Verbum

frei

1. a

1) свабо́дны, во́льны, незале́жны

2) во́льны, незаня́ты, вака́нтны;

die Strécke ist ~ шлях свабо́дны;

wir háben héute ~ у нас сёння няма́ заня́ткаў (у школе);

etw. ~ máchen вызваля́ць што-н.;

die Stráße ~! з даро́гі!

3) адкры́ты;

únter ~em Hímmel пад адкры́тым не́бам

4) свабо́дны, бесперашко́дны;

~er Zútritt свабо́дны до́ступ

5) бяспла́тны, дармавы́;

~e Fahrt бяспла́тны прае́зд

6) свабо́дны (von D – ад чаго-н.);

~ von Sórgen без кло́пату

7):

ein ~er Berúf свабо́дная прафе́сія;

ein ~es Wort шчы́рае сло́ва;

ich bin so ~ я дазваля́ю сабе́, я бяру́ на сябе́ сме́ласць;

◊

éiner Sáche ~en Lauf lássen* не ўме́швацца ў ход спра́вы [падзе́і];

aus ~en Stúdi¦en без прыму́су, па ўла́снай ініцыяты́ве;

j-m ~e Hand lássen* да́ць каму́-н. свабо́ду дзе́янняў;

auf ~en Fuß sétzen вы́зваліць (з-пад арышту);

aus ~em Ántrieb добраахво́тна, дабраво́льна

2. adv

1) свабо́дна;

~ spréchen* гавары́ць свабо́дна, імправізава́ць

2) во́льна;

sich zu ~ benéhmen* паво́дзіць сябе́ на́дта во́льна

3) шчы́ра, адкры́та, не то́ячыся;

réden Sie nur ganz ~ гавары́це, не саро́меючыся;

sprich ~! гавары́ сме́ла!;

~ und óffen ságen гавары́ць зусі́м адкры́та [не то́ячыся]

4) бяспла́тна, да́рма; камерц. фра́нка;

~ ins Haus камерц. з (бяспла́тнай) даста́ўкай на дом

über

1. prp

1) (А – на пытанне «куды?», D – на пытанне «дзе?») над, паве́рх, на;

die Hände ~ dem Kopf zusámmenschlagen* залама́ць ру́кі над галаво́й;

éinen Hándschuh ~ die Hand zíehen* нацягну́ць пальча́тку на руку́

2) (a) це́раз, праз, па;

~ den Hof géhen* ісці́ праз двор;

~ den Kopf stréichen* гла́дзіць па галаве́;

~ Berlín nach Léipzig fáhren* е́хаць це́раз Берлі́н у Ле́йпцыг

3) (a) праз (пэўны час);

héute ~ zwei Wóchen ро́ўна праз два ты́дні;

ein Buch ~ Sónntag lésen* прачыта́ць кні́гу за нядзе́лю;

~ kurz óder lang ра́на ці по́зна

4) (a) больш, бо́лей як, звыш;

er ist ~ zwánzig яму́ больш як два́ццаць (гадо́ў);

das geht ~ séine Kräfte гэ́та звыш яго́ сіл

5) (a) аб, аба, пра;

~ éinen Vórfall erzählen раска́зваць [апавяда́ць] пра здарэ́нне

6) (D) за, над;

sie sitzt ~ den Büchern яна́ сядзі́ць над кні́гамі

7) пераклад залежыць ад кіравання беларускага дзеяслова:

~ den Feind síegen перамагчы́ во́рага;

~ j-n hérfallen* напа́сці на каго́-н.

2. adv

1) на праця́гу;

die Nacht ~ на праця́гу усёй но́чы;

den Wínter ~ усю́ зіму́

2):

das Gewéhr ~! вайск. на плячо́! (каманда)

3):

das ist mir ~ гэ́та мне надаку́чыла [абры́дла];

j-m ~ sein перасяга́ць, перавыша́ць (каго-н.);

er ist mir ~ ён ве́дае больш за мяне́, ён мяне́ перасягну́ў [перагна́ў]

Wort II n -(e)s, -e

1) сло́ва (мова);

j-m gúte ~e gében* угаво́рваць [супако́йваць] каго́-н.;

die ~e káuen мя́мліць;

etw. in ~e kléiden вы́казаць што-н. сло́вамі;

er braucht nicht lánge nach ~en zu súchen ≅ ён за сло́вам у кішэ́нь не пале́зе;

díeses ~ ist mir entschlüpft гэ́тае сло́ва сарва́лася ў мяне́ з языка́;

kéines ~es mächtig sein стра́ціць мо́ву (ад страху);

ein ~ fállen lássen* прамо́віць сло́ва;

j-n (nicht) zu ~e kómmen lássen* (не) даць каму́-н. гавары́ць [сло́ва сказа́ць];

ein (gútes) ~ für j-n, für etw. (A) éinlegen замо́віць за каго́-н., за што-н. сло́ўца; вы́ступіць у падтры́мку каго́-н., чаго́-н.;

j-m, éiner Sáche (D) das ~ réden стая́ць за каго́-н., за што-н.; падтры́мліваць каго́-н., што-н.;

j-m ins ~ fállen* перарыва́ць [перапыня́ць] каго́-н.

