ко́рчыць

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. ко́рчу ко́рчым
2-я ас. ко́рчыш ко́рчыце
3-я ас. ко́рчыць ко́рчаць
Прошлы час
м. ко́рчыў ко́рчылі
ж. ко́рчыла
н. ко́рчыла
Загадны лад
2-я ас. ко́рчы ко́рчыце
Дзеепрыслоўе
цяп. час ко́рчачы

Крыніцы: tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ко́рчыць,

гл. курчыць.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ку́рчыць і ко́рчыць, ‑чу, ‑чыш, ‑чыць; незак., каго-што.

1. звычайна безас. Балюча зводзіць мышцы цела. Яго ўсяго курчыць. □ Будзе хвароба іх цела корчыць. Куляшоў. // перан. Разм. Выклікаць вельмі непрыемныя пачуцці. Калі .. [Сцяпан] чуў у хаце слова «млын» — яго адразу пачынала курчыць. Ракітны.

2. Згінаць, падгінаць. Ногі мае босыя, і я ад роснай золкасці, ідучы, курчу на нагах пальцы. Баранавых.

3. (корчыць); каго. Разм. Прыкідвацца кім‑н., строіць з сябе каго‑н. Уладусь корчыў з сябе шляхціца. Чарнышэвіч. [Арэхаў] быў мацнейшы, больш загартаваны і ўвесь час стараўся корчыць з сябе інтэлігента. Няхай.

•••

Лодара корчыць — гуляць, бяздзейнічаць.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

карна́ціць

‘курчыць (корчыць) каго-небудзь, што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. карна́чу карна́цім
2-я ас. карна́ціш карна́ціце
3-я ас. карна́ціць карна́цяць
Прошлы час
м. карна́ціў карна́цілі
ж. карна́ціла
н. карна́ціла
Загадны лад
2-я ас. карна́ць карна́цьце
Дзеепрыслоўе
цяп. час карна́цячы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

карэ́чыць

корчыць (курчыць) каго-небудзь, што-небудзь’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 2-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. карэ́чу карэ́чым
2-я ас. карэ́чыш карэ́чыце
3-я ас. карэ́чыць карэ́чаць
Прошлы час
м. карэ́чыў карэ́чылі
ж. карэ́чыла
н. карэ́чыла
Загадны лад
2-я ас. карэ́ч карэ́чце
Дзеепрыслоўе
цяп. час карэ́чачы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

Туліня́цца ‘хадзіць без справы’ (Сцяшк. Сл.), туліня́цца, туляня́цца ‘туляцца’ (паст., лід., Сл. ПЗБ). Хутчэй за ўсё, утворана ў выніку кантамінацыі тулі́цца ‘хавацца’ або туля́цца ‘бадзяцца’ і туня́цца ‘тс’, гл. Магчымая паралель — рэз’ян. tulíniti se ‘круціцца, віраваць (пра ваду)’, tulîn ‘вір’, якія Сной (Бязлай, 4, 247) адносіць да tulitiкорчыць, прыгібаць’, гл. туліць.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

schief

1. a

1) ко́сы, крывы́, нахі́льны;

ein ~es Lächeln ко́сая [крыва́я] усме́шка;

ein ~es Gescht mchen [zehen*] зрабі́ць нездаво́лены твар, ко́рчыць грыма́сы;

auf die ~e Bahn gerten* [kmmen*] каці́цца па нахі́льнай пло́скасці;

~ und krumm wrden зго́рбіцца (ад цяжкай працы)

2) фальшы́вы;

ein ~er Verglich няўда́лае параўна́нне;

in iner ~ en Lge sein быць у склада́ным [двухсэнсо́ўным] стано́вішчы

2. adv ко́са, кры́ва (тс. перан.);

~ und krumm ва ўсе бакі́, туды́ і сюды́, бязла́дна;

sich ~ lchen кача́цца ад сме́ху;

j-m etw. ~ nhmen* пакрыўдзіцца на каго́-н. за што-н.;

~ ghen* не атры́млівацца;

die Sche wird ~ ghen спра́ва ско́нчыцца дрэ́нна;

~ gewckelt які́ памыля́ецца, які́ ўве́дзены ў зман;

~ legen* разм. памыля́цца;

~ trten* стапта́ць абу́так

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

spelen vt, vi

1) гуля́ць;

Ball ~ гуля́ць у мя́ч(ык);

falsch ~ разм. махлява́ць, ашу́кваць;

j-m etw. aus der Tásche ~ разм. вы́цягнуць у каго́-н. што-н. з кішэ́ні

2) (і)гра́ць; выко́нваць;

die rste Gige ~ ігра́ць пе́ршую скры́пку (тс. перан.)

3) разы́грываць, прытвары́цца, прыкі́нуцца, стро́іць з сябе́;

den (grßen) Herrn ~ ко́рчыць з сябе́а́жнага) па́на

4) mit (D) жартава́ць [ба́віцца] (чым-н.);

er lässt nicht mit sich ~ ён не дазваля́е жартава́ць з сябе́

5) адбыва́цца, разы́грывацца;

die Hndlung spielt in Berln дзе́янне [падзе́я] адбыва́ецца ў Берлі́не

6) гуля́ць, блішча́ць, пераліва́цца (пра каштоўныя камяні і г.д.);

ins Bläuliche ~ мець сі́няе адце́нне, адліва́ць сі́нім;

deser Diamnt spielt schön гэ́ты брылья́нт чы́стай вады́;

in llen Frben ~ пераліва́ць усі́мі ко́лерамі вясёлкі [ра́дугі];

sinen Witz ~ lssen* выто́нчвацца ў во́стрых жа́ртах;

sie ließ lle hre Künste ~ яна́ пусці́ла ў ход усе́ свае́ ча́ры

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)