарот» (1977), «Партрэт Ганны» (1999) і інш. Залаты медаль імя М.​Грэкава (1990). Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1970. Міжнар. прэмія імя Дж.​Нэру 1974. Іл. гл. таксама ў арт. Графіка, Дыпціх.

Літ.:

Ганчароў М.І. Г.​Г.​Паплаўскі. Мн., 1974;

Сурский О.А. Георгий Поплавский. М., 1984;

Акимова Л.И., Островский Г.С. Георгий Поплавский. М., 1986.

Н.​П.​Марчанка.

т. 12, с. 66

ПАПЛА́ЎСКІ (Яўген Уладзіміравіч) (н. 20.9.1959, г.п. Поразава Свіслацкага р-на Гродзенскай вобл.),

бел. кампазітар. Скончыў Бел. кансерваторыю (1986, клас І.Лучанка, Дз.Смольскага). Адзін з арганізатараў і дырэктар (1992—96) нац. тэатр.-канцэртнага аб’яднання «Беларуская капэла», з 1996 муз. рэдактар Бел. ін-та праблем культуры. У творчасці звяртаецца да сучасных тэхнік кампазіцыі, яго музыка вылучаецца вытанчанасцю гучання. Асн. творы: кантаты «Бацькаўшчына» на вершы Н.​Гілевіча, Л.​Геніюш (1985), «Званы маёй Русі» на вершы А.​Фета, М.​Рубцова (1986); сімф. паэма «Quo vadis?» (1985), сімфонія «Lux aeterna» памяці Ф.​Скарыны і эскізы «Поразава» (1991) для сімф. арк.; «Музыка для альта і камернага аркестра памяці Станіслава Глякоўскага» (1987), «Dea Luna» (1996), «Барбара Радзівіл» (1999), камерны балет «Людзі святла месяца» (1995); камерна-інстр. — Саната для альта і фп. (1984), «Навела» для гітары і стр. квартэта з керамічнымі званочкамі (1991); канцэрт «Мой ціхі дом» на вершы Я.​Купалы, Я.​Коласа, Геніюш (1987), цыклы «Пагода ўжо позняй восені» на вершы Л.​Стафа (1998), «Супрасльскай мадонне» на тэксты з Супрасльскага ірмалагіёна (1999) для хору, вак. цыклы на вершы А.​Гаруна, М.​Багдановіча; электронныя творы «Карозія часу», «Лунаючы ў прасторы». Лаўрэат Рэсп. конкурсу, прысвечанага 500-годдзю з дня нараджэння Скарыны (1991), міжнар. конкурсу «Йіглава—2000» (Прага).

Р.​М.​Аладава.

т. 12, с. 67

«ПЕСНЯРЫ́»,

бел. вакальна-інструментальны ансамбль. Створаны ў 1969 пры Бел. філармоніі, з 1985 Дзярж. бел. эстрадны ансамбль «П.» Маст. кіраўнік У.Г.Мулявін. Ансамбль вылучаецца экспрэсіўнасцю выканання, каларытнасцю гучання. Творчасці характэрны апора на нац. традыцыі, творчы пошук, падпарадкаванасць мелодыцы і паэт. сэнсу песеннага сказа, уменне перадаць фальклорныя песенныя інтанацыі сучаснымі сродкамі. У рэпертуары апрацоўкі бел. нар. песень («Ой, рана на Йвана», «Перапёлачка», «Касіў Ясь канюшыну», «Купалінка», «А ў полі вярба», «Рэчанька», «Хлопец пашаньку пахае», «Як я ехаў да яе», цыкл каляндарна-абрадавых), творы бел. кампазітараў («Спадчына», «Хатынь», «Алеся», «Вераніка», «Мой родны кут», «Жураўлі на Палессе ляцяць», паэма-легенда «Гусляр» І.​Лучанка, «Ты мне вясною прыснілася», «Явар і каліна» Ю.​Семянякі, «Александрына», «Завушніцы», «Балада пра чатырох заложнікаў», муз. паэма «Песня пра долю», цыкл песень на вершы Я.​Купалы, песенныя праграмы з муз. Мулявіна «Праз усю вайну», «Ва ўвесь голас», «Вянок» паводле твораў М.​Багдановіча, «Голас душы» на нар. тэксты і інш.). У розныя гады ў склад ансамбля ўваходзілі засл. арт. Беларусі Л.​Барткевіч, В.​Дайнэка, А.​Дзямешка, А.​Кашапараў, У.​Місевіч, І.​Пеня, Л.​Тышко. У 1990-я г. склад П. цалкам абноўлены. Прэмія Ленінскага камсамола Беларусі 1976. 1-я прэмія міжнар. фестывалю песні «Залаты леў» у Лейпцыгу (1973), лаўрэат II фестывалю паліт. песні ў Хельсінкі (1978).