2) сло́ва (выступленне);

ums ~ bítten*, sich zum ~ mélden прасі́ць сло́ва;

das ~ ergréifen* [néhmen*] узя́ць сло́ва;

das gróße ~ führen ігра́ць вяду́чую ро́лю

3) (чэ́снае) сло́ва (абяцанне);

das ~ hálten* (с)трыма́ць сло́ва;

das ~ bréchen* пару́шыць сло́ва;

ein Mann von ~ чалаве́к сло́ва;

ein Mann, ein ~! сумле́нны чалаве́к сло́ва трыма́е!;

◊

j-m das ~ aus dem Múnde néhmen* прадугада́ць чые́-н. сло́вы

néhmen* vt

1) браць, узя́ць; хапа́ць, прыма́ць;

j-n an [bei] der Hand ~ узя́ць каго́-н. за руку́;

sich (D) ein Béispiel an j-m ~ узя́ць [браць] пры́клад з каго́-н.;

j-n beim Wort ~ злаві́ць каго́-н. на сло́ве

2) узя́ць, заваява́ць, адо́лець;

éine Stadt ~ узя́ць [захапі́ць] го́рад

3) браць, выбіра́ць;

etw. zum Múster ~ узя́ць што-н. за ўзо́р

4) узя́ць, браць, атрыма́ць, набыва́ць;

Wáren auf Kredít ~ браць тава́ры ў крэды́т;

Stúnden ~ браць уро́кі;

◊

den Ábschied ~ пайсці́ ў адста́ўку;

von j-m Ábschied ~ развіта́цца з кім-н.

5) адабра́ць, пазба́віць;

j-m etw. ~ адабра́ць што-н. у каго́-н.;

j-m die Éhre ~ зга́ньбіць, абнясла́віць каго́-н.;

sich (D) das Lében ~ пазба́віць сябе́ жыцця́;

es sich (D) nicht ~ lássen* не адмаўля́цца ад чаго-н.; не адмо́віць сабе́ ў чым-н.

6) успрыма́ць, разуме́ць;

~ Sie es, wie Sie wóllen! разуме́йце гэ́та як хо́чаце!;

etw. érnst ~ прыма́ць што-н. сур’ёзна;

im Grúnde genómmen… ула́сна ка́жучы

7) прыма́ць, вы́піць, праглыну́ць (лякарства і г.д.);

etw. zu sich (D) ~ з’е́сці што-н., перакусі́ць

8) садзі́цца (у аўтобус і г.д.)

9):

Scháden ~ пане́сці стра́ту, пацярпе́ць;

Kénntnis von etw. (D) ~ прыня́ць да ве́дама, заўва́жыць што-н.;

éinen Ánlauf ~ браць разбе́г, разбе́гчыся; паспрабава́ць пача́ць (рабіць што-н.);

Platz ~ се́сці, прысе́сці;

ein Énde ~ канча́цца, ско́нчыцца

10)

etw. in Ángriff ~ пачына́ць што-н., прыступа́ць да чаго́-н.;

etw. in Empfáng ~ атрыма́ць, прыма́ць што-н.;

j-n in Schutz ~ узя́ць каго́-н. пад сваю́ ахо́ву

stéhen*

1. vi (h, рэдка s)

1) стая́ць, знахо́дзіцца (вертыкальна);

auf dem Kópfe ~ стая́ць на галаве́;

Modéll ~ пазі́раваць (мастаку);

j-m im Wége ~ стая́ць каму́-н. папяро́к даро́гі

2) стая́ць, знахо́дзіцца (дзе-н.);

Tränen stánden ihr in den Áugen на яе́ вача́х вы́ступілі слёзы

3) стая́ць (быць у якім-н. стане);

Schlánge ~ стая́ць у чарзе́;

Réde und Ántwort ~ трыма́ць адка́з пе́рад кім-н.;

álles steht auf dem Spiel усё паста́ўлена на ка́рту;

mit j-m im Bríefwechsel ~ перапі́свацца з кім-н.;

im Begríff ~ etw. zu tun наме́рвацца што-н. зрабі́ць; быць у мі́ласці ў каго-н.;

ich stéhe Íhnen zu Díensten я да Ва́шых паслу́г;

er soll kómmen, wie er steht und geht няха́й ён прыхо́дзіць як ёсць;

wie steht es um… (A) у які́м ста́не знахо́дзяцца спра́вы (з кім-н., чым-н.)

4) стая́ць, ме́цца, прысу́тнічаць, быць у наяўнасці;

in der Zéitung steht у газе́це надрукава́на [напі́сана];

es steht geschríeben… напі́сана…

5) (für einander, zu D) стая́ць (адзін за аднаго, за каго-н., што-н.);

für j-n, für etw. ~ руча́цца за каго́-н., за што-н.

6) (zu D) адно́сіцца, ста́віцца (да каго-н., чаго-н.)

7) стая́ць, не ру́хацца; не дзе́йнічаць, не працава́ць

8) быць да тва́ру, падыхо́дзіць, пасава́ць

9) з мадальным адценнем: трэ́ба [мо́жна] чака́ць;

es steht zu wünschen (па)жада́на;

~ bléiben* спыня́цца; застава́цца;

~ lássen* пакі́нуць (на месцы);

álles ~ und líegen lássen* пакі́нуць усё (рэчы, маёмасць)

10)

séinen Mann ~ пастая́ць за сябе́;

das wird ihm téuer zu ~ kómmen гэ́та бу́дзе яму́ до́рага каштава́ць;

wie steht's, wie geht's? як ма́ецеся [ма́ешся]

2. ~, sich:

hier steht es sich bésser тут стая́ць ле́пей [зручне́й];

sich müde ~ стамі́цца ад до́ўгага стая́ння;

er steht sich gut ён ма́е до́бры заро́бак;

sich mit j-m gut [schlecht] ~ [не] ла́дзіць з кім-н.