Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
варо́наж., прям., перен. воро́на;
◊ варо́н страля́ць (лічы́ць) — воро́н счита́ть; зева́ть по сторона́м;
в. ў паўлі́навым пе́р’і — воро́на в павли́ньих пе́рьях;
в. загуме́нная — бран.о́лух царя́ небе́сного;
бе́лая в. — бе́лая воро́на;
пу́жаная в. і куста́ баі́цца — посл. пу́ганая воро́на и куста́ бои́тся;
страля́ў у варо́ну, а папа́ў у каро́ву — погов. ме́тил в воро́ну, а попа́л в коро́ву
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
варо́на, ‑ы, ж.
1. Птушка сямейства крумкачовых з чорна-шэрым або чорным апярэннем. Вароны на балоце — гаспадар на рабоце.Прыказка.
2.перан.Разм. Пра нерастаропнага, нехлямяжага чалавека.
•••
Белая варона — пра чалавека, які рэзка выдзяляецца чым‑н. сярод іншых.
Варон страляць (лавіць, лічыць)гл. страляць.
Варона загуменная — тое, што і варона (у 2 знач.).
Дурная варона (лаянк.) — пра чалавека, які нешта недагледзеў, не зразумеў, выявіў сваю нерастаропнасць.
(Як) мокрая варона — пра збянтэжанага, разгубленага чалавека.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Варона 2/601—602
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
Варона (в.) 1/533 (к.), 534; 2/602
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
ВАРО́НА вёска ў Беларусі, у Варнянскім с/с Астравецкага р-на Гродзенскай вобл. Цэнтр калгаса. За 19 км ад Астраўца, 259 км ад Гродна, 24 км ад чыг. ст. Гудагай. 365 ж., 135 двароў (1995). Базавая школа, Дом культуры, б-ка, аддз. сувязі. Брацкая магіла сав. воінаў. Помнік архітэктуры — Георгіеўскі касцёл (18 ст.).
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
варо́наж.
1. Krähe f -, -n;
2.разм. (разявака) zerstréuter Mensch; Gúckindieluft m -s, -s;
◊
варо́н страля́ць [лічы́ць] разм. Löcher in die Luft gúcken [stárren];
бе́лая варо́на ein wéißer Rábe
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
Варо́на. Рус.воро́на, укр.воро́на, ц.-слав.врана, польск.wrona, чэш.vrána, балг.вра́на, серб.вра̏на і г. д. Прасл.*vórna (з узыходнай інтанацыяй каранёвай часткі слова ў выніку падоўжання галоснага ў вытворным слове). Сюды ж (як базавае слова) прасл.*vornъ ’крумкач’, ст.-рус.воронъ, рус.во́рон, укр.во́рон, польск. (старое) wron, чэш.uran, ст.-слав.вранъ, балг.вранът, серб.вра̑н і г. д. Роднаснае: літ.var̃nas ’крумкач’, várna ’варона’, лат.vãrna ’варона’, прус.warnis ’крумкач’, warne ’варона’. У аснове слова ляжыць гукапераймальнае vr‑. Параўн. і ў іншых мовах: венг.varjú ’варона’, фін.vares ’тс’. Гл. Траўтман, 343; Фасмер, 1, 353; Шанскі, 1, В, 166–167; Махэк₂, 698 і інш.