Г.​М.​Загародні.

т. 12, с. 329

ПУРО́ЎСКІ (Канстанцін Васілевіч) (18.4.1894, Мінск — 1.7.1965),

бел. фалькларыст, спявак (тэнар) і лібрэтыст. Скончыў Маладзечанскую настаўніцкую семінарыю (1914), Бел. муз. тэхнікум (1928), Бел. студыю оперы і балета (1933). З 1918 артыст Першага бел. т-ва драмы і камедыі, Бел. сав. т-ра, у 1924—26 — БДТ (тэатра імя Я.​Купалы). Удзельнік Беларускага вакальнага квартэта, арганізаванага ў 1927 пры яго садзеянні. У 1933—49 (з перапынкамі) саліст Дзярж. тэатра оперы і балета Беларусі, з 1949 на рэдактарскай і адм. рабоце. З 1918 збіраў бел. фальклор, у т. л. для дзяцей (з У.Луцэвіч). Выдаў «Піянерскі песеннік» (1931, з А.​Ягоравым). Выканаў оперныя партыі Госця («У пушчах Палесся» А.​Багатырова), Марціна і Сёмкі Бурачэні («Міхась Падгорны» і «Алеся» Я.​Цікоцкага), Мікіты («Кветка шчасця» А.​Туранкова), Трыке і Чакалінскага («Яўген Анегін» і «Пікавая дама» П.​Чайкоўскага), Гвідона і Бамелія («Залаты пеўнік» і «Царская нявеста» М.​Рымскага-Корсакава), Аўлура («Князь Ігар» А.​Барадзіна), Рамендада («Кармен» Ж.​Бізэ) і інш. Напісаў лібрэта оперы «Машэка» Р.​Пукста, пераклаў на бел. мову лібрэта оперы «Чыо-Чыо-сан» Дж.​Пучыні. Аўтар успамінаў пра Я.​Купалу «Даўняе, незабыўнае» (1962). У 1920-я г. асвятляў у бел. друку працу БДТ-1.

Тв.:

Песні вольных людзей. Мн., 1961.

І.​У.​Саламевіч.

т. 13, с. 125

РА́ДЗЕЎСКІ (Хрыста) (10.10.1903, Беліш, Балгарыя — 1996),

балгарскі паэт. Нар. дз. культ. Балгарыі (1969). Вывучаў раманскую філалогію ў Сафійскім ун-це. Удзельнік рэв. і антыфаш. руху, падвяргаўся праследаванням, арышту. Друкаваўся з 1924. Аўтар зб-каў сатыры «Паважаныя» (1947), «Яны яшчэ жывуць» (1959), «Сто баек» (1961), грамадз. лірыкі «Заваяваная радзіма» (1961), «Неба блізка» (1963), «Раскаваная краіна» (1966), «Наша прамаці» (1985) і інш., мемуараў. Перакладчык рус. і сав. паэзіі (зб-кі «Любоўная лірыка ў сучаснай Расіі», 1934; «Анталогія сучаснай рускай паэзіі», 1938). Рэдактар зб-каў б-кі «Съветски поети», у якой выдадзены творы бел. паэтаў Я.​Купалы, Я.​Коласа, П.​Броўкі, М.​Танка, А.​Куляшова, П.​Панчанкі, Н.​Гілевіча, А.​Вялюгіна. На бел. мову яго вершы пераклаў Н.​Гілевіч. Дзімітроўская прэмія 1950, 1951.

Тв.:

Бел. пер. — у кн.: Ад стром балканскіх: Вершы сучасных балг. паэтаў. Мн., 1965;

У кн.: Чарадзейны ліхтарык: Вершы балг. паэтаў. Мн., 1968;

У кн.: Гілевіч Н. Сто гадоў, сто паэтаў, сто песень...: Анталогія аднаго верша. Мн., 1978;

У кн.;

Гілевіч Н. Роднасць: Выбр. пераклады са славян. паэтаў. Мн., 1983;

Цвіціце, зёлкі, травы, дрэвы: Лірыка і сатыра. Мн., 1985;

Рус. пер. — Басни. М., 1954;

Поэзия и дружба. М., 1969;

Моя судьба. М., 1988.

Г.​Я.​Адамовіч.

т. 13, с. 209

РАЕ́ЎСКІ (Іосіф Майсеевіч) (7.1.1901, г. Арэнбург, Расія — 23.9.1972),

расійскі і бел. рэжысёр, педагог, акцёр. Нар. арт. Беларусі (1955). Нар. арт. СССР (1968). Праф. (1968 1939). З 1922 вучыўся ў 2-й студыі Маск. маст. акад. т-ра. З 1925 акцёр, з канца 1930-х г. рэжысёр Маск. маст. акад. т-ра. З 1932 у Дзярж. ін-це тэатр. мастацтва імя Луначарскага (з 1945 заг. кафедры). Выкладаў акцёрскае майстэрства трупе БДТ-3 на курсах у Маскве (1933). Маст. кіраўнік Дэкады бел. мастацтва ў Маскве (1940). Творчасці ўласцівы яснасць рэжысёрскай думкі, завершанасць пастановачнага вырашэння і псіхал. абгрунтаванасць сцэн. існавання персанажаў. Вучань К.Станіслаўскага, развіваў лепшыя традыцыі Маск. маст. акад. т-ра ў галіне рэжысёрскага і акцёрскага майстэрства. Паставіў спектаклі: у т-ры імя Я.​Купалы — «Апошнія» М.​Горкага (1939, з М.​Зоравым, дапрацоўка 1937), «Хто смяецца апошнім» (1939, з Л.​Рахленкам), «Мілы чалавек» (1945) К.​Крапівы; у т-ры імя Я.​Коласа — «Ворагі» М.​Горкага (1952). Са спектакляў у Маск. маст. акад. т-ры: «Дасцігаеў і іншыя» М.​Горкага (1938, з Л.​Леанідавым), «Афіцэр флоту» А.​Крона (1945, з М.​Гарчаковым), «Разлом» Б.​Лаўранёва (1950, з В.​Станіцыным), «Мілы лгун» Дж.​Кілці (1962), «Дон Кіхот вядзе бой» В.​Карастылёва (1966).

К.​Б.​Кузняцова.

т. 13, с. 246

САСЮ́РА (Уладзімір Мікалаевіч) (6.1.1898, г. Дзябальцава Данецкай вобл., Украіна — 8.1.1965),

украінскі паэт. Вучыўся ў харкаўскіх Камуніст. ун-це імя Арцёма (1922—23) і Ін-це нар. асветы (1923—25). Друкаваўся з 1917. Аўтар зб-каў паэзіі «Чырвоная зіма» (1922), «Юнацкасць» (1927), «Днепральстан» (1930), «Новыя вершы» (1937), «Жураўлі прыляцелі» (1940), «У гадзіну гневу» (1942), «Каб сады шумелі» (1947, Дзярж. прэмія СССР 1948), «За мір» (1953), «На струнах сэрца» (1955), «Так ніхто не кахаў» і «Ластаўкі на сонцы» (абодва 1960), «Шчасце сям’і працоўнай» (1962, Дзярж. прэмія Украіны імя Т.​Шаўчэнкі 1963), «Асеннія мелодыі» (1964). Паэзіі С. ўласцівы глыбокая лірычнасць, філас. скіраванасць, дакладнасць і выразнасць. На ўкр. мову пераклаў асобныя творы Я.​Купалы, Я.​Коласа, А.​Александровіча, А.​Астрэйкі, П.​Броўкі, К.​Буйло, В.​Віткі, П.​Глебкі, М.​Лужаніна, П.​Панчанкі, П.​Пестрака, М.​Танка, В.​Таўлая. На бел. мову творы С. перакладалі Броўка, Ю.​Гаўрук, У.​Дубоўка, А.​Вялюгін, М.​Лужанін, Я.​Семяжон, М.​Танк. Пра яго творчасць пісалі Броўка, А.​Куляшоў, М.​Аўрамчык, Вялюгін, М.​Лужанін, М.​Танк.

Тв.:

Твори. Т. 1—10. Київ, 1970—72;

Бел. пер. — Выбранае. Мн., 1960;

Рус. пер. — Избранное. М., 1978;

Стихотворения и поэмы. Л., 1982.

Літ.:

Бурляй Ю.С. Володимир Сосюра. Київ, 1959;

Радченко Е. Володимир Сосюра: Літ.-критич. нарис. Київ, 1967.

В.​А.​Чабаненка.

т. 14, с. 192

СКАРЫ́НКІН (Уладзімір Максімавіч) (н. 7.6.1939, г. Віцебск),

бел. паэт і перакладчык. Скончыў Рыжскі ін-т інжынераў грамадз. авіяцыі (1961). З 1961 працаваў у Мінскім аэрапорце, з 1970 у Бел. упраўленні грамадз. авіяцыі, у 1982—87 і 1992—99 у Саюзе бел. пісьменнікаў. Друкуецца з 1955. Першы зб. вершаў «Буслы над аэрадромам» (1969). Аўтар вянка санетаў «Вачэй тваіх паляны» (1980), паэм «Дарога ў неба» (1970), «Насустрач веку» (1971), «Сляпы дождж» (1974), «Высокае сонца» (1976), «Узнясенне» (1983), «Астральны знак Скарыны» (1986). Асн. тэмы яго твораў — маленства, апаленае вайной, любоў да роднай зямлі, яе гісторыі, роздум над складанымі праблемамі сучаснасці, пытанні духоўнасці. Піша для дзяцей (кнігі вершаў, скорагаворак і казак «Канікулярная ангіна», 1991; «Падарожжа ў Крайшарад», 1997; фантаст.-прыгодніцкія апавяданні «У карэце па белым свеце», 2000). На бел. мову пераклаў зб-кі вершаў М.​Рубцова «Рускі агеньчык» (1986), М.​Вінграноўскага «Украінскі прэлюд» (1999), паэму Дантэ «Боская камедыя» (1997, Нац. прэмія Італіі 1998; Дзярж. прэмія Беларусі імя Я.​Купалы 2000), паэму Дж.​Байрана «Прароцтва Дантэ».

Тв.:

Гукавы бар’ер. Мн., 1972;

Дазвольце ўзлёт. Мн., 1975;

Чацвёрты разварот. Мн., 1979;

Вугал атакі. Мн., 1983;

Пасадачныя агні. Мн., 1985;

Выратавальны плыт. Мн., 1988;

Размова на парозе. Мн., 1991;

Лосвіда. Мн., 1993;

Апошняе слова. Мн., 1994.

І.​У.​Саламевіч.

т. 14, с. 449