НЕ́ЎСКАЯ БІ́ТВА 1240,

бітва паміж наўгародскім і шведскім войскамі 15 ліп. ў сутоках р. Нява і Іжора. Шведы планавалі захапіць вусце Нявы і г. Ладага, каб мець магчымасць авалодаць важным участкам шляху з «варагаў у грэкі», які знаходзіўся пад кантролем Ноўгарада. Разам са шведамі ў паходзе ўдзельнічалі нарвежцы і фіны. Войска ўзначальваў ярл (князь) Біргер (зяць караля Эрыка XI, фактычны правіцель Швецыі). Наўгародскі князь Аляксандр Яраславіч на чале невял. коннага войска з наўгародцаў, іжорцаў і ладажан рушыў да Нявы, раптоўна і нечакана напаў на праціўніка. У выніку шведскае войска было разгромлена. Наўгародцы, іжорцы і ладажане страцілі 20 чал. Вядомы імёны 6 найб. храбрых воінаў, сярод якіх Якаў Палачанін, лоўчы князя, які з мячом уварваўся ў шэрагі праціўніка і «мужествовав крепко». Пасля Н.б. Аляксандра Яраславіча сталі называць Неўскім (гл. Аляксандр Неўскі).

Літ.:

Пашуто В.Т. Героическая борьба русского народа за независимость (XIII в.). М., 1956;

Тихомиров М.Н. Борьба русского народа с немецкими интервентами в XII—XV вв. // Тихомиров М.Н. Древняя Русь. М., 1975.

т. 11, с. 303

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПАДО́БНАСЦІ ТЭО́РЫЯ,

вучэнне аб умовах падобнасці аднатыпных працэсаў ці з’яў, якія адрозніваюцца маштабамі адлегласцей, скарасцей, т-р ці інш. характарыстык.

Мэта П.т. — выявіць залежнасці невядомых велічынь, істотных для зададзенага працэсу, ад зыходных даных задачы, што грунтуецца на разглядзе кожнай задачы ў характэрных для яе пераменных — безразмерных ступеневых комплексах, створаных з істотных для дадзенага класа задач параметраў (гл. Размернасцей аналіз). Размерныя фіз. параметры, што ўваходзяць у склад комплексаў, могуць мець розныя значэнні ў розных задачах, аднолькавымі павінны быць толькі безразмерныя крытэрыі падобнасці, якія складаюцца з параметраў, зададзеных паводле ўмоў задачы. Напр., характар цячэння вязкай вадкасці характарызуецца суадносінамі паміж сіламі інерцыі і сіламі вязкасці — Рэйнальдса крытэрыем. Комплексы, якія маюць пераменныя, наз. лікамі падобнасці, напр., лік Фур’е — безразмерная форма адліку часу ў задачах цеплаправоднасці. Выкарыстоўваецца ў механіцы, гідра- і аэрадынаміцы, тэорыі цеплаправоднасці, пры мадэліраванні розных з’яў і інш.

Літ.:

Гухман А.А. Введение в теорию подобия. 2 изд. М., 1973;

Седов Л.И. Методы подобия и размерности в механике. 10 изд. М., 1987.

М.У.Паўлюкевіч.

т. 11, с. 503

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

bowels [ˈbaʊəlz] n. pl.

1. кі́шкі, кішэ́чнік;

bowel cancer рак кішэ́чніка;

empty/move one’s bowels med. мець стул, апаражня́цца

2. the bowels lit. не́тры;

the bowels of the earth не́тры зямлі́

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

healthy [ˈhelθi] adj. здаро́вы (у розных знач.);

have a healthy colour мець квітне́ючы вы́гляд;

a healthy sign до́брая прыме́та;

healthy air здаро́вае паве́тра;

a healthy way of life здаро́вы лад жыцця́

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

tend​2 [tend] v.

1. мець тэндэ́нцыю, схі́льнасць;

It tends to rain. Магчыма, будзе дождж.

2. (to/towards) ісці́ ў пэ́ўным напра́мку, кірава́цца (пра курс);

Prices are tending upwards. Цэны растуць.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

unqualified [ˌʌnˈkwɒlɪfaɪd] adj.

1. які́ не ма́е кваліфіка́цыі;

an un-qualified teacher недыпламава́ны наста́ўнік

2. безагаво́рачны; аб салю́тны, безумо́ўны;

unqualified praise ве́льмі высо́кая пахвала́;

be an unqualified success мець я́ўны по́спех

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

cheek

[tʃi:k]

n.

1) шчака́ f.

2) informal наха́бства n.

to have the cheek to say that to me — мець наха́бства мне гэ́та сказа́ць

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

in one’s book

informal

паво́для не́чае ду́мкі

in one’s bad (good) books — мець у не́кага благу́ю (до́брую) рэпута́цыю, быць у няла́сцы (у ла́сцы)

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

inclined

[ɪnˈklaɪnd]

adj.

1) схі́льны, гато́вы

to feel inclined — быць схі́льным, мець ахво́ту

2) спа́дзісты, нахі́лены; ко́сы, касы́; пад куто́м

inclined plane — нахі́льная ро́ўніца

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

limitation

[,lɪmɪˈteɪʃən]

n.

1) абмежава́ньне n.

2) недахо́п -у m., зага́на, ва́да f.

to have one’s limitations — мець свае́ слабы́я бакі́

3) апо́шні тэ́рмін

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